Sukta 76
Sukta 10.76
Traditionally attributed to a seer of the late tenth maṇḍala (as per Anukramaṇī for RV 10.76); exact rishi not supplied in input
Indra with the Maruts (Indra-Marut complex); also Rodasī invoked
Trishtubh
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ରିଗ୍ବେଦର ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳର ଏକ ସ୍ତୁତିଗୀତ, ଯେଉଁଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମରୁତମାନଙ୍କ ସହ ଉତ୍ସାହିତ କରାଯାଇଛି। ଏଠାରେ ଯୁଗଳ ଲୋକ (ରୋଦସୀ) ଓ ଯୁଗଳ ଦିନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ଆଲୋକ ଓ ପରାକ୍ରମର ଭେଦନ ଦ୍ୱାରା ଯଜମାନ ପାଇଁ “ବିସ୍ତୃତ ସ୍ଥାନ” ଖୋଲିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ସୋମ ପିଷଣ ପଥର ଓ ଦକ୍ଷ ଋତ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପରି ଯଜ୍ଞୀୟ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଏହା ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସା କରେ; ତାଙ୍କର ତୀବ୍ର କର୍ମ ଅର୍ପଣକୁ ସଫଳ କରେ, ଯାହାର ଫଳରେ ଧନ ଓ ବଳ ଦିବ୍ୟ ଓ ପାର୍ଥିବ—ଦୁଇ ତଳରେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ।
Mantras
Mantra 1
आ व ऋञ्जस ऊर्जां व्युष्टिष्विन्द्रं मरुतो रोदसी अनक्तन । उभे यथा नो अहनी सचाभुवा सदःसदो वरिवस्यात उद्भिदा ॥
ଆ ବଃ—ହେ ଊର୍ଜା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଥିବାମାନେ—ଋଞ୍ଜସଃ, ବ୍ୟୁଷ୍ଟିଷୁ—ଉଷାର ଉଦୟକାଳରେ—ଇନ୍ଦ୍ରଂ, ମରୁତଃ, ଏବଂ ରୋଦସୀ—ଦୁଇ ଲୋକକୁ—ଅନକ୍ତନ, ଅଭ୍ୟଞ୍ଜନ/ଅଭିଷେକ କର। ଉଭେ ଯଥା ନଃ ଅହନୀ—ଆମର ଦୁଇ ‘ଦିନ’ (ପ୍ରକାଶର ଦ୍ୱିଗତି)—ସଚାଭୁବା, ସହଚର ହେଉ; ଏବଂ ସଦଃସଦଃ—ପ୍ରତ୍ୟେକ ସତ୍ରରେ—ଉଦ୍ଭିଦା, ବାଧା ଭେଦି, ବରିବସ୍ୟାତ, ବିଶାଳ ଅବକାଶ ଦିଅ।
Mantra 2
तदु श्रेष्ठं सवनं सुनोतनात्यो न हस्तयतो अद्रिः सोतरि । विदद्ध्यर्यो अभिभूति पौंस्यं महो राये चित्तरुते यदर्वतः ॥
ସେଇ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ସବନକୁ ଚିପି ବାହାର କର; ହାତରେ ଧରା ଅଶ୍ୱ ପରି, ହେ ସୋତରି (ଚିପାଇବାଳା), ଅଦ୍ରି (ଚିପା ପଥର) ତାହାକୁ ଆଗକୁ ଠେଲି ଦିଅ। ଆର୍ୟ (ଉଦାର) ପୁରୁଷ ଜୟକାରୀ ପୌଂସ୍ୟ (ପୁରୁଷାର୍ଥ)କୁ ଜାଣି ପାଏ; ଯଥାବିଧି ଯୋଗାଯୋଗିତ ପ୍ରେରଣା ଥିଲେ ସେ ମହା ଧନକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରେ। ତେଣୁ ଆମ ସବନ କେବଳ ଭୋଗ-ମାଲିକୀର ପରେ ଥିବା ପରମ ବଳକୁ ମୁକ୍ତ କରୁ।
