
Sukta 10.121
Hiraṇyagarbha / Prajāpati (traditional attributions vary; often given to Hiraṇyagarbha)
Ka / Prajāpati / Hiraṇyagarbha (the One Lord as origin of beings)
Tr̥ṣṭubh
ଏହି ସୂକ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରଥମ ତତ୍ତ୍ୱ—ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, “ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଙ୍କୁର”—କୁ ଏକମାତ୍ର ପ୍ରଭୁ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରେ; ଯିଏ ଦ୍ୟୁଲୋକ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ଯାହାଠାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ତ୍ରର ଶେଷରେ ଖୋଜୁଥିବା ପୁନରୁକ୍ତି “କସ୍ମୈ ଦେବାୟ ହବିଷା ବିଧେମ” (“କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆମେ ହବି ଅର୍ପଣ କରିବୁ?”) ଆସେ, ଯାହା ଅନେକର ପଛରେ ଥିବା ଏକଙ୍କ ପ୍ରତି ବିସ୍ମୟ ପ୍ରକାଶ କରେ। ଶେଷ ମନ୍ତ୍ରରେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ସମାଧାନ ହୋଇ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ସେହି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁ ଭାବେ ନାମକରଣ କରାଯାଏ; ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଓ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା ଓ ଅର୍ପଣ ତାଙ୍କ ନିକଟେ ସମର୍ପିତ ହୁଏ।
Mantra 1
हिरण्यगर्भः समवर्तताग्रे भूतस्य जातः पतिरेक आसीत् । स दाधार पृथिवीं द्यामुतेमां कस्मै देवाय हविषा विधेम ॥
ଆଦିରେ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ଗତିମାନ ହେଲେ; ଭୂତ-ଭବର ଏକମାତ୍ର ପତି ଭାବେ ଜନ୍ମିଲେ। ସେ ପୃଥିବୀକୁ ଓ ଏହି ଦ୍ୟୌ (ଆକାଶ)କୁ ଧାରଣ କଲେ; କେଉଁ ଦେବଙ୍କୁ ଆମେ ହବିଷା ଅର୍ପଣ କରିବା?
Mantra 2
य आत्मदा बलदा यस्य विश्व उपासते प्रशिषं यस्य देवाः । यस्य छायामृतं यस्य मृत्युः कस्मै देवाय हविषा विधेम ॥
ଯେ ଆତ୍ମା ଦାନ କରନ୍ତି, ବଳ ଦାନ କରନ୍ତି; ଯାହାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କୁ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନୁଶାସନରେ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି; ଯାହାଙ୍କ ଛାୟା ହେଉଛି ଋତ (ସତ୍ୟ-କ୍ରମ) ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ଛାୟା ହେଉଛି ମୃତ୍ୟୁ—କେଉଁ ଦେବଙ୍କୁ ଆମେ ହବିଷା ଅର୍ପଣ କରିବା?
Mantra 3
यः प्राणतो निमिषतो महित्वैक इद्राजा जगतो बभूव । य ईशे अस्य द्विपदश्चतुष्पदः कस्मै देवाय हविषा विधेम ॥
ଯିଏ ନିଜ ମହିମାରେ ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା, ଚଳିଥିବା ଓ ପଲକ ଝପକାଉଥିବା ସମସ୍ତ ଜଗତର ଏକମାତ୍ର ରାଜା ହେଲେ; ଯିଏ ଏହି ଦ୍ୱିପଦ ଓ ଚତୁଷ୍ପଦ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଶାସନ କରନ୍ତି—କେଉଁ ଦେବଙ୍କୁ ଆମେ ହବିଷା ଅର୍ପଣ କରିବୁ?
Mantra 4
यस्येमे हिमवन्तो महित्वा यस्य समुद्रं रसया सहाहुः । यस्येमाः प्रदिशो यस्य बाहू कस्मै देवाय हविषा विधेम ॥
ଯାହାଙ୍କ ମହିମା ଏହି ହିମବନ୍ତ ଶିଖରମାନେ; ଯାହାଙ୍କର ସମୁଦ୍ର ଜଳମାନଙ୍କ ରସଧାରା ସହିତ କୁହାଯାଏ; ଏହି ଦିଗମାନେ ଯାହାଙ୍କର ବାହୁ ସମାନ—କେଉଁ ଦେବଙ୍କୁ ଆମେ ହବିଷା ଅର୍ପଣ କରିବୁ?
Mantra 5
येन द्यौरुग्रा पृथिवी च दृळ्हा येन स्व स्तभितं येन नाकः । यो अन्तरिक्षे रजसो विमानः कस्मै देवाय हविषा विधेम ॥
ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଗ୍ର ଦ୍ୟୌ ଓ ଦୃଢ଼ ପୃଥିବୀ ସ୍ଥିର ହେଲା; ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱ (ପ୍ରକାଶମୟ ଲୋକ) ଭିତ୍ତି ପାଇଲା ଓ ନାକ (ଶିଖର) ସ୍ଥାପିତ ହେଲା; ଯିଏ ଅନ୍ତରିକ୍ଷରେ ରଜସର ବିସ୍ତାରକୁ ମାପନ କରନ୍ତି—କେଉଁ ଦେବଙ୍କୁ ଆମେ ହବିଷା ଅର୍ପଣ କରିବୁ?
