Sarga 1

Verse 1

ततो रावणनीतायाः सीतