Sukta 56
Sukta 10.56
A luminous guiding power (likely Savitṛ/Puṣan-type ‘leader by light’, or a collective divine principle)
Trishtubh (likely; requires metrical verification)
ଏହି ସୂକ୍ତରେ “ତୃତୀୟ ଆଲୋକ” ଦ୍ୱାରା ମିଳୁଥିବା ମାର୍ଗଦର୍ଶନକୁ ଚିନ୍ତନ କରାଯାଇଛି—ଯାହା ସାଧକଙ୍କୁ ଏକ ଉଚ୍ଚତର ସମାଗମ-ସ୍ଥଳକୁ ନେଇଯାଏ, ସେଠାରେ ଦେହଧାରୀ ସତ୍ତା ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହୁଏ। ଏହା ଏହିଥିରେ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରେ ଯେ ପିତୃଶକ୍ତି ଓ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନେ ଛିଟିଯାଇଥିବା ବଳଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନଃ ଦେହରେ ସଂଗ୍ରହ କରି ଶୃଙ୍ଖଳା ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି, ଯାହା ଦୁର୍ଗମ ପାରାପାରରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଗତି ଦେଇ ନିମ୍ନ ଓ ଉଚ୍ଚ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ତାନକୁ ସ୍ଥାପିତ କରେ।
Mantras
Mantra 1
इदं त एकं पर ऊ त एकं तृतीयेन ज्योतिषा सं विशस्व । संवेशने तन्वश्चारुरेधि प्रियो देवानां परमे जनित्रे ॥
ଏହା ତୋର ଗୋଟିଏ ଆସନ; ତାହାର ପରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ତୋର। ତୃତୀୟ ଜ୍ୟୋତି ଦ୍ୱାରା ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କର। ଦେହମାନଙ୍କ ସଂମିଳନ-ସ୍ଥାନରେ ତୁମେ ମନୋହର ଓ ଦୀପ୍ତ ହେଅ—ପରମ ଜନିତ୍ରେ (ଉଚ୍ଚତମ ଜନ୍ମ-ସ୍ଥାନରେ) ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହେଅ।
Mantra 2
तनूष्टे वाजिन्तन्वं नयन्ती वाममस्मभ्यं धातु शर्म तुभ्यम् । अह्रुतो महो धरुणाय देवान्दिवीव ज्योतिः स्वमा मिमीयाः ॥
ହେ ବାଜିନ୍ (ସମୃଦ୍ଧିର ନାଥ), ତୋର ତନୂ—ଦେହଧାରୀ ଶକ୍ତି—ତୋତେ ନେଇ ଯାଇ, ଆମ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛିତ ଶର୍ମ (ଶାନ୍ତି/ଆଶ୍ରୟ) ସ୍ଥାପନ କରୁ; ତୋ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ। ଅହ୍ରୁତ (ଅକ୍ଷତ) ରହି, ମହା ଧରୁଣା (ମହା ଆଧାର) ନିମିତ୍ତେ, ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦିବିରେ ଯେପରି, ସେପରି ତୁମ ନିଜ ଜ୍ୟୋତିକୁ ମାପି ବିତରଣ କର।
Mantra 3
वाज्यसि वाजिनेना सुवेनीः सुवितः स्तोमं सुवितो दिवं गाः । सुवितो धर्म प्रथमानु सत्या सुवितो देवान्त्सुवितोऽनु पत्म ॥
ତୁମେ ବାଜ୍ୟ—ସମୃଦ୍ଧି; ଏବଂ ବାଜିନ୍ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଆମକୁ ସୁପଥରେ ସୁଭାବେ ବହନ କର। ସୁବିତ (ସୁଗତି/ସୁଚଳ) ସ୍ତୋମକୁ ଆଗେଇ ନେଏ; ସୁବିତ ଦିବ (ସ୍ୱର୍ଗ) କୁ ନେଇଯାଏ। ସୁବିତ ହିଁ ଧର୍ମ—ସତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା; ସୁବିତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଆଗେଇ ନେଏ; ସୁବିତ ପଥର ପଦଚିହ୍ନକୁ ଅନୁସରେ।
Mantra 4
महिम्न एषां पितरश्चनेशिरे देवा देवेष्वदधुरपि क्रतुम् । समविव्यचुरुत यान्यत्विषुरैषां तनूषु नि विविशुः पुनः ॥
