
Sukta 10.108
Saramā (in dialogue context; hymn concerns the recovery of the hidden cows/treasures)
Jagatī/Triṣṭubh mixture is reported for parts of RV 10.108 (verification recommended at verse-level)
RV 10.108 ଏକ ନାଟକୀୟ ସଂଳାପ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରେ, ଯେଉଁଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ରୁତ ଦୂତୀ ସରମା ରସା ନଦୀ ପାରେ “ଗାଈ” (ଆଲୋକ/ଧନ/ନିଧି) ଲୁଚାଇ ରଖିଥିବା ପଣିମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରେ। ସ୍ତୋତ୍ରଟି ପ୍ରଲୋଭନ, ଅସ୍ୱୀକାର ଓ ସତର୍କବାଣୀକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରେ: ପଣିମାନେ ଘୁଷ ଦେଇ ଓ ଭ୍ରମିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସରମା ଋତ (ସତ୍ୟ-ବ୍ୟବସ୍ଥା) ପକ୍ଷରେ ଦୃଢ଼ ରହି ଲୁଚାଇଥିବା ଧନର ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ପୁନରୁଦ୍ଧାରକୁ ଦାବି କରେ। ଶେଷରେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପ୍ରକାଶକ ଶକ୍ତି ଲୁଚିଥିବା—ଗାଈ, ସୋମ, ପବିତ୍ର ଉପକରଣ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ—ଖୋଜି ବାହାର କରେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆଲୋକ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ।
Mantra 1
किमिच्छन्ती सरमा प्रेदमानड्दूरे ह्यध्वा जगुरिः पराचैः । कास्मेहितिः का परितक्म्यासीत्कथं रसाया अतरः पयांसि ॥
ହେ ସରମା, ତୁମେ ଏଠାକୁ କାହାକୁ ଖୋଜି କାନ୍ଦୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଆସିଲ? ପଥ ନିଶ୍ଚୟ ଦୂର; ପାରପଟୁ ଆସିବା ଦୁର୍ଗମ। ଆମ ପାଇଁ ତୁମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ’ଣ, ତୁମ ଘେରିଘେରି ଖୋଜା କ’ଣ? ରସା ନଦୀର ଜଳକୁ ତୁମେ କିପରି ଅତିକ୍ରମ କଲ?
Mantra 2
इन्द्रस्य दूतीरिषिता चरामि मह इच्छन्ती पणयो निधीन्वः । अतिष्कदो भियसा तन्न आवत्तथा रसाया अतरं पयांसि ॥
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦୂତୀ ଭାବେ, ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ମୁଁ ଚାଲୁଛି; ହେ ପଣିମାନେ, ତୁମେ ଲୁଚାଇଥିବା ମହା ନିଧିଗୁଡ଼ିକୁ ଖୋଜୁଛି। ଭୟର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅତିକ୍ରମଣ-ଛାଳ ମୋତେ ସେଠାକୁ ନେଇଗଲା; ଏଭଳି ମୁଁ ରସା ନଦୀର ଜଳକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲି।
Mantra 3
कीदृङ्ङिन्द्रः सरमे का दृशीका यस्येदं दूतीरसरः पराकात् । आ च गच्छान्मित्रमेना दधामाथा गवां गोपतिर्नो भवाति ॥