Mantra 3
तदिद्ध्यस्य सवनं विवेरपो यथा पुरा मनवे गातुमश्रेत् । गोअर्णसि त्वाष्ट्रे अश्वनिर्णिजि प्रेमध्वरेष्वध्वराँ अशिश्रयुः ॥
କାରଣ ସେଇ ସବନ ନିଶ୍ଚୟ ଜଳମାନଙ୍କୁ ବିସ୍ତାର କରି ଖୋଲିଦେଲା; ପୁରାତନେ ମନୁ ପାଇଁ ଚାଲିବାର ପଥ ଯେପରି ଗଢ଼ିଥିଲା। ଗୋଅର୍ଣସି (ଗୋ-ସମୃଦ୍ଧ ପ୍ରକାଶକ୍ଷେତ୍ର)ରେ, ତ୍ୱାଷ୍ଟୃ-କୃତ (ତ୍ୱଷ୍ଟୃ-ନିର୍ମିତ) ଅଶ୍ୱ-ନିର୍ଣିଜି (ଅଶ୍ୱ-ଦୀପ୍ତ) କ୍ରମରେ, ସେମାନେ ଅଧ୍ୱରେଷୁ ଅଧ୍ୱରାନ୍ (ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କୁ) ଆଗକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ତେଣୁ ଆମର ଯଥାର୍ଥ ଅର୍ପଣ ଅନ୍ତର୍ଜଳକୁ ଖୋଲୁ ଏବଂ ମାନବ ପାଇଁ ଗତିପଥ ସୃଷ୍ଟି କରୁ।
Mantra 4
अप हत रक्षसो भङ्गुरावत स्कभायत निॠतिं सेधतामतिम् । आ नो रयिं सर्ववीरं सुनोतन देवाव्यं भरत श्लोकमद्रयः ॥
ରକ୍ଷସଃ (ରାକ୍ଷସୀ ଶକ୍ତିମାନେ)—ଆମ ଗଠନକୁ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା—ସେମାନଙ୍କୁ ଦୂରେ ହଣ; ସେମାନଙ୍କୁ ଠେକି ଅଟକାଅ; ନିଋତିକୁ ହାଙ୍କି ଦିଅ; ବାଙ୍କା ମନର ଅତିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର। ଆମ ପାଇଁ ସର୍ବବୀର ରୟି (ସମୃଦ୍ଧି)କୁ ଚିପି ବାହାର କର; ଦେବାବ୍ୟ (ଦେବମାନଙ୍କ ରକ୍ଷିତ) ଶ୍ଲୋକ—ଯଶ—କୁ ଆଣ, ହେ ଅଦ୍ରୟଃ (ଚିପା ପଥରମାନେ)। ଏପରି ଆମ ଅନ୍ତର୍ଯଜ୍ଞ ଅନ୍ଧକାରକୁ ପଛେଇ ଜୟମୟ କ୍ରମକୁ ସ୍ଥାପନ କରୁ।
Mantra 5
दिवश्चिदा वोऽमवत्तरेभ्यो विभ्वना चिदाश्वपस्तरेभ्यः । वायोश्चिदा सोमरभस्तरेभ्योऽग्नेश्चिदर्च पितुकृत्तरेभ्यः ॥
ଦିବକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରି—ହେ ଅଧିକ ବଳବାନମାନେ, ତୁମ ପ୍ରଶଂସା; ସର୍ବବ୍ୟାପୀତ୍ୱକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରି—ହେ କର୍ମରେ ଅଧିକ ତ୍ୱରିତମାନେ, ତୁମ ପ୍ରଶଂସା। ବାୟୁକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରି—ହେ ସୋମକୁ ଅଧିକ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଧରିବାଳାମାନେ, ତୁମ ପ୍ରଶଂସା; ଅଗ୍ନିକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରି—ହେ ଯଜ୍ଞରେ ଯଥାବିଧି ‘କାଟି-ଗଠନ’ (ପିତୁକୃତ)ରେ ଅଧିକ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣମାନେ, ତୁମ ଅର୍ଚ୍ଚନା।
Mantra 6
