Sukta 91

Mantra 1

सं जागृवद्भिर्जरमाण इध्यते दमे दमूना इषयन्निळस्पदे । विश्वस्य होता हविषो वरेण्यो विभुर्विभावा सुषखा सखीयते ॥

ଜାଗ୍ରତମାନଙ୍କ ସହ ସମନ୍ୱୟରେ ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହୁଏ, ଘରେ ଘରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ; ଇଳା-ପଦେ ସେ ପ୍ରେରଣାକୁ ଆଗେଇ ନେଇଯାଏ। ସମସ୍ତର ବରେଣ୍ୟ ହୋତା, ହବିଷର ଚୟିତ ଅର୍ପକ—ବିଭୁ, ବିଭାବାନ—ସୁହୃଦ ହୋଇ ମିତ୍ରତା କରେ।

Mantra 2

स दर्शतश्रीरतिथिर्गृहेगृहे वनेवने शिश्रिये तक्ववीरिव । जनंजनं जन्यो नाति मन्यते विश आ क्षेति विश्यो विशंविशम् ॥

ଦୃଶ୍ୟ ଶ୍ରୀ-ତେଜସ୍ବୀ ସେଇ ଅତିଥି (ଅଗ୍ନି) ଘରେ ଘରେ, ବନେ ବନେ, ତକ୍ୱବୀ ପକ୍ଷୀ ପରି ବେଗବାନ୍ ହୋଇ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି। ଜନଙ୍କ ପାଇଁ ଜନ୍ମିତ ସେ କୌଣସି ବିଶ୍ (କୁଳ/ଗୋତ୍ର) ଠାରୁ ନିଜକୁ ଅଲଗା ଭାବେ ମାନେ ନାହିଁ; ଅଗ୍ନି ବସତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତଙ୍କର ହୋଇ ବସେ—ବିଶ ପରେ ବିଶରେ, ସମୁଦାୟ ପରେ ସମୁଦାୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି।

Mantra 3

सुदक्षो दक्षैः क्रतुनासि सुक्रतुरग्ने कविः काव्येनासि विश्ववित् । वसुर्वसूनां क्षयसि त्वमेक इद्द्यावा च यानि पृथिवी च पुष्यतः ॥

ହେ ଅଗ୍ନେ, ଦକ୍ଷତାମାନଙ୍କ ଦକ୍ଷତାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସୁଦକ୍ଷ; କ୍ରତୁ (ସଚେତନ ସଙ୍କଳ୍ପ) ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସୁକ୍ରତୁ। କାବ୍ୟବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ କବି, ବିଶ୍ୱବିଦ୍ (ସର୍ବଜ୍ଞ)। ବସୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଏକା ହିଁ ସତ୍ୟ ବସୁ ହୋଇ ବସ କର; ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ ଯାହା ଯାହାକୁ ପୋଷେ ଓ ବଢ଼ାଏ, ସେ ସବୁକୁ ତୁମେ ହିଁ ପୋଷି ବୃଦ୍ଧି କର।

Mantra 4

प्रजानन्नग्ने तव योनिमृत्वियमिळायास्पदे घृतवन्तमासदः । आ ते चिकित्र उषसामिवेतयोऽरेपसः सूर्यस्येव रश्मयः ॥

ହେ ଅଗ୍ନେ, ଋତୁସମ୍ମତ ତୁମ ଯୋନି (ନିବାସ)କୁ ଜାଣି, ସେମାନେ ଇଳା-ପଦରେ—ଘୃତବନ୍ତ, ଦୀପ୍ତିମୟ—ଆସୀନ ହେଲେ। ତୁମ ପାଖକୁ ନିର୍ମଳ ପ୍ରେରଣାମାନେ ଧାଉଛନ୍ତି—ଉଷାମାନଙ୍କ ଗତି ପରି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଶ୍ମି ପରି—କଳଙ୍କରହିତ ହୋଇ, ତୁମ ଆଲୋକିତ ସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ ଖୋଜି।

Mantra 5

तव श्रियो वर्ष्यस्येव विद्युतश्चित्राश्चिकित्र उषसां न केतवः । यदोषधीरभिसृष्टो वनानि च परि स्वयं चिनुषे अन्नमास्ये ॥

ତୁମର ଶ୍ରିୟଃ—ବର୍ଷ୍ୟ ମେଘର ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି—ଏବଂ ଉଷାମାନଙ୍କର କେତୁ (ସଙ୍କେତ) ପରି—ଚିତ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ବହୁବିଧ ଅଟେ। ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଔଷଧୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ଓ ବନମାନଙ୍କ ଉପରେ ମୁକ୍ତ ହୁଅ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ନିଜେ ଅନ୍ନକୁ ନିଜ ଆସ୍ୟ (ମୁଖ)ରେ ସଂଗ୍ରହ କର—ସେ ରସକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ଯାହା ଆମ ଭିତରେ ବଳ ହେବ।

