Sukta 165
Sukta 10.165
Traditionally associated with Atharvanic/late book (Mandala 10) apotropaic seers; specific r̥ṣi attribution varies by Anukramaṇī for this hymn (often given as a late/anonymous tradition).
Devas in general; with explicit reference to Nirr̥ti as the adverse power being averted.
Triṣṭubh (probable; RV 10 frequently uses Triṣṭubh in such stanzas—exact metrical scan recommended for confirmation).
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅପଶକୁନ-ନିବାରକ ସୂକ୍ତରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ଏକ ଅଶୁଭ ଚିହ୍ନକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ—ନିର୍ରୃତି (ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ, ବିଲୟ)ର ସନ୍ଦେଶବାହକ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇପାରୁଥିବା ଏକ ପରାବତ (କପୋତ)ର ଆଗମନ। ମନ୍ତ୍ର (ଋଚ୍) ଦ୍ୱାରା ସୂକ୍ତଟି ‘ମୁକ୍ତି/ବିମୋଚନ’ (ନିଷ୍କୃତି) କ୍ରିୟା ସମ୍ପାଦନ କରେ ଏବଂ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନି-ପରିସର ଚାରିପାଖରେ ବିଶେଷଭାବେ ଦୁଇପାଦ ଓ ଚତୁଷ୍ପାଦ ସମେତ ସମସ୍ତ ଜୀବନ୍ତ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ରକ୍ଷା ଚାହେ।
Mantras
Mantra 1
देवाः कपोत इषितो यदिच्छन्दूतो निॠत्या इदमाजगाम । तस्मा अर्चाम कृणवाम निष्कृतिं शं नो अस्तु द्विपदे शं चतुष्पदे ॥
ହେ ଦେବମାନେ, ଯଦି ପ୍ରେରିତ ଓ ଅନ୍ୱେଷୀ କପୋତ (ପରା) ନିଋତି (ବିଘଟନ ଓ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟର ଶକ୍ତି)ର ଦୂତ ହୋଇ ଏଠାକୁ ଆସିଥାଏ, ତେବେ ସେହି (ଅନ୍ଧକାରମୟ) ପ୍ରେଷଣ ପାଇଁ ଆମେ ସ୍ତୁତି ଅର୍ପଣ କରି ମୋଚନର କ୍ରିୟା କରୁ। ଆମ ପାଇଁ ଦ୍ୱିପଦରେ ଶାନ୍ତି ହେଉ; ଚତୁଷ୍ପଦରେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ହେଉ।
Mantra 2
शिवः कपोत इषितो नो अस्त्वनागा देवाः शकुनो गृहेषु । अग्निर्हि विप्रो जुषतां हविर्नः परि हेतिः पक्षिणी नो वृणक्तु ॥
ପ୍ରେରିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କପୋତ ଆମ ପାଇଁ ଶିବ (ମଙ୍ଗଳକାରୀ) ହେଉ; ହେ ଦେବମାନେ, ଆମ ଘରେ ଶକୁନ ନିର୍ଦୋଷ ହେଉ। କାରଣ ବିପ୍ର ଅଗ୍ନି ଆମ ହବିକୁ ପ୍ରସନ୍ନତାରେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି; ଏବଂ ପକ୍ଷିଣୀ ହେତି (ଶତ୍ରୁର ଆଘାତ) ଆମକୁ ପରିହରି ଯାଉ, ଆମକୁ ନ ବାଛୁ।
Mantra 3
हेतिः पक्षिणी न दभात्यस्मानाष्ट्र्यां पदं कृणुते अग्निधाने । शं नो गोभ्यश्च पुरुषेभ्यश्चास्तु मा नो हिंसीदिह देवाः कपोतः ॥
ପକ୍ଷିଣୀ ହେତି ଆମକୁ ନ ଠକାଇବ, ନ ଦବାଇବ; ଅଗ୍ନିଧାନ ସ୍ଥାନରେ ସେ ନିଜ ପଦ (ଚିହ୍ନ) କରେ। ଆମ ଗୋଭ୍ୟଃ (କିରଣ/‘ଗାଈ’) ଓ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି ହେଉ; ହେ ଦେବମାନେ, ଏଠାରେ କପୋତ ଆମକୁ ହିଂସା ନ କରୁ।
Mantra 4
यदुलूको वदति मोघमेतद्यत्कपोतः पदमग्नौ कृणोति । यस्य दूतः प्रहित एष एतत्तस्मै यमाय नमो अस्तु मृत्यवे ॥
ଉଲୂକ ଯାହା କହେ ତାହା ବ୍ୟର୍ଥ; କପୋତ ଅଗ୍ନିରେ ଯେ ପଦଚିହ୍ନ କରେ ତାହା ମଧ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ—କାରଣ ଏହା ସେଇ ଶକ୍ତିର ପ୍ରେରିତ ଦୂତ ମାତ୍ର। ସେଇ ଯମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର—ମୃତ୍ୟୁକୁ ନମସ୍କାର; (ତାଙ୍କର ଅଧିକାର) ଅନ୍ୟତ୍ର ତୃପ୍ତ ହେଉ, ଏଠାରେ ନୁହେଁ।
Mantra 5
ऋचा कपोतं नुदत प्रणोदमिषं मदन्तः परि गां नयध्वम् । संयोपयन्तो दुरितानि विश्वा हित्वा न ऊर्जं प्र पतात्पतिष्ठः ॥
ଋଚାଦ୍ୱାରା କପୋତକୁ ହାଙ୍କି ଦିଅ—ଦୂରକୁ ଧକ୍କା ଦିଅ; ପୋଷକ ରସରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ତାହାକୁ ଚାରିପାଖେ ଘୁରାଇ (ବାହାରକୁ) ନେଇଯାଅ। ସମସ୍ତ ଦୁରିତକୁ ସଂଗ୍ରହ କରି, ଆମ ଊର୍ଜାର ପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ଅସ୍ପର୍ଶ ରଖି, ସେ ଅତିଶୀଘ୍ର ଆଗକୁ ଉଡ଼ିଯାଉ—ସର୍ବାଧିକ ଦ୍ରୁତରେ।
Frequently Asked Questions
In this sukta the pigeon is treated as a possible bad omen—an apparent ‘messenger’ of Nirr̥ti (misfortune). The hymn uses mantra to send that omen away and restore peace.
Nirr̥ti is a Vedic power associated with loss, decay, and misfortune. Here she is not praised; she is the adverse force to be averted so that well-being (śam) returns.
It is a compact blessing for the whole community: humans (two-footed) and animals like cattle and horses (four-footed). The hymn asks that all embodied life in the household remain safe and prosperous.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.