Sukta 12
Sukta 10.12
Agni (as Hotṛ) with cosmic frame Dyāvā-Pṛthivī (Heaven and Earth)
Triṣṭubh (probable)
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ (ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ) ନାମକ ବିଶାଳ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ ପରିଧିରେ ହୋତୃ (ଆହ୍ୱାନକାରୀ ପୁରୋହିତ) ଭାବେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ଯଜ୍ଞକୁ ସେଇ ଉପାୟ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମର୍ତ୍ୟମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି। ଏହା ଋତ (ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ ସତ୍ୟ/ନିୟମ) ଓ ସତ୍ୟ ବାଣୀର ଆଦିମ ଦର୍ଶନରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଦିବ୍ୟ ନିୟମ ଉଲ୍ଲଂଘନ ବିଷୟରେ ନିଜକୁ ଖୋଜୁଥିବା ଆତ୍ମ-ପ୍ରଶ୍ନରେ ଗତି କରେ, ଏବଂ ଶେଷରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସିଧା ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ—ସେ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଧନବାହୀ ରଥକୁ ଯୋଗ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଦୁଇ ଲୋକ (ସ୍ୱର୍ଗ-ପୃଥିବୀ) କୁ ଯଜ୍ଞରେ ଆଣନ୍ତୁ।
Mantras
Mantra 1
द्यावा ह क्षामा प्रथमे ऋतेनाभिश्रावे भवतः सत्यवाचा । देवो यन्मर्तान्यजथाय कृण्वन्त्सीदद्धोता प्रत्यङ्स्वमसुं यन् ॥
ଦ୍ୟାଵା ଓ ପୃଥିବୀ—ଆରମ୍ଭରେ—ଋତ ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟବାଣୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ଯେତେବେଳେ ଦେବ ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞଯୋଗ୍ୟ କରି, ହୋତା ରୂପେ ଆସୀନ ହେଲେ, ସେତେବେଳେ ସେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଦିଗକୁ ପ୍ରତ୍ୟଙ୍ ହୋଇ—ଅନ୍ତର୍ମୁଖ ହୋଇ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।
Mantra 2
देवो देवान्परिभूॠतेन वहा नो हव्यं प्रथमश्चिकित्वान् । धूमकेतुः समिधा भाऋजीको मन्द्रो होता नित्यो वाचा यजीयान् ॥
ଋତ (ସତ୍ୟ-ନିୟମ) ଦ୍ୱାରା ଦେବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ଦେବ, ପ୍ରଥମ ହୋଇ, ଜ୍ଞାନବାନ ହୋଇ, ଆମ ହବ୍ୟ (ଅର୍ପଣ) ବହନ କରି ଆଣ। ଧୂମଧ୍ୱଜ, ସମିଧାରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ତେଜସ୍ବୀ, ଆନନ୍ଦମୟ ହୋତୃ—ନିତ୍ୟ—ବାଚା ଦ୍ୱାରା ଅଧିକ ଯଜନୀୟ, ଯଜ୍ଞକୁ ବହେ।
Mantra 3
स्वावृग्देवस्यामृतं यदी गोरतो जातासो धारयन्त उर्वी । विश्वे देवा अनु तत्ते यजुर्गुर्दुहे यदेनी दिव्यं घृतं वाः ॥
ଯେତେବେଳେ ଗୋ-ମୂଳରୁ ଜନ୍ମିତ ବିଶାଳମାନେ (ଉର୍ବୀ) ଦେବଙ୍କ ଅମୃତତ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଦେବ ତୁମ ଯଜୁଃ (ଯଜୁର୍-ମନ୍ତ୍ର)କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ଦୁଇ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ (ଏନୀ) ଠାରୁ, ଦୋହିବା ପରି, ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ଘୃତକୁ ଦୋହନ୍ତି।
Mantra 4
अर्चामि वां वर्धायापो घृतस्नू द्यावाभूमी शृणुतं रोदसी मे । अहा यद्द्यावोऽसुनीतिमयन्मध्वा नो अत्र पितरा शिशीताम् ॥
ତୁମ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ମୁଁ ସ୍ତୁତି କରୁଛି—ହେ ଘୃତସ୍ନୂ ଆପଃ (ଘୃତ ପରି ତେଜ ଝରାଉଥିବା ଜଳଶକ୍ତିମାନେ), ହେ ଦ୍ୟାବା-ଭୂମୀ, ହେ ରୋଦସୀ (ଦୁଇ ଲୋକ), ମୋ ବାଣୀ ଶୁଣ। ଯେତେବେଳେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦ୍ୟୌଃ ପ୍ରାଣ-ନେତୃତ୍ୱ (ଅସୁନୀତି) ଆଣେ, ସେତେବେଳେ ଏଠାରେ ଦୁଇ ପିତୃ ଆମ ପାଇଁ ମଧୁରତାକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କରୁନ୍ତୁ—ଆମ ଅନ୍ତର୍ହବ୍ୟକୁ ପ୍ରବଳ ଓ କାର୍ଯ୍ୟକର କରୁନ୍ତୁ।
