
Sukta 10.107
Dakṣiṇā (personified sacred giving) / Pūrtí (completed offering) theme
ଏହି ସୂକ୍ତ ଦକ୍ଷିଣାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରେ—ଯଜ୍ଞକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରୁଥିବା (ପୂର୍ତି) ଏବଂ ଠିକ୍ ଦିଗରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ପବିତ୍ର ଦାନ, ଯାହା ଉପାସକଙ୍କୁ ଅନ୍ଧକାରରୁ ବିସ୍ତୃତ, ଦୀପ୍ତିମୟ ପଥକୁ ନେଇଯାଏ। ଏଠାରେ ଦାନକୁ କେବଳ ଦୟାଦାନ ନୁହେଁ, ବରଂ ଅଭିଷିକ୍ତ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି—ଯାହା ପୁରୋହିତୀୟ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରେ, ସାମାଜିକ ଶୃଙ୍ଖଳାକୁ ଧାରଣ କରେ, ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ବିଜୟ ଫଳ ଦିଏ।
Mantra 1
आविरभून्महि माघोनमेषां विश्वं जीवं तमसो निरमोचि । महि ज्योतिः पितृभिर्दत्तमागादुरुः पन्था दक्षिणाया अदर्शि ॥
ଏହି ଦାତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମହାନ ଓ ପ୍ରକଟ ଶକ୍ତି ଉଦିତ ହୋଇଛି; ସମସ୍ତ ଜୀବ ତମସରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି। ପିତୃମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦତ୍ତ ମହା ଜ୍ୟୋତି ଆସିଛି; ଦକ୍ଷିଣା (ଯଥୋଚିତ ଅର୍ପଣ, ଯଥୋଚିତ ଦାନ) ର ବିଶାଳ ପଥ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି।
Mantra 2
उच्चा दिवि दक्षिणावन्तो अस्थुर्ये अश्वदाः सह ते सूर्येण । हिरण्यदा अमृतत्वं भजन्ते वासोदाः सोम प्र तिरन्त आयुः ॥
ଉଚ୍ଚ ଦ୍ୟୌରେ ଦକ୍ଷିଣାବନ୍ତମାନେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ—ଯେମାନେ ଅଶ୍ୱଦାଃ (ବଳର ଅଶ୍ୱ ଦାନକର୍ତ୍ତା); ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହ ଗତି କରନ୍ତି। ହିରଣ୍ୟଦାଃ ଅମୃତତ୍ୱରେ ଭାଗୀ ହୁଅନ୍ତି; ବାସୋଦାଃ, ହେ ସୋମ, ଆୟୁକୁ ଆଗକୁ ବିସ୍ତାର କରନ୍ତି।
Mantra 3
दैवी पूर्तिर्दक्षिणा देवयज्या न कवारिभ्यो नहि ते पृणन्ति । अथा नरः प्रयतदक्षिणासोऽवद्यभिया बहवः पृणन्ति ॥
ଦୈବୀ ପୂର୍ତ୍ତି—ଦକ୍ଷିଣା—ଦେବୟଜ୍ଞା ଅଟେ; କଞ୍ଜୁସମାନେ ତାକୁ ପୂରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ଯେ ପୁରୁଷମାନେ ଯଥାବିଧି ଦାନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ଅସତ୍ୟରେ ପତନର ଭୟ ଧରି, ସେମାନେ ଅନେକେ ଦକ୍ଷିଣାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରନ୍ତି।
Mantra 4
शतधारं वायुमर्कं स्वर्विदं नृचक्षसस्ते अभि चक्षते हविः । ये पृणन्ति प्र च यच्छन्ति संगमे ते दक्षिणां दुहते सप्तमातरम् ॥
