Sukta 115
Sukta 10.115
Kaṇva (Kāṇva tradition indicated by 10.115.5; hymn as a whole is Kāṇva-associated)
Agni (as child, messenger, establishing power)
Triṣṭubh (typical for Agni hymns in this register; verify by scan)
ଏହି ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟମୟ “ଯୁବ ଶିଶୁ” ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯାହାଙ୍କ ବୃଦ୍ଧି ତାଙ୍କ ଦୁଇ ମାତାକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରେ ଏବଂ ଯିଏ ଏକାସାଥେ ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହା ଦୂତର ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞ-ଋତର ଶୃଙ୍ଖଳାକୁ ସ୍ଥାପନ ଓ ରକ୍ଷା କରିବା, ଆହୁତି ବହନ କରିବା, ଏବଂ ଗାୟକ ଓ ଦ୍ରଷ୍ଟା-ନେତାମାନଙ୍କୁ—ବିଶେଷକରି କଣ୍ବ ବଂଶକୁ—ସୁରକ୍ଷା ଦେବାରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଶକ୍ତି ଉଦ୍ଧାରିତ। ଶେଷରେ vaṣaṭ ଧ୍ୱନି ଓ ପୁନଃପୁନଃ namas ସହିତ ଏକ ଲିତୁର୍ଜିକ ଉଦ୍ଗାରରେ ସୂକ୍ତଟି ଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚେ।
Mantras
Mantra 1
चित्र इच्छिशोस्तरुणस्य वक्षथो न यो मातरावप्येति धातवे । अनूधा यदि जीजनदधा च नु ववक्ष सद्यो महि दूत्यं चरन् ॥
ତରୁଣ ଶିଶୁର ବୃଦ୍ଧି ଅତି ଚିତ୍ର (ଅଦ୍ଭୁତ) ଅଟେ—ଯେ ଆଧାର ସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ଦୁଇ ମାତାକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରେ। ସେ ଯେତେବେଳେ ପଥମାନଙ୍କରେ ପ୍ରଜ୍ୱଲିତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସତ୍ୱରେ ମହା ଦୂତ୍ୟ ବହନ କରି—ଦୂତ ଭାବେ ଗତି କରେ।
Mantra 2
अग्निर्ह नाम धायि दन्नपस्तमः सं यो वना युवते भस्मना दता । अभिप्रमुरा जुह्वा स्वध्वर इनो न प्रोथमानो यवसे वृषा ॥
ଅଗ୍ନି ନାମରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ—ଦାତା, କର୍ମରେ ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରବଳ; ଯେ ଅରଣ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରି ସେମାନଙ୍କୁ ଭସ୍ମରେ ପରିଣତ କରି ଭକ୍ଷଣ କରେ। ସୁୟଜ୍ଞରେ ଜୁହୂ (ହବିଷ୍-ଚମଚ) ଦ୍ୱାରା ସେ ଆଗକୁ ଚାପି ଯାଏ; ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ପ୍ରସାରିତ ପ୍ରବଳ ଶକ୍ତି ପରି, ପୋଷଣ ପାଇଁ ବୃଷଭ ପରି।
Mantra 3
तं वो विं न द्रुषदं देवमन्धस इन्दुं प्रोथन्तं प्रवपन्तमर्णवम् । आसा वह्निं न शोचिषा विरप्शिनं महिव्रतं न सरजन्तमध्वनः ॥
ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଖୋଜୁଛୁ—ଦୃଢ ଆସନରେ ବସିଥିବା ଦେବକୁ; ସୋମ-ରସ (ଇନ୍ଦୁ) ଯେ ଫୁଲି ଉଠି ସମୁଦ୍ର ପରି ଉଛ୍ଛ୍ୱାସିତ ହୁଏ। ଜ୍ୱାଳା ସହ ବହନକାରୀ ବହ୍ନି ପରି, ଦୂରବ୍ୟାପୀ ଶକ୍ତିଧାରୀ; ମହାବ୍ରତୀ ପରି ପଥରେ ଚାପି ଆଗେ ବଢ଼ି, ସେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ।
Mantra 4
वि यस्य ते ज्रयसानस्याजर धक्षोर्न वाताः परि सन्त्यच्युताः । आ रण्वासो युयुधयो न सत्वनं त्रितं नशन्त प्र शिषन्त इष्टये ॥
ଯେତେବେଳେ ତୁମ ଅଜର ଜ୍ୱାଳା ବେଗ ପାଇଁ ପ୍ରେରିତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ପବନମାନଙ୍କ ପରି ତାହାର ଚାରିପାଖେ ଅଚଳ ଭାବେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗନ୍ତି। ଆନନ୍ଦମୟ ଶକ୍ତିମାନେ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ପରି ଦୁର୍ଗ (ସତ୍ୱନ)କୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି; ତ୍ରିତ ପରି ସେମାନେ ଆଗକୁ ଧକ୍କା ଦେଇ ଚାଲନ୍ତି, ଏବଂ ଇଷ୍ଟି (ଇଚ୍ଛିତ ଅର୍ପଣ)ର ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ନିଜକୁ ଶିକ୍ଷିତ କରନ୍ତି।
Mantra 5
स इदग्निः कण्वतमः कण्वसखार्यः परस्यान्तरस्य तरुषः । अग्निः पातु गृणतो अग्निः सूरीनग्निर्ददातु तेषामवो नः ॥
ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ଅଗ୍ନି—କଣ୍ୱମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କଣ୍ୱଙ୍କ ସଖା, ଆର୍ୟ (ଉଦାତ୍ତ) ପୁରୁଷ; ପରର ଓ ଅନ୍ତରର (ବାହ୍ୟ-ଆନ୍ତରିକ) ବାଧାକୁ ଜୟ କରୁଥିବା। ଅଗ୍ନି ସ୍ତୁତିକାରକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ; ଅଗ୍ନି ସୂରିମାନଙ୍କୁ (ଦ୍ରଷ୍ଟା-ନେତା) ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ; ଅଗ୍ନି ଆମକୁ ତାଙ୍କର ଅବଃ (କୃପା/ଆଶ୍ରୟ) ଦିଅନ୍ତୁ।
Mantra 6
वाजिन्तमाय सह्यसे सुपित्र्य तृषु च्यवानो अनु जातवेदसे । अनुद्रे चिद्यो धृषता वरं सते महिन्तमाय धन्वनेदविष्यते ॥
ସର୍ବାଧିକ ବଳବାନ, ବିଜୟୀ ଶକ୍ତି ପାଇଁ—ହେ ସୁପିତ୍ର୍ୟ ଅଗ୍ନି (ଶୁଭ ଓ ତେଜସ୍ୱୀ ବଂଶଜ)—ତୃଷାମାନଙ୍କ (ଆନ୍ତରିକ ତାପ/ତୃଷ୍ଣା) ମଧ୍ୟରେ ଗତି କରୁଥିବା ସେ ଜାତବେଦସକୁ ଅନୁସରେ। ନିର୍ଜଳ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ, ଯେ ଧୃଷତାରେ ପରମ ବର ବାଛେ, ସେ ମହିନ୍ତମଙ୍କୁ—ଆତ୍ମ-ପ୍ରୟାସର କ୍ଷେତ୍ର (ଧନ୍ୱନ)ରେ—ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଆସେ।
Mantra 7
एवाग्निर्मर्तैः सह सूरिभिर्वसुः ष्टवे सहसः सूनरो नृभिः । मित्रासो न ये सुधिता ऋतायवो द्यावो न द्युम्नैरभि सन्ति मानुषान् ॥
ଏହିପରି ଅଗ୍ନି—ବସୁ (ପ୍ରକାଶମୟ ଶୁଭ)—ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ସୂରିମାନଙ୍କ (ପ୍ରକାଶିତ ନେତା) ସହ, ସ୍ତୁତ ହେଉନ୍ତୁ; ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସହସର ପୁତ୍ର ପରି ବଳବାନ। ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ପରି—ସୁଧିତ (ଯଥାର୍ଥ ବୋଧରେ ସ୍ଥିର) ଓ ଋତର ଯାତ୍ରୀ—ତେଣୁ, ଦ୍ୟୁମ୍ନରେ ଦୀପ୍ତ ଦ୍ୟାବମାନଙ୍କ (ଆକାଶମାନଙ୍କ) ପରି, ସେମାନେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ଚାରିପାଖରୁ ଘେରି ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହନ୍ତି।
Mantra 8
ऊर्जो नपात्सहसावन्निति त्वोपस्तुतस्य वन्दते वृषा वाक् । त्वां स्तोषाम त्वया सुवीरा द्राघीय आयुः प्रतरं दधानाः ॥
ହେ ଊର୍ଜୋର ନପାତ୍, ହେ ସହସାବାନ୍ (ମହାବଳୀ)! ଏହିପରି କହି, ଯଥାବିଧି ସ୍ତୁତ ହୋଇଥିବା ତୁମକୁ ବିଜୟୀ ବାକ୍—ବୃଷା ସମ—ବନ୍ଦନା କରେ। ଆମେ ତୁମକୁ ସ୍ତୋଷିବୁ; ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ସୁବୀର (ବୀରଶକ୍ତି/ବୀରସନ୍ତାନ)ରେ ସମୃଦ୍ଧ ହେବା, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଧାରଣ କରି, ଅଧିକ ଆଗକୁ ଯାଉଥିବା ପ୍ରଗତିକୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା।
Mantra 9
इति त्वाग्ने वृष्टिहव्यस्य पुत्रा उपस्तुतास ऋषयोऽवोचन् । ताँश्च पाहि गृणतश्च सूरीन्वषड्वषळित्यूर्ध्वासो अनक्षन्नमो नम इत्यूर्ध्वासो अनक्षन् ॥
ହେ ଅଗ୍ନି, ଏହିପରି ବୃଷ୍ଟିହବ୍ୟର ପୁତ୍ରମାନେ—ଯଥାବିଧି ସ୍ତୁତ କରିଥିବା ଋଷିମାନେ—ତୁମକୁ କହିଲେ। ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର; ଗାନ କରୁଥିବା ସୂରିମାନଙ୍କୁ (ପ୍ରକାଶିତ ନେତାମାନଙ୍କୁ) ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କର। ‘ବଷଟ୍, ବଷଟ୍’ ବୋଲି ସେମାନେ ଊର୍ଧ୍ୱକୁ ଉଠିଲେ; ‘ନମୋ, ନମଃ’ ବୋଲି ସେମାନେ ପୁଣି ଊର୍ଧ୍ୱକୁ ଉଠିଲେ—ଚେତନାକୁ ଶିଖରମାନଙ୍କ ଦିଗକୁ ଉତ୍ତୋଳିତ କରି।
Frequently Asked Questions
Because the fire is freshly born when kindled, yet it quickly becomes powerful and effective. The hymn uses this image to show how Agni grows fast and immediately takes up his divine work.
They are commonly understood as the two sources of fire (often heaven and earth, or the two fire-sticks used in kindling). The verse says Agni surpasses his origins and becomes firmly established in his role.
“Vaṣaṭ” is a sacrificial exclamation used to send the offering forth through Agni. “Namo nama” means repeated obeisance, marking reverence and a concluding uplift in the ritual.
Ask anything about Sukta 115 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