भुरन्तु नो यशसः सोत्वन्धसो ग्रावाणो वाचा दिविता दिवित्मता । नरो यत्र दुहते काम्यं मध्वाघोषयन्तो अभितो मिथस्तुरः ॥
ଆମ ପାଇଁ ଯଶସ୍ୱୀ ତେଜ ଝରାଉ—ହେ ଗ୍ରାବାଣଃ (ପିଷଣ-ପଥରମାନେ); ବାଣୀ ସହ ସୋମରସକୁ ପିଷ, ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ଏବଂ ଦିବଦିଗକୁ ଉଠୁଥିବା ତାହାର ବଳରେ। ଯେଉଁଠାରେ ନରଃ (ବୀରମାନେ) ଇଚ୍ଛିତ ମଧୁର ମଧୁକୁ ଦୋହନ୍ତି; ଚାରିଦିଗରେ ଘୋଷ କରି, ପରସ୍ପର ଉତ୍ତୋଳନରେ ସଂଘର୍ଷ କରି ଉପରକୁ ଉଠନ୍ତି।
Mantra 7
सुन्वन्ति सोमं रथिरासो अद्रयो निरस्य रसं गविषो दुहन्ति ते । दुहन्त्यूधरुपसेचनाय कं नरो हव्या न मर्जयन्त आसभिः ॥
ରଥ ପରି ତ୍ୱରିତ ଗତିଶୀଳ ଅଦ୍ରି (ପିଷଣ-ପଥରମାନେ) ସୋମକୁ ପିଷନ୍ତି; ତାହାର ରସକୁ ବାହାର କରି, ଗବିଷ୍ (ଗୋଧନ/ପ୍ରକାଶମୟ ଧନ) ଖୋଜି ତାହାକୁ ଦୋହନ୍ତି। ଢାଳିବା ପାଇଁ ଉଧରକୁ ଦୋହନ୍ତି; ନରଃ (ବୀରମାନେ) ଆସଭିଃ—ମୁଖଦ୍ୱାରା ଯେପରି—ହବ୍ୟ (ଅର୍ପଣ)କୁ ମାର୍ଜୟନ୍ତି, ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ କରନ୍ତି।
Mantra 8
एते नरः स्वपसो अभूतन य इन्द्राय सुनुथ सोममद्रयः । वामंवामं वो दिव्याय धाम्ने वसुवसु वः पार्थिवाय सुन्वते ॥
ହେ ନରଃ (ଦୃଢ଼ ଶିଳାମାନେ), ତୁମେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକର ଶକ୍ତିମାନେ ହୋଇଛ—ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ସୋମକୁ ପିଷୁଛ, ହେ ଅଦ୍ରୟଃ। ଦିବ୍ୟ ଧାମ ପାଇଁ ତୁମେ ୱାମଂ-ୱାମଂ (ପ୍ରିୟ-ପ୍ରିୟ) ବସୁ ଦିଅ; ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ସୋମ ପିଷୁଥିବାକୁ ମଧ୍ୟ ବସୁ-ବସୁ (ସମୃଦ୍ଧି-ସମୃଦ୍ଧି) ଦିଅ।
Frequently Asked Questions
Indra is the main deity, praised together with the Maruts (storm-gods). The hymn also invokes Rodasī, the two Worlds (Heaven and Earth), as part of the cosmic setting.
It fits a Soma-sacrifice context, especially the dawn-time pressing. The hymn highlights the pressing-stones and skilled ritual action that produce Soma for Indra.
It asks for strength and successful ritual power, and for “wide room” (freedom, open paths, prosperity). It also seeks blessings that reach both the divine realm and the earthly life of the sacrificer.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.