ମାନବ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେମାନେ ହବିଷକୁ ଦେଖନ୍ତି—ଶତଧାର ବାୟୁକୁ, ସ୍ୱର୍ବିଦ ଅର୍କକୁ, ଜ୍ୟୋତିର୍ଲୋକ ଖୋଜିଦେଉଥିବା ସୂର୍ୟସ୍ତୁତିକୁ। ଯେମାନେ ପୃଣନ୍ତି (ପୂରଣ କରନ୍ତି) ଏବଂ ସଙ୍ଗମରେ ପ୍ର ଯଚ୍ଛନ୍ତି (ଆଗେଇ ଦାନ କରନ୍ତି), ସେମାନେ ସପ୍ତମାତୃକା ଦକ୍ଷିଣାକୁ ଦୋହନ୍ତି।
Mantra 5
दक्षिणावान्प्रथमो हूत एति दक्षिणावान्ग्रामणीरग्रमेति । तमेव मन्ये नृपतिं जनानां यः प्रथमो दक्षिणामाविवाय ॥
ଦକ୍ଷିଣାବାନ୍ ପ୍ରଥମେ ହୂତ ହେଲେ ଆଗେଇ ଯାଏ; ଦକ୍ଷିଣାବାନ୍ ଗ୍ରାମଣୀ ଅଗ୍ରରେ ଗମନ କରେ। ଜନମାନଙ୍କର ନୃପତି ଭାବେ ମୁଁ ତାକୁହିଁ ମନେ କରେ—ଯିଏ ପ୍ରଥମେ ଦକ୍ଷିଣାକୁ ଗତିରେ ଆଣି, ତାହାର କ୍ରିୟାକୁ ସ୍ଥାପିତ କଲା।
Mantra 6
तमेव ऋषिं तमु ब्रह्माणमाहुर्यज्ञन्यं सामगामुक्थशासम् । स शुक्रस्य तन्वो वेद तिस्रो यः प्रथमो दक्षिणया रराध ॥
ତାଙ୍କୁ ହିଁ ଋଷି ବୋଲି କୁହନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ହିଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ—ଯଜ୍ଞଯୋଗ୍ୟ—ବୋଲି ଆହ୍ୱାନ କରନ୍ତି; ସାମଗାନକାରୀ, ଉକ୍ଥ-ଶାସକ (ପ୍ରେରିତ ସ୍ତୁତିର ଅଧିପତି) ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହନ୍ତି। ଶୁକ୍ର (ତେଜସ୍ୱୀ) ଶକ୍ତିର ତନୁର ତିନି ରୂପ ସେ ଜାଣେ—ଯିଏ ପ୍ରଥମେ ଦକ୍ଷିଣା ଦ୍ୱାରା ପରିପୂର୍ଣ୍ଣତା ପାଇଲା।
Mantra 7
दक्षिणाश्वं दक्षिणा गां ददाति दक्षिणा चन्द्रमुत यद्धिरण्यम् । दक्षिणान्नं वनुते यो न आत्मा दक्षिणां वर्म कृणुते विजानन् ॥
ଦକ୍ଷିଣା ବଳର ଅଶ୍ୱ ଦିଏ; ଦକ୍ଷିଣା ପ୍ରକାଶର ଗାଈ ଦିଏ; ଦକ୍ଷିଣା ଦୀପ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଓ ଯତ୍ ହିରଣ୍ୟମ୍—ଯାହା କିଛି ସୁବର୍ଣ୍ଣ—ସେସବୁ ଦିଏ। ଦକ୍ଷିଣା ସମୃଦ୍ଧିର ଅନ୍ନ ଜିତାଇ ଦିଏ; ଜାଣିବା ସହିତ ଯେତେବେଳେ କେହି ଦକ୍ଷିଣାକୁ ସତ୍ତାର ଚାରିପାଖେ ରକ୍ଷାକବଚ କରେ, ସେତେବେଳେ ସେଇ ଆମର ଆତ୍ମା ହୁଏ।
Mantra 8
न भोजा मम्रुर्न न्यर्थमीयुर्न रिष्यन्ति न व्यथन्ते ह भोजाः । इदं यद्विश्वं भुवनं स्वश्चैतत्सर्वं दक्षिणैभ्यो ददाति ॥
ଭୋଜମାନେ ନ ନଶନ୍ତି; ନ ସେମାନେ ବ୍ୟର୍ଥତାକୁ ଯାଆନ୍ତି; ନ ସେମାନେ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ନ ସେମାନେ ଡଗମଗାନ୍ତି—ଏହି ଭୋଜମାନେ। ଏହି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ—ଭୁବନ—ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ—ଏ ସବୁକୁ ଦକ୍ଷିଣା ସେମାନଙ୍କୁ ଦିଏ।
Mantra 9
भोजा जिग्युः सुरभिं योनिमग्रे भोजा जिग्युर्वध्वं या सुवासाः । भोजा जिग्युरन्तःपेयं सुराया भोजा जिग्युर्ये अहूताः प्रयन्ति ॥