Mantra 5
किं स्विन्नो राजा जगृहे कदस्याति व्रतं चकृमा को वि वेद । मित्रश्चिद्धि ष्मा जुहुराणो देवाञ्छ्लोको न यातामपि वाजो अस्ति ॥
ଆମଠାରୁ ରାଜା ସତ୍ୟରେ କ’ଣ ନେଇଗଲେ? ତାଙ୍କର ବ୍ରତର କେଉଁଟିକୁ ଆମେ ଅତିକ୍ରମ କଲୁ? କିଏ ସତ୍ୟ ଜାଣେ? ମିତ୍ର ମଧ୍ୟ—ହବନ କରି, ଦେବମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି—ତାଙ୍କ ଆଗମନ ପାଇଁ ଶ୍ଲୋକ ସମ ନିର୍ମଳ ପଥ ପାଉନାହିଁ; ତଥାପି ‘ବାଜ’ (ବଳ-ସମୃଦ୍ଧି) ଅଛି।
Mantra 6
दुर्मन्त्वत्रामृतस्य नाम सलक्ष्मा यद्विषुरूपा भवाति । यमस्य यो मनवते सुमन्त्वग्ने तमृष्व पाह्यप्रयुच्छन् ॥
ଏଠାରେ ଅମୃତ (ଅମର)ର ନାମ ଧରିବା ଦୁର୍ମନ୍ତ୍ୱ—କଠିନ ହୋଇଯାଏ; ଲକ୍ଷଣ ଏକ, କିନ୍ତୁ ତାହା ବହୁ ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ। ହେ ଅଗ୍ନି, ବଳବାନ, ଅପ୍ରୟୁଚ୍ଛନ (ଅବିରତ) ରହି ଯମଙ୍କର ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସେହି ସୁମନ୍ତ୍ୱ—ଶୁଭ ମନୋଭାବ—କୁ ରକ୍ଷା କର; ଧର୍ମପଥରେ ଅଟୁଟ ରଖ।
Mantra 7
यस्मिन्देवा विदथे मादयन्ते विवस्वतः सदने धारयन्ते । सूर्ये ज्योतिरदधुर्मास्यक्तून्परि द्योतनिं चरतो अजस्रा ॥
ଯେଉଁ ଆସନରେ ଦେବମାନେ ବିଦଥ (ପ୍ରେରିତ ସଭା)ରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ସେମାନେ ବିବସ୍ୱତଙ୍କ ସଦନକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ସେମାନେ ଜ୍ୟୋତି ସ୍ଥାପନ କଲେ; ମାସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାତିମାନଙ୍କୁ କ୍ରମବଦ୍ଧ କଲେ; ଏବଂ ଅଜସ୍ର ଚଳିତ ସେହି ଅବିରତ ଯୁଗଳ ଦୀପ୍ତିମୟ ପଥକୁ ପରିଭ୍ରମଣ କରେ—କାଳର ଋତକୁ ସ୍ଥିର କରେ।
Mantra 8
यस्मिन्देवा मन्मनि संचरन्त्यपीच्ये न वयमस्य विद्म । मित्रो नो अत्रादितिरनागान्त्सविता देवो वरुणाय वोचत् ॥
ଯେଉଁ ଗୁପ୍ତ ମନ-ଆକାଶରେ ଦେବମାନେ ଏକାସଙ୍ଗେ ସଞ୍ଚରନ୍ତି—ତାହାକୁ ଆମେ ଜାଣୁନାହୁଁ। ଏଠାରେ ମିତ୍ର ଓ ଅଦିତି ଆମକୁ ନିର୍ଦୋଷ କରୁନ୍ତୁ; ସବିତୃ ଦେବ ବରୁଣଙ୍କ ପାଖରେ ଆମ ପକ୍ଷରୁ କଥା କହୁନ୍ତୁ—ଅନ୍ତରର ଋତ ପୁନଃ ସ୍ଥିର ହେଉ ଏବଂ ପଥ ପୁନି ଖୋଲୁ।
Mantra 9
श्रुधी नो अग्ने सदने सधस्थे युक्ष्वा रथममृतस्य द्रवित्नुम् । आ नो वह रोदसी देवपुत्रे माकिर्देवानामप भूरिह स्याः ॥
ହେ ଅଗ୍ନି, ସଦନରେ, ସଧସ୍ଥେ ଆମ କଥା ଶୁଣ; ଅମୃତର ଧନ ବହନକାରୀ ରଥକୁ ଯୋଗ କର। ହେ ଦେବପୁତ୍ର, ଦୁଇ ରୋଦସୀ (ଦ୍ୟାଵା-ପୃଥିବୀ)କୁ ଆମ ପାଖକୁ ଆଣ; ଦେବମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି କେବେ ଦୂରେ ନ ହେଅ—ଏଠାରେ ଆମ ସହିତ ସନ୍ନିହିତ ଓ କ୍ରିୟାଶୀଳ ରୁହ।
Frequently Asked Questions
Agni is the main deity, especially as Hotṛ (the priest who invokes the gods). Heaven and Earth (Dyāvā-Pṛthivī/Rodasī) form the cosmic setting that Agni is asked to bring near to the ritual.
It reflects anxiety about having crossed a divine rule (vrata) and not knowing the exact fault. The “King” sounds like the sovereign power of ṛta (often associated with Varuṇa-like authority), before the hymn returns to seeking restoration through Agni and the rite.
It is a direct ritual prayer: ‘Hear us, Agni; yoke your chariot of immortal riches; bring Heaven and Earth to us; stay present.’ In simple terms, it asks for divine attention, successful invocation, and a stable, fruitful ceremony.
Ask anything about Sukta 12 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.