Rig Veda Sukta 12
Mandala 10Sukta 129 Mantras

Sukta 12

Sukta 10.12

Devata

Agni (as Hotṛ) with cosmic frame Dyāvā-Pṛthivī (Heaven and Earth)

Chandas

Triṣṭubh (probable)

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ (ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ) ନାମକ ବିଶାଳ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ ପରିଧିରେ ହୋତୃ (ଆହ୍ୱାନକାରୀ ପୁରୋହିତ) ଭାବେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ଯଜ୍ଞକୁ ସେଇ ଉପାୟ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମର୍ତ୍ୟମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି। ଏହା ଋତ (ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ ସତ୍ୟ/ନିୟମ) ଓ ସତ୍ୟ ବାଣୀର ଆଦିମ ଦର୍ଶନରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଦିବ୍ୟ ନିୟମ ଉଲ୍ଲଂଘନ ବିଷୟରେ ନିଜକୁ ଖୋଜୁଥିବା ଆତ୍ମ-ପ୍ରଶ୍ନରେ ଗତି କରେ, ଏବଂ ଶେଷରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସିଧା ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ—ସେ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଧନବାହୀ ରଥକୁ ଯୋଗ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଦୁଇ ଲୋକ (ସ୍ୱର୍ଗ-ପୃଥିବୀ) କୁ ଯଜ୍ଞରେ ଆଣନ୍ତୁ।

Mantras

Mantra 1

द्यावा ह क्षामा प्रथमे ऋतेनाभिश्रावे भवतः सत्यवाचा । देवो यन्मर्तान्यजथाय कृण्वन्त्सीदद्धोता प्रत्यङ्स्वमसुं यन् ॥

ଦ୍ୟାଵା ଓ ପୃଥିବୀ—ଆରମ୍ଭରେ—ଋତ ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟବାଣୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ଯେତେବେଳେ ଦେବ ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞଯୋଗ୍ୟ କରି, ହୋତା ରୂପେ ଆସୀନ ହେଲେ, ସେତେବେଳେ ସେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଦିଗକୁ ପ୍ରତ୍ୟଙ୍ ହୋଇ—ଅନ୍ତର୍ମୁଖ ହୋଇ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Mantra 2

देवो देवान्परिभूॠतेन वहा नो हव्यं प्रथमश्चिकित्वान् । धूमकेतुः समिधा भाऋजीको मन्द्रो होता नित्यो वाचा यजीयान् ॥

ଋତ (ସତ୍ୟ-ନିୟମ) ଦ୍ୱାରା ଦେବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ଦେବ, ପ୍ରଥମ ହୋଇ, ଜ୍ଞାନବାନ ହୋଇ, ଆମ ହବ୍ୟ (ଅର୍ପଣ) ବହନ କରି ଆଣ। ଧୂମଧ୍ୱଜ, ସମିଧାରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ତେଜସ୍ବୀ, ଆନନ୍ଦମୟ ହୋତୃ—ନିତ୍ୟ—ବାଚା ଦ୍ୱାରା ଅଧିକ ଯଜନୀୟ, ଯଜ୍ଞକୁ ବହେ।

Mantra 3

स्वावृग्देवस्यामृतं यदी गोरतो जातासो धारयन्त उर्वी । विश्वे देवा अनु तत्ते यजुर्गुर्दुहे यदेनी दिव्यं घृतं वाः ॥

ଯେତେବେଳେ ଗୋ-ମୂଳରୁ ଜନ୍ମିତ ବିଶାଳମାନେ (ଉର୍ବୀ) ଦେବଙ୍କ ଅମୃତତ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଦେବ ତୁମ ଯଜୁଃ (ଯଜୁର୍-ମନ୍ତ୍ର)କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ଦୁଇ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ (ଏନୀ) ଠାରୁ, ଦୋହିବା ପରି, ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ଘୃତକୁ ଦୋହନ୍ତି।

Mantra 4

अर्चामि वां वर्धायापो घृतस्नू द्यावाभूमी शृणुतं रोदसी मे । अहा यद्द्यावोऽसुनीतिमयन्मध्वा नो अत्र पितरा शिशीताम् ॥

ତୁମ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ମୁଁ ସ୍ତୁତି କରୁଛି—ହେ ଘୃତସ୍ନୂ ଆପଃ (ଘୃତ ପରି ତେଜ ଝରାଉଥିବା ଜଳଶକ୍ତିମାନେ), ହେ ଦ୍ୟାବା-ଭୂମୀ, ହେ ରୋଦସୀ (ଦୁଇ ଲୋକ), ମୋ ବାଣୀ ଶୁଣ। ଯେତେବେଳେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦ୍ୟୌଃ ପ୍ରାଣ-ନେତୃତ୍ୱ (ଅସୁନୀତି) ଆଣେ, ସେତେବେଳେ ଏଠାରେ ଦୁଇ ପିତୃ ଆମ ପାଇଁ ମଧୁରତାକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କରୁନ୍ତୁ—ଆମ ଅନ୍ତର୍ହବ୍ୟକୁ ପ୍ରବଳ ଓ କାର୍ଯ୍ୟକର କରୁନ୍ତୁ।

Mantra 5

किं स्विन्नो राजा जगृहे कदस्याति व्रतं चकृमा को वि वेद । मित्रश्चिद्धि ष्मा जुहुराणो देवाञ्छ्लोको न यातामपि वाजो अस्ति ॥

