Sukta 161
Sukta 10.161
Traditionally associated with healing/expulsion hymns (bhaiṣajya); specific rishi attribution varies by Anukramaṇī
Indrāgnī (dual deity)
Triṣṭubh (probable; requires metrical verification)
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଚିକିତ୍ସାମୂଳକ (ଭୈଷଜ୍ୟ/ଆୟୁଷ୍ୟ) ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଯୁଗଳ ଶକ୍ତିକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ରୋଗୀକୁ ଧରି ରଖୁଥିବା, କ୍ଷୟ କରୁଥିବା ରୋଗମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ଅଦୃଶ୍ୟ “ଗ୍ରାହୀ” (ଧରଣକାରୀ) ଠାରୁ ମୁକ୍ତ କରାଯାଏ। ହବିଷ୍ (ଅର୍ପଣ/ଆହୁତି) ଓ ପବିତ୍ର ବାଣୀର ବଳରେ ରୋଗୀକୁ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଭାବେ “ପୁନଃ ଫେରାଇ ଆଣାଯାଏ”, ଦୃଷ୍ଟି, ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ ଓ ଆୟୁଷ୍ୟ ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରାଯାଏ, ଏବଂ ଦୁରିତ (ଦୁଃଖ, ଅପଶକୁନ, ଭ୍ରାନ୍ତ ଗତି) ଠାରୁ ପାର କରାଯାଏ।
Mantras
Mantra 1
मुञ्चामि त्वा हविषा जीवनाय कमज्ञातयक्ष्मादुत राजयक्ष्मात् । ग्राहिर्जग्राह यदि वैतदेनं तस्या इन्द्राग्नी प्र मुमुक्तमेनम् ॥
ହବିଷର ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମକୁ ଜୀବନ ପାଇଁ ମୁକ୍ତ କରୁଛି—ଅଜ୍ଞାତ ଯକ୍ଷ୍ମାରୁ ଏବଂ ରାଜଯକ୍ଷ୍ମାରୁ ମଧ୍ୟ। ଯଦି ‘ଗ୍ରାହି’ (ଧରିନେବାଳା) ତାକୁ ଏଭଳି ଧରିଥାଏ, ତେବେ ସେହି ଧରାଣିରୁ, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର-ଅଗ୍ନି, ତାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମୁକ୍ତ କର।
Mantra 2
यदि क्षितायुर्यदि वा परेतो यदि मृत्योरन्तिकं नीत एव । तमा हरामि निॠतेरुपस्थादस्पार्षमेनं शतशारदाय ॥
ଯଦି ତାହାର ନିୟତ ଆୟୁ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଥାଏ, କିମ୍ବା ସେ ପରେ ଚାଲିଯାଇଥାଏ, କିମ୍ବା ତାକୁ ମୃତ୍ୟୁର ସମୀପକୁ ନେଇଯାଇଥାଏ—ତଥାପି ମୁଁ ତାକୁ ନିରୃତିର କୋଳରୁ ପୁନଃ ଫେରାଇ ଆଣୁଛି। ମୁଁ ତାକୁ ଅସ୍ପର୍ଶିତ ଭାବେ ପୁନଃସ୍ଥାପିତ କରୁଛି—ଶତ ଶରଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ (ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆୟୁ ପାଇଁ)।
Mantra 3
सहस्राक्षेण शतशारदेन शतायुषा हविषाहार्षमेनम् । शतं यथेमं शरदो नयातीन्द्रो विश्वस्य दुरितस्य पारम् ॥
ସହସ୍ରାକ୍ଷୀ (ହଜାର ନୟନବତୀ) ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା, ଶତଶାରଦ (ଶତ ଶରଦୃତୁ) ସହ, ଶତାୟୁଷ (ଶତଗୁଣ ଆୟୁଷ୍ୟଶକ୍ତି) ସହିତ, ହବିଷା—ଅର୍ପଣଦ୍ୱାରା—ମୁଁ ଏହାକୁ ଏଠାକୁ ଆଣିଛି; ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ଏହି ଜୀବକୁ ଶତ ଋତୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନେଇ, ସମସ୍ତ ଦୁରିତ (ଦୁଃଖ-ଦୋଷ)ର ପାର ତଟକୁ ପହଞ୍ଚାନ୍ତୁ।
Mantra 4
शतं जीव शरदो वर्धमानः शतं हेमन्ताञ्छतमु वसन्तान् । शतमिन्द्राग्नी सविता बृहस्पतिः शतायुषा हविषेमं पुनर्दुः ॥
ଶତ ଶରଦୃତୁ ଜୀବ; ନିତ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା; ଶତ ହେମନ୍ତ ଓ ଶତ ବସନ୍ତ। ଇନ୍ଦ୍ର-ଅଗ୍ନି, ସବିତୃ ଓ ବୃହସ୍ପତି ଶତାୟୁଷ ହବିଷଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ପୁନଃପୁନଃ ପୁନସ୍ଥାପିତ କରନ୍ତୁ—ତାହାର ଅସ୍ତିତ୍ୱର ପଥକୁ ନବୀକୃତ କରନ୍ତୁ।
Mantra 5
आहार्षं त्वाविदं त्वा पुनरागाः पुनर्नव । सर्वाङ्ग सर्वं ते चक्षुः सर्वमायुश्च तेऽविदम् ॥
ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁନଃ ଆଣିଛି; ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁନର୍ବାର ଖୋଜି ପାଇଛି। ପୁନଃ ଆସ—ନବ ହୋଇ, ସଦା ନବ। ସର୍ବାଙ୍ଗପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ—ତୁମର ସର୍ବ ଚକ୍ଷୁ (ଦୃଷ୍ଟି) ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉ, ତୁମର ସର୍ବ ଆୟୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ; ଏ ସବୁକୁ ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ପୁନଃ ଉଦ୍ଧାର କରିଛି।
Frequently Asked Questions
It is a short Vedic healing hymn that asks Indra and Agni to free a person from wasting sickness and from a ‘seizing’ force, and to restore full life, strength, and sight.
Indra represents the power that breaks obstruction and leads beyond danger, while Agni represents the purifying fire that carries the offering and the prayer. Together they act as a united force for release and restoration.
It can be recited in a simple healing rite with an offering (like ghee into fire) or as a spoken prayer near the patient, focusing on the key ideas: release from the grasp, return of vitality, and blessing for long life.
Ask anything about Sukta 161 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
