Sukta 5
Sukta 10.5
Dīrghatamas Āucathya (traditional for RV 10.5)
Mystic One/Agni-Sūrya principle (hymn is enigmatic; often treated as addressing a hidden cosmic principle rather than a single named deity)
Jagatī (probable for RV 10.5; many verses are Jagatī in indices)
ଏହି ଗୁହ୍ୟ ସୂକ୍ତଟି ଗୋଟିଏ ଲୁକ୍କାୟିତ ବିଶ୍ୱତତ୍ତ୍ୱକୁ ଧ୍ୟାନ କରେ—ଯାହା ଅଗ୍ନି-ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ, ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଦ୍ରଷ୍ଟା ଭାବେ ଅନୁଭୂତ—ଯିଏ “ସମୁଦ୍ର” ପରି ପ୍ରଚୁରତାକୁ ଧାରଣ କରେ ଏବଂ ଜୀବନର ଝରଣାଭିତରେ ସ୍ଥାପିତ ଗୁପ୍ତ ପଥକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ। ସୂକ୍ତଟି ଗୁପ୍ତ ପୋଷଣ, ଋତ (ସତ୍ୟ-ବ୍ୟବସ୍ଥା)ର ପଥମାନ, ଏବଂ ଅଦିତିଙ୍କ ବିଶାଳତାରେ ସତ୍ ଓ ଅସତ୍ର ସୃଷ୍ଟିମୂଳକ ଆଲିଙ୍ଗନର ଚିତ୍ରକଳ୍ପନା ମାଧ୍ୟମରେ ଗତି କରି, ଶେଷରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଋତର ପ୍ରଥମଜ ଏବଂ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଚୁରତା—ଉଭୟର ଉତ୍ସ ଭାବେ ଉପସଂହାର କରେ।
Mantras
Mantra 1
एकः समुद्रो धरुणो रयीणामस्मद्धृदो भूरिजन्मा वि चष्टे । सिषक्त्यूधर्निण्योरुपस्थ उत्सस्य मध्ये निहितं पदं वेः ॥
ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ର—ରୟି (ସମୃଦ୍ଧି)ର ଧାରକ ଆଧାର; ଆମ ହୃଦୟରୁ ବହୁଜନ୍ମା ସେ ଦେଖେ ଓ ପ୍ରକାଶ କରେ। ସେ ଗୁପ୍ତ ଆସନରେ ଊଧର (ଦୁଧର ଥନ) ସଂଯୋଜନ କରେ; ଉତ୍ସ (ଝରଣା/ସ୍ରୋତ)ର ମଧ୍ୟରେ ଖୋଜୁଥିବାର ପଦଚିହ୍ନ/ଆଧାର ସେ ସ୍ଥାପନ କରିଛି।
Mantra 2
समानं नीळं वृषणो वसानाः सं जग्मिरे महिषा अर्वतीभिः । ऋतस्य पदं कवयो नि पान्ति गुहा नामानि दधिरे पराणि ॥
ସମାନ ନୀଳ (ନିଡ/ନିବାସ) ଧାରଣ କରି, ବୃଷଣ (ବୀର୍ୟବାନ) ମହିଷମାନେ ଅର୍ବତୀ (ଘୋଡ଼ା/ରଥାଶ୍ୱ) ସହ ଏକତ୍ର ହେଲେ। କବିମାନେ ଋତର ପଦକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ଗୁହାରେ ସେମାନେ ପରମ ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି।
Mantra 3
ऋतायिनी मायिनी सं दधाते मित्वा शिशुं जज्ञतुर्वर्धयन्ती । विश्वस्य नाभिं चरतो ध्रुवस्य कवेश्चित्तन्तुं मनसा वियन्तः ॥
ଋତାୟିନୀ ଓ ମାୟିନୀ—ଦୁହେଁ ଏକତ୍ର ହୋଇ ସଂଯୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ମାପି ସେମାନେ ଶିଶୁକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇ ତାହାକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ସର୍ବର ନାଭି—ଧ୍ରୁବ (ସ୍ଥିର)ର ଚାରିପାଖେ ଚଳନ କରନ୍ତି; କବିର ତନ୍ତୁକୁ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ମନରେ ବୁଣନ୍ତି।
Mantra 4
ऋतस्य हि वर्तनयः सुजातमिषो वाजाय प्रदिवः सचन्ते । अधीवासं रोदसी वावसाने घृतैरन्नैर्वावृधाते मधूनाम् ॥