Mantra 6
यं क्रन्दसी अवसा तस्तभाने अभ्यैक्षेतां मनसा रेजमाने । यत्राधि सूर उदितो विभाति कस्मै देवाय हविषा विधेम ॥
ଯାହାଙ୍କ ଅବସା (ସହାୟ) ଦ୍ୱାରା ଧାରିତ ଦୁଇ ଲୋକ—ଦ୍ୟାଉ ଓ ପୃଥିବୀ—ମନରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ନିହାଳନ୍ତି; ଯାହାରେ ଓ ଯାହାଙ୍କ ଉପରେ ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ—କେଉଁ ଦେବଙ୍କୁ ଆମେ ହବିଷା ଅର୍ପଣ କରିବୁ?
Mantra 7
आपो ह यद्बृहतीर्विश्वमायन्गर्भं दधाना जनयन्तीरग्निम् । ततो देवानां समवर्ततासुरेकः कस्मै देवाय हविषा विधेम ॥
ଯେତେବେଳେ ମହାନ ଆପଃ (ଜଳ) ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ବହନ କରି, ଗର୍ଭକୁ ଧାରଣ କରି, ଅଗ୍ନିକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇ ଆସିଲେ—ତେବେ ସେମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ଦେବମାନଙ୍କର ଏକ ପ୍ରାଣ (ଶ୍ୱାସ) ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗତିରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲା; କେଉଁ ଦେବଙ୍କୁ ଆମେ ହବିଷା ଅର୍ପଣ କରିବୁ?
Mantra 8
यश्चिदापो महिना पर्यपश्यद्दक्षं दधाना जनयन्तीर्यज्ञम् । यो देवेष्वधि देव एक आसीत्कस्मै देवाय हविषा विधेम ॥
ଯିଏ ନିଜ ମହିମାରେ ସର୍ବତ୍ର ଆପଃ (ଜଳ)କୁ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କଲେ—ସେମାନେ ଦକ୍ଷ (ସୃଜନ-କୌଶଳ) ଧାରଣ କରି ଯଜ୍ଞକୁ ଜନ୍ମ ଦେଉଥିଲେ; ଯିଏ ଦେବମାନଙ୍କ ଉପରେ ଏକମାତ୍ର ଦେବ ଥିଲେ—କେଉଁ ଦେବଙ୍କୁ ଆମେ ହବିଷା ଅର୍ପଣ କରିବୁ?
Mantra 9
मा नो हिंसीज्जनिता यः पृथिव्या यो वा दिवं सत्यधर्मा जजान । यश्चापश्चन्द्रा बृहतीर्जजान कस्मै देवाय हविषा विधेम ॥
ଯେ ପିତା ପୃଥିବୀକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଏବଂ ସତ୍ୟଧର୍ମରେ ସ୍ଥିତ ହୋଇ ଦ୍ୟୌ (ଆକାଶ)କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଯିଏ ଦୀପ୍ତିମାନ, ବିଶାଳ ଆପଃ (ଜଳ)କୁ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ସେ ଆମକୁ ହିଂସା ନ କରୁନ୍ତୁ। କେଉଁ ଦେବଙ୍କୁ ଆମେ ହବିଷା ଅର୍ପଣ କରିବୁ?
Mantra 10
प्रजापते न त्वदेतान्यन्यो विश्वा जातानि परि ता बभूव । यत्कामास्ते जुहुमस्तन्नो अस्तु वयं स्याम पतयो रयीणाम् ॥
ହେ ପ୍ରଜାପତେ, ତୁମ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କେହି ଏହି ସମସ୍ତ ଜାତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ସର୍ବତ୍ରରୁ ପରିବେଷ୍ଟନ କରିନାହାନ୍ତି। ଯେ କାମନା ସହିତ ଆମେ ତୁମ ପାଇଁ ଅଗ୍ନିରେ ଜୁହୁମ (ଆହୁତି) ଦେଉଛୁ, ସେହି ଆମର ହେଉ; ଏବଂ ଆମେ ରୟି (ସମୃଦ୍ଧି)ର ଅଧିପତି ହେବୁ।
It is a deliberate spiritual inquiry: the hymn lists the powers that sustain the universe and then asks who truly stands behind them. The refrain turns wonder into worship, pointing toward one ultimate Lord rather than many separate sources.
In the verses, “Ka” is grammatically “who,” but it functions as the name of the unknown supreme source being sought. The last verse clarifies the intended deity by naming Prajāpati as that encompassing Lord.
Hiraṇyagarbha means “Golden Germ/Embryo,” an image for the first seed of creation—radiant, life-bearing, and prior to the formed worlds. It signifies the primordial origin from which heaven, earth, and all beings arise and by which they are upheld.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.