ଆରମ୍ଭରେ ଭୋଜମାନେ ସୁରଭି ଯୋନି—ଉଦ୍ଭବ-ସ୍ଥାନ—ଜିତିଲେ; ଭୋଜମାନେ ସୁବାସା ବଧୂ (ସୁବସ୍ତ୍ରା ଦୁଲହନ) ମଧ୍ୟ ଜିତିଲେ। ଭୋଜମାନେ ସୁରାର ଅନ୍ତଃପେୟ—ଅନ୍ତରେ ଅବତରୁଥିବା ପାନ—ଜିତିଲେ; ଭୋଜମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜିତିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଅହୂତ (ନ ଡାକାଯାଇ) ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରୟାଣ କରନ୍ତି।
Mantra 10
भोजायाश्वं सं मृजन्त्याशुं भोजायास्ते कन्या शुम्भमाना । भोजस्येदं पुष्करिणीव वेश्म परिष्कृतं देवमानेव चित्रम् ॥
ଭୋଜା ପାଇଁ ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଅଶ୍ୱକୁ ସଂମୃଜନ କରି (ମାଜି) ସଜାନ୍ତି; ଭୋଜା ପାଇଁ କନ୍ୟା ଶୁମ୍ଭମାନା (ଶୃଙ୍ଗାର କରୁଥିବା) ହୋଇ ବସିଛି। ଭୋଜାର ଏହି ଗୃହ ପୁଷ୍କରିଣୀ ପରି (କମଳ-ସରୋବର ପରି)—ସୁପରିଷ୍କୃତ, ଦେବମାନ (ଦିବ୍ୟ ଆନନ୍ଦ) ପରି ଦୀପ୍ତ, ଏବଂ ଚିତ୍ର ବୈଭବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
Mantra 11
भोजमश्वाः सुष्ठुवाहो वहन्ति सुवृद्रथो वर्तते दक्षिणायाः । भोजं देवासोऽवता भरेषु भोजः शत्रून्त्समनीकेषु जेता ॥
ସୁଷ୍ଠୁବାହ (ଭଲଭାବେ ଟାଣୁଥିବା) ଅଶ୍ୱମାନେ ଭୋଜକୁ ସୁନିପୁଣ ଭାବେ ବହନ କରନ୍ତି; ଦକ୍ଷିଣାର ରଥ ସୁବୃତ (ଭଲ ମୋଡ଼ ସହ) ଗତି କରେ। ଦେବମାନେ ଭୋଜକୁ ଯୁଦ୍ଧମାନେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ଭୋଜ ସମନୀକେଷୁ (ଏକତ୍ର ମୁହାଁମୁହିଁ ସଂଘର୍ଷରେ) ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଜେତା ହୁଏ।
Here Dakṣiṇā is more than a payment or charity. It is a sacred, rightly offered gift that ‘completes’ the sacrifice (pūrtí) and brings auspicious results—light, prosperity, protection, and social harmony.
The hymn says a great light ‘given by the Fathers’ comes through Dakṣiṇā. This means sacred giving aligns the sacrificer with ancestral tradition and releases one from darkness into a sanctioned, luminous path of right action.
The verse teaches that generosity, when ritually correct, perfects the sacrificer/priestly function: it stabilizes knowledge, speech, and competence. In other words, giving is presented as an accomplishing power that makes spiritual and ritual mastery whole.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.