ସେମାନଙ୍କ ମହିମାରେ ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଧିକାର ଲାଭ କଲେ; ଦେବମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଜ କ୍ରତୁ (ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି) ଓ ବଳ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ସେମାନେ ସମେତ ଭାବେ ତାହାକୁ ବିସ୍ତାର କଲେ; ଏବଂ ଯାହା କିଛି ଅଶାନ୍ତ ଭାବେ ଉଛ୍ୱାସିତ ହେଲା, ସେ ଆଉଥରେ ସେମାନଙ୍କ ତନୂମାନଙ୍କ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।
Mantra 5
सहोभिर्विश्वं परि चक्रमू रजः पूर्वा धामान्यमिता मिमानाः । तनूषु विश्वा भुवना नि येमिरे प्रासारयन्त पुरुध प्रजा अनु ॥
ନିଜ ସହଃ (ଶକ୍ତି) ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ସମଗ୍ର ରଜଃ—ଆକାଶୀୟ ବିସ୍ତାରକୁ—ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରେ ଆବୃତ କଲେ; ପୁରାତନ, ଅମିତ ଧାମମାନଙ୍କୁ ମାପି ସ୍ଥାପନ କଲେ। ସମସ୍ତ ଭୁବନକୁ ସେମାନେ ନିଜ ତନୂମାନଙ୍କ ଭିତରେ ନିୟୋଜିତ କଲେ; ଏବଂ ସୃଷ୍ଟି-ତନ୍ତୁର ଧାରାରେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ବହୁବିଧ ଭବନକୁ ବିସ୍ତାର କଲେ।
Mantra 6
द्विधा सूनवोऽसुरं स्वर्विदमास्थापयन्त तृतीयेन कर्मणा । स्वां प्रजां पितरः पित्र्यं सह आवरेष्वदधुस्तन्तुमाततम् ॥
ଦୁଇ ପ୍ରକାରେ ସୂନବମାନେ ସ୍ୱର୍ବିଦ ଅସୁରକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ; ତୃତୀୟ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଦୃଢ଼ କଲେ। ପିତୃମାନେ ନିଜ ପ୍ରଜାକୁ—ପିତୃୟ ସହ (ପୂର୍ବଜ-ବଳ)—ନିମ୍ନ ଲୋକମାନଙ୍କରେ ନିୟୋଜିତ କରି, ପ୍ରସାରିତ ତନ୍ତୁକୁ ପାତିଦେଲେ।
Mantra 7
नावा न क्षोदः प्रदिशः पृथिव्याः स्वस्तिभिरति दुर्गाणि विश्वा । स्वां प्रजां बृहदुक्थो महित्वावरेष्वदधादा परेषु ॥
ଯେପରି ନୌକା ପୃଥିବୀର ଚାପଦାୟକ ଦିଗମାର୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ପାର କରେ, ସେପରି ସ୍ୱସ୍ତି-ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦୁର୍ଗମ ପଥ ପାର କର। ବିଶାଳ ସ୍ତୁତିରେ ଗୀତ ହୋଇଥିବା ସେ ମହାନ ନିଜ ମହିମାରେ ନିଜ ପ୍ରଜାକୁ ନିମ୍ନ ଲୋକମାନଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ଲୋକମାନଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପିତ କରିଛନ୍ତି।
Frequently Asked Questions
It points to a higher, guiding illumination—beyond ordinary perception—that allows entry into a more subtle ‘meeting-place’ and brings inner clarity and transformation.
Together they represent cosmic and ancestral powers that establish order and insight (kratu), showing that realization is supported by both divine law and ancestral continuity.
It can be recited for protection and right guidance—especially before travel or major transitions—focusing on svasti (well-being) and on gathering scattered energies back into calm, embodied steadiness.
Ask anything about Sukta 56 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