Mantra 6

तमोषधीर्दधिरे गर्भमृत्वियं तमापो अग्निं जनयन्त मातरः । तमित्समानं वनिनश्च वीरुधोऽन्तर्वतीश्च सुवते च विश्वहा ॥

ଔଷଧୀମାନେ ତାହାକୁ ଋତୁଯୋଗ୍ୟ ଗର୍ଭ ଭାବେ ଧାରଣ କଲେ; ଆପଃ—ମାତୃମାନେ—ସେଇ ଅଗ୍ନିକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସେଇ ଏକ—ସଦା ସମାନ—ବୃକ୍ଷମାନେ ଓ ବୀରୁଧଃ (ଲତାମାନେ), ଗର୍ଭବତୀ ବୃଦ୍ଧିମାନେ, ବିଶ୍ୱହା (ନିତ୍ୟ) ପ୍ରସବ କରି ଚଳନରେ ଆଣନ୍ତି।

Mantra 7

वातोपधूत इषितो वशाँ अनु तृषु यदन्ना वेविषद्वितिष्ठसे । आ ते यतन्ते रथ्यो यथा पृथक्छर्धांस्यग्ने अजराणि धक्षतः ॥

ବାତରେ ଉପଧୂତ, ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ତୁମେ ବଶାଃ (ବାହିନୀ/ପଥ) ଅନୁସରେ ଗତି କର; ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ନମାନେ କମ୍ପିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ନିଜ ବିସ୍ତୃତ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୁଅ। ତୁମ ପାଖକୁ ଅଜର (ଅଜରାମର) ସମୂହମାନେ ପ୍ରୟତ୍ନ କରନ୍ତି, ହେ ଅଗ୍ନି—ଯେପରି ରଥ୍ୟାଃ (ପଥ) ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦିଗରୁ ଏକତ୍ର ହୁଅନ୍ତି—ସେପରି, ଯେଣୁ ସେମାନେ ଅଜର ଜ୍ୱାଳାରେ ପ୍ରଜ୍ୱଲିତ ହେବେ।

Mantra 8

मेधाकारं विदथस्य प्रसाधनमग्निं होतारं परिभूतमं मतिम् । तमिदर्भे हविष्या समानमित्तमिन्महे वृणते नान्यं त्वत् ॥

ହେ ଅଗ୍ନି—ମେଧାର ଗଢ଼ନକାର, ବିଦଥ (ଯଜ୍ଞସଭା)ର ପ୍ରସାଧକ, ହୋତା, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ମତି (ବୁଦ୍ଧି)—ସେଇ ଏକମାତ୍ର ସମାନଙ୍କୁ ଆମେ ହବିଷ୍ୟ ସହ ଅର୍ପଣରେ, ଛୋଟ ଓ ବଡ଼—ଦୁହିଁ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ବରଣ କରୁଛୁ; ତୁମ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଆମ ମହାକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଗ୍ରହଣ କରୁନାହିଁ।

Mantra 9

त्वामिदत्र वृणते त्वायवो होतारमग्ने विदथेषु वेधसः । यद्देवयन्तो दधति प्रयांसि ते हविष्मन्तो मनवो वृक्तबर्हिषः ॥

ଏଠାରେ ତୁମକୁ ଖୋଜୁଥିବାମାନେ, ହେ ଅଗ୍ନି, ବିଦଥମାନଙ୍କରେ ତୁମକୁ ହୋତା ଭାବେ ବରଣ କରନ୍ତି—ବେଧସଃ (ଜ୍ଞାନୀ ନିର୍ମାତାମାନେ)। ଦେବଙ୍କୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରି ସେମାନେ ତୁମ ପାଇଁ ପ୍ରୟାଂସି (ଅଗ୍ରଗାମୀ ଅର୍ପଣ) ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି—ମନୁଙ୍କର ମାନବମାନେ, ହବିଷ୍ମନ୍ତ, ଏବଂ ବୃକ୍ତବର୍ହିଷଃ (ପଥାରିତ ବର୍ହିସ) ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିବା।

Mantra 10

तवाग्ने होत्रं तव पोत्रमृत्वियं तव नेष्ट्रं त्वमग्निदृतायतः । तव प्रशास्त्रं त्वमध्वरीयसि ब्रह्मा चासि गृहपतिश्च नो दमे ॥

ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମର ହେଉଛି ହୋତ୍ରକର୍ମ; ଋତୁକାଳରେ ତୁମର ହେଉଛି ପୋତ୍ରକର୍ମ। ତୁମର ହେଉଛି ନେଷ୍ଟୃ (ନେତୃତ୍ୱ), ଏବଂ ତୁମେ ହିଁ ଅଗ୍ନୀଧ୍—ଯେ ଋତ ଅନୁସାରେ ଯଜ୍ଞକୁ ସତ୍ୟରେ ସ୍ଥାପନ କରେ। ତୁମର ହେଉଛି ପ୍ରଶାସ୍ତ୍ର (ନିୟାମକ ବଚନ); ତୁମେ ନିଜେ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ହୁଅ। ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ, ଏବଂ ଆମ ଦମେ (ଗୃହ)ରେ ଗୃହପତି—ଘରର ସ୍ୱାମୀ—ମଧ୍ୟ ଅଟ।