ହେ ସରମେ, ଇନ୍ଦ୍ର କିପରି—କେମିତି ସ୍ୱରୂପର, କେମିତି ଦୃଷ୍ଟିର—ଯାହାଙ୍କ ଦୂତୀ ହୋଇ ତୁମେ ଦୂରରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ଆସ; ଏହାଦ୍ୱାରା ଆମେ ତୁମ ସହିତ ମିତ୍ରତା ସ୍ଥାପନ କରିବା; ତେବେ ସେ ଆମ ପାଇଁ ଗବାଂ ଗୋପତି—ଆଲୋକ-ଗୋମାନଙ୍କ ପାଳକ ଓ ରକ୍ଷକ—ହେବେ।
Mantra 4
नाहं तं वेद दभ्यं दभत्स यस्येदं दूतीरसरं पराकात् । न तं गूहन्ति स्रवतो गभीरा हता इन्द्रेण पणयः शयध्वे ॥
ମୁଁ ତାକୁ ଜାଣେନି—ଯେ ଠକାଯାଇପାରେ, ନ ତାକୁ—ଯେ ଠକେ—ଯାହାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏହି ସନ୍ଦେଶ ଦୂରରୁ ଦୂତରୂପେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରି ଆସିଛି। ଗଭୀର ଭାବେ ବହୁଥିବା ସ୍ରୋତମାନେ ମଧ୍ୟ ତାକୁ ଲୁଚାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଘାତରେ, ହେ ପଣିମାନେ, ତୁମେ ଅସହାୟ ହୋଇ ପଡ଼ି ରହିଛ।
Mantra 5
इमा गावः सरमे या ऐच्छः परि दिवो अन्तान्त्सुभगे पतन्ती । कस्त एना अव सृजादयुध्व्युतास्माकमायुधा सन्ति तिग्मा ॥
ହେ ସରମେ, ଏହିମାନେ ସେଇ ଗାବଃ—କିରଣମାନେ—ଯାହାକୁ ତୁମେ ଖୋଜୁଥିଲ; ହେ ସୁଭଗେ, ତୁମେ ଉଡ଼ି ଦ୍ୟୌର ସର୍ବଦୂର ଅନ୍ତସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଥିଲ। ଏବେ ସେମାନଙ୍କୁ ତୁମ ପାଇଁ କିଏ ମୁକ୍ତ କରିଦେବ—ତୁମେ ତ ନିରାୟୁଧ—ଏବଂ ଆମ ଆୟୁଧ ତୀକ୍ଷ୍ଣ।
Mantra 6
असेन्या वः पणयो वचांस्यनिषव्यास्तन्वः सन्तु पापीः । अधृष्टो व एतवा अस्तु पन्था बृहस्पतिर्व उभया न मृळात् ॥
ହେ ପଣିମାନେ, ତୁମ ଵଚନ ସତ୍ୟସେନାହୀନ; ତୁମ ଦେହ ଅସମର୍ଥ ହେଉ, ତୁମ ପାପ ପ୍ରକାଶିତ ହେଉ। ତୁମେ ଯେ ପଥ ଧର, ସେ (ଆମ ପାଇଁ) ଅପ୍ରତିହତ ରହୁ—ତୁମ ପାଇଁ ନୁହେଁ; ବୃହସ୍ପତି ତୁମକୁ ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଆଶ୍ରୟ ନ ଦିଅନ୍ତୁ।
Mantra 7
अयं निधिः सरमे अद्रिबुध्नो गोभिरश्वेभिर्वसुभिर्न्यृष्टः । रक्षन्ति तं पणयो ये सुगोपा रेकु पदमलकमा जगन्थ ॥
ହେ ସରମା, ଏଠାରେ ଏହି ନିଧି—ଅଦ୍ରିର ଗର୍ଭରେ, ପାଷାଣର ଗଭୀରତାରେ ନ୍ୟସ୍ତ; ଗୋଭିଃ, ଅଶ୍ୱୈଃ ଓ ବସୁଭିଃରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହାକୁ ପଣୟମାନେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି—ନିଜ ତମସର ସୁଗୋପା। ତଥାପି ତୁମେ ପଦଚିହ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଚିହ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏବଂ ସେହି ନିବାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆସିପହଞ୍ଚିଛ।
Mantra 8
एह गमन्नृषयः सोमशिता अयास्यो अङ्गिरसो नवग्वाः । त एतमूर्वं वि भजन्त गोनामथैतद्वचः पणयो वमन्नित् ॥