ଆମଠାରୁ ରାଜା ସତ୍ୟରେ କ’ଣ ନେଇଗଲେ? ତାଙ୍କର ବ୍ରତର କେଉଁଟିକୁ ଆମେ ଅତିକ୍ରମ କଲୁ? କିଏ ସତ୍ୟ ଜାଣେ? ମିତ୍ର ମଧ୍ୟ—ହବନ କରି, ଦେବମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି—ତାଙ୍କ ଆଗମନ ପାଇଁ ଶ୍ଲୋକ ସମ ନିର୍ମଳ ପଥ ପାଉନାହିଁ; ତଥାପି ‘ବାଜ’ (ବଳ-ସମୃଦ୍ଧି) ଅଛି।

Mantra 6

दुर्मन्त्वत्रामृतस्य नाम सलक्ष्मा यद्विषुरूपा भवाति । यमस्य यो मनवते सुमन्त्वग्ने तमृष्व पाह्यप्रयुच्छन् ॥

ଏଠାରେ ଅମୃତ (ଅମର)ର ନାମ ଧରିବା ଦୁର୍ମନ୍ତ୍ୱ—କଠିନ ହୋଇଯାଏ; ଲକ୍ଷଣ ଏକ, କିନ୍ତୁ ତାହା ବହୁ ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ। ହେ ଅଗ୍ନି, ବଳବାନ, ଅପ୍ରୟୁଚ୍ଛନ (ଅବିରତ) ରହି ଯମଙ୍କର ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସେହି ସୁମନ୍ତ୍ୱ—ଶୁଭ ମନୋଭାବ—କୁ ରକ୍ଷା କର; ଧର୍ମପଥରେ ଅଟୁଟ ରଖ।

Mantra 7

यस्मिन्देवा विदथे मादयन्ते विवस्वतः सदने धारयन्ते । सूर्ये ज्योतिरदधुर्मास्यक्तून्परि द्योतनिं चरतो अजस्रा ॥

ଯେଉଁ ଆସନରେ ଦେବମାନେ ବିଦଥ (ପ୍ରେରିତ ସଭା)ରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ସେମାନେ ବିବସ୍ୱତଙ୍କ ସଦନକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ସେମାନେ ଜ୍ୟୋତି ସ୍ଥାପନ କଲେ; ମାସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାତିମାନଙ୍କୁ କ୍ରମବଦ୍ଧ କଲେ; ଏବଂ ଅଜସ୍ର ଚଳିତ ସେହି ଅବିରତ ଯୁଗଳ ଦୀପ୍ତିମୟ ପଥକୁ ପରିଭ୍ରମଣ କରେ—କାଳର ଋତକୁ ସ୍ଥିର କରେ।

Mantra 8

यस्मिन्देवा मन्मनि संचरन्त्यपीच्ये न वयमस्य विद्म । मित्रो नो अत्रादितिरनागान्त्सविता देवो वरुणाय वोचत् ॥

ଯେଉଁ ଗୁପ୍ତ ମନ-ଆକାଶରେ ଦେବମାନେ ଏକାସଙ୍ଗେ ସଞ୍ଚରନ୍ତି—ତାହାକୁ ଆମେ ଜାଣୁନାହୁଁ। ଏଠାରେ ମିତ୍ର ଓ ଅଦିତି ଆମକୁ ନିର୍ଦୋଷ କରୁନ୍ତୁ; ସବିତୃ ଦେବ ବରୁଣଙ୍କ ପାଖରେ ଆମ ପକ୍ଷରୁ କଥା କହୁନ୍ତୁ—ଅନ୍ତରର ଋତ ପୁନଃ ସ୍ଥିର ହେଉ ଏବଂ ପଥ ପୁନି ଖୋଲୁ।

Mantra 9

श्रुधी नो अग्ने सदने सधस्थे युक्ष्वा रथममृतस्य द्रवित्नुम् । आ नो वह रोदसी देवपुत्रे माकिर्देवानामप भूरिह स्याः ॥

ହେ ଅଗ୍ନି, ସଦନରେ, ସଧସ୍ଥେ ଆମ କଥା ଶୁଣ; ଅମୃତର ଧନ ବହନକାରୀ ରଥକୁ ଯୋଗ କର। ହେ ଦେବପୁତ୍ର, ଦୁଇ ରୋଦସୀ (ଦ୍ୟାଵା-ପୃଥିବୀ)କୁ ଆମ ପାଖକୁ ଆଣ; ଦେବମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି କେବେ ଦୂରେ ନ ହେଅ—ଏଠାରେ ଆମ ସହିତ ସନ୍ନିହିତ ଓ କ୍ରିୟାଶୀଳ ରୁହ।

Frequently Asked Questions

Agni is the main deity, especially as Hotṛ (the priest who invokes the gods). Heaven and Earth (Dyāvā-Pṛthivī/Rodasī) form the cosmic setting that Agni is asked to bring near to the ritual.

It reflects anxiety about having crossed a divine rule (vrata) and not knowing the exact fault. The “King” sounds like the sovereign power of ṛta (often associated with Varuṇa-like authority), before the hymn returns to seeking restoration through Agni and the rite.

It is a direct ritual prayer: ‘Hear us, Agni; yoke your chariot of immortal riches; bring Heaven and Earth to us; stay present.’ In simple terms, it asks for divine attention, successful invocation, and a stable, fruitful ceremony.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App