Mantra 11

यस्तुभ्यमग्ने अमृताय मर्त्यः समिधा दाशदुत वा हविष्कृति । तस्य होता भवसि यासि दूत्यमुप ब्रूषे यजस्यध्वरीयसि ॥

ହେ ଅଗ୍ନି, ଯେ କୌଣସି ମର୍ତ୍ୟ ଅମୃତର ନିମିତ୍ତେ ତୁମକୁ ସମିଧା ଅର୍ପଣ କରେ କିମ୍ବା ହବିଷ୍କୃତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରେ—ତାହାର ପାଇଁ ତୁମେ ହୋତୃ ହୁଅ; ଦୂତରୂପେ ଯାଅ; ତାହାର ପକ୍ଷରୁ କଥା କହ; ଯଜ୍ଞ କରି ଅଧ୍ୱରର କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କର।

Mantra 12

इमा अस्मै मतयो वाचो अस्मदाँ ऋचो गिरः सुष्टुतयः समग्मत । वसूयवो वसवे जातवेदसे वृद्धासु चिद्वर्धनो यासु चाकनत् ॥

ଏହି ଚିନ୍ତା ଓ ବାଣୀ ଆମ ପକ୍ଷରୁ ତାହା ପାଇଁ ଏକତ୍ର ହୋଇ ଆସିଛି—ଆମ ଋଚ, ଗିର, ସୁସଂଗଠିତ ସ୍ତୁତିଗୁଡ଼ିକ। ସତ୍ୟ ଧନକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିବା ଆମେ ବସୁଙ୍କୁ, ଜାତବେଦସଙ୍କୁ ଏହା ନେଇ ଆସୁଛୁ—ଯିଏ ବୃଦ୍ଧ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବଢ଼ାନ୍ତି, ଏବଂ ଯାହାରେ ସେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି।

Mantra 13

इमां प्रत्नाय सुष्टुतिं नवीयसीं वोचेयमस्मा उशते शृणोतु नः । भूया अन्तरा हृद्यस्य निस्पृशे जायेव पत्य उशती सुवासाः ॥

ପ୍ରାଚୀନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ନୂତନ, ସୁସଂଗଠିତ ସ୍ତୁତିକୁ ମୁଁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବି; ଆକାଂକ୍ଷୀ ସେ ଆମକୁ ଶୁଣୁନ୍ତୁ। ଏହା ହୃଦୟର ଅନ୍ତର୍ଗତ ସ୍ପର୍ଶରେ ଆହୁରି ଆହୁରି ପ୍ରବେଶ କରୁ—ଯେପରି ସୁବାସା, ଆକାଂକ୍ଷୀ ଜାୟା ନିଜ ପତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ସମୀପ ହୁଏ।

Mantra 14

यस्मिन्नश्वास ऋषभास उक्षणो वशा मेषा अवसृष्टास आहुताः । कीलालपे सोमपृष्ठाय वेधसे हृदा मतिं जनये चारुमग्नये ॥

ଯାହାରେ ଅଶ୍ୱସଦୃଶ ଶକ୍ତିମାନ, ଋଷଭ, ଉକ୍ଷଣ—ବଳବାନ ପୁରୁଷଶକ୍ତି; ଏବଂ ବଶା ଓ ମେଷା—ପୋଷକ ଊର୍ଜା—ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଆହୁତ ହୁଅନ୍ତି; ସେଇ କୀଲାଲ-ରସରେ, ସୋମପୃଷ୍ଠ ବେଧସ (ଜ୍ଞାନ-କର୍ତ୍ତା) ପାଇଁ, ମୁଁ ହୃଦୟରୁ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ଚାରୁ ମତି (ପବିତ୍ର ଚିନ୍ତା) ଜନାଏ।

Mantra 15

अहाव्यग्ने हविरास्ये ते स्रुचीव घृतं चम्वीव सोमः । वाजसनिं रयिमस्मे सुवीरं प्रशस्तं धेहि यशसं बृहन्तम् ॥

ହେ ଅଗ୍ନି, ଆହ୍ୱାନ ହେଲେ ହବି ତୁମ ମୁଖରେ ପ୍ରବେଶ କରେ—ସ୍ରୁଚିରେ ଘୃତ ଯେପରି, ଚମୂରେ ସୋମ ଯେପରି। ଆମ ମଧ୍ୟରେ ବାଜସନି (ବିଜୟଦାୟକ ବଳ) ଦେଇଥିବା ଧନକୁ ସ୍ଥାପନ କର; ସୁବୀର (ବୀରସନ୍ତାନ-ସମୃଦ୍ଧ), ପ୍ରଶସ୍ତ (ବିଖ୍ୟାତ), ଏବଂ ଯଶରେ ବିଶାଳ—ମହାନ ଯଶସ୍ୱୀ ବୈଭବ ଆମକୁ ଦେହି।