ଏଠାକୁ ଋଷିମାନେ ଆସିଲେ—ସୋମଦ୍ୱାରା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ହୋଇଥିବା: ଅୟାସ୍ୟ, ଅଙ୍ଗିରସମାନେ, ନବଗ୍ୱମାନେ। ସେମାନେ ଗୋନାମ୍ ଏହି ଊର୍ବକୁ ବିଭଜନ କରି ଖୋଲିଦେଲେ; ତାପରେ ପଣୟମାନେ ଦ୍ୱେଷରେ ଏହି ବଚନକୁ ଥୁକିଦେଲେ।
Mantra 9
एवा च त्वं सरम आजगन्थ प्रबाधिता सहसा दैव्येन । स्वसारं त्वा कृणवै मा पुनर्गा अप ते गवां सुभगे भजाम ॥
ଏଭଳି ତୁମେ, ହେ ସରମା, ଆସିପହଞ୍ଚିଛ—ଦୈବ୍ୟ ସହସା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବୋଧିତ ହୋଇ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଭଗିନୀ କରିବି; ପୁଣି ଫେରିଯିବ ନାହିଁ। ହେ ସୁଭଗେ, ତୁମଠାରୁ ଆମେ ଗବାଂର ଆମ ଭାଗ ଗ୍ରହଣ କରିବୁ।
Mantra 10
नाहं वेद भ्रातृत्वं नो स्वसृत्वमिन्द्रो विदुरङ्गिरसश्च घोराः । गोकामा मे अच्छदयन्यदायमपात इत पणयो वरीयः ॥
ମୁଁ ଭ୍ରାତୃତ୍ୱ କିମ୍ବା ସ୍ୱସୃତ୍ୱ କିଛି ଜାଣେନି; ଇନ୍ଦ୍ର ଜାଣନ୍ତି, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଅଙ୍ଗିରସମାନେ ମଧ୍ୟ। ଗୋକାମା (ଗାଈ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷୀ) ଏହି ଶକ୍ତିମାନେ ମୋତେ ଢାକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ତେଣୁ, ହେ ପଣିମାନେ, ଦୂରକୁ ଯାଅ—ଅଧିକ ବିସ୍ତୃତ ଦୂରତାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କର।
Mantra 11
दूरमित पणयो वरीय उद्गावो यन्तु मिनतीॠतेन । बृहस्पतिर्या अविन्दन्निगूळ्हाः सोमो ग्रावाण ऋषयश्च विप्राः ॥
ଦୂରେ ହିଁ, ହେ ପଣିମାନେ—ଆଉ ଦୂରେ! ଋତ (ସତ୍ୟ-ନିୟମ) ଦ୍ୱାରା ଭେଦି କିରଣ/ଗାବୋ ଆଗକୁ ଯାଉନ୍ତୁ। ଯାହା ଗୁପ୍ତ ଥିଲା, ତାହା ବୃହସ୍ପତି ଖୋଜିଲେ—ସୋମ, ଗ୍ରାବାଣ (ପିଷଣ-ପଥର), ଏବଂ ଋଷିମାନେ, ବିପ୍ର (ପ୍ରକାଶିତ ଚିନ୍ତକ)—ସେଇ ଆବିଷ୍କାର ସହିତ ଦୃଢ଼ ଅଛନ୍ତି।
The Paṇis are portrayed as hoarders who hide the cows/treasures and try to keep them from the gods. Symbolically, they represent obstructive, deceptive forces that withhold light, wealth, or insight.
On the surface they are cows/wealth hidden away, but Vedic poetry also uses “cows” for rays of light, spiritual riches, and recovered knowledge. The hymn deliberately works on both levels: treasure and illumination.
Saramā acts as the envoy and truth-tracker, while Bṛhaspati represents the priestly power of revelation that actually ‘finds’ what is concealed. Together they show that discovery requires both the seeking messenger-force and the illuminating word of sacred insight.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.