ଋତର ହି ପଥଗୁଡ଼ିକ ସୁଜାତ (ସୁଜନ୍ମ) ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଅନୁସରେ; ପ୍ରଦିବ (ଅଗ୍ର-ଦିବ୍ୟ ଆକାଶ) ଠାରୁ ବଳର ପୂର୍ଣ୍ଣତା ପାଇଁ ପ୍ରେରଣାଗୁଡ଼ିକ ଯୋଗ ହୁଏ। ଆବରଣ ଧାରଣ କରି ରୋଦସୀ—ଦ୍ୟାଵାପୃଥିବୀ—ଘୃତସମ ସମୃଦ୍ଧିରେ, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଅନ୍ନରେ, ଏବଂ ମଧୁରତାରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛନ୍ତି।
Mantra 5
सप्त स्वसॄररुषीर्वावशानो विद्वान्मध्व उज्जभारा दृशे कम् । अन्तर्येमे अन्तरिक्षे पुराजा इच्छन्वव्रिमविदत्पूषणस्य ॥
ଜାଗ୍ରତ ଓ ବିଦ୍ୱାନ ହୋଇ, ସେ ମଧୁରତାରୁ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ସାତ ଅରୁଷୀ (ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ) ଭଗିନୀଙ୍କୁ ଉପରକୁ ଉଠାଇ ଆଣିଲା। ଏହି ପୁରାଜା (ପ୍ରାଚୀନଜନ୍ମ)ମାନେ ଅନ୍ତରିକ୍ଷରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଭାବେ ଧରା ଥିଲେ; ଖୋଜି ଖୋଜି ସେ ପୂଷଣଙ୍କ ଗୁପ୍ତ ଆବରଣ/ବାଡ଼କୁ ମିଳାଇଲା।
Mantra 6
सप्त मर्यादाः कवयस्ततक्षुस्तासामेकामिदभ्यंहुरो गात् । आयोर्ह स्कम्भ उपमस्य नीळे पथां विसर्गे धरुणेषु तस्थौ ॥
ସାତ ମର୍ୟାଦା (ଦୃଢ଼ ସୀମା) କବିମାନେ ସତ୍ତାରେ ଗଢ଼ିଲେ; ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେବଳ ଗୋଟିଏ ପଥକୁ ମାତ୍ର ସଂକୋଚ (ସାଙ୍କୁଡ଼ାପଣ) ଅତିକ୍ରମ କରିପାରେ। ସେଠାରେ ପରମ (ଉପମ)ଙ୍କ ଆଧାରସ୍ତମ୍ଭ ଗୁପ୍ତ ନୀଳେ ଅବସ୍ଥିତ—ପଥମାନଙ୍କ ବିସର୍ଗରେ, ଧାରଣକାରୀ ଆଧାରଗୁଡ଼ିକରେ ସ୍ଥିର।
Mantra 7
असच्च सच्च परमे व्योमन्दक्षस्य जन्मन्नदितेरुपस्थे । अग्निर्ह नः प्रथमजा ऋतस्य पूर्व आयुनि वृषभश्च धेनुः ॥
ଅସତ୍ ଓ ସତ୍ ପରମ ବ୍ୟୋମରେ ଏକାସାଥି ନିହିତ—ଦକ୍ଷର ଜନ୍ମରେ, ଅଦିତିଙ୍କ ବିଶାଳ ଅଙ୍କରେ। ସେଠାରେ ଅଗ୍ନି ଆମ ପାଇଁ ଋତର ପ୍ରଥମଜ, ଜୀବନରେ ପୁରାତନ—ଏକା ସମୟରେ ବୃଷଭ-ବଳ ଓ ସମୃଦ୍ଧିର ଧେନୁ।
Frequently Asked Questions
The hymn does not focus on a single named god in a simple way. It points to a hidden cosmic principle expressed through Agni (inner fire) and Sūrya-like seership, closely tied to Ṛta (truth-order).
It suggests that the highest reality holds together opposites that the ordinary mind separates. The hymn places both sat (manifest existence) and asat (unmanifest or not-yet) within the supreme expanse, in Aditi’s boundlessness.
These are symbols for concealed nourishment and guidance. The ‘udder’ represents the hidden source of plenty, the ‘fountain’ the wellspring of life, and the ‘track/pada’ the discoverable path of Ṛta that the seeker can follow through insight and right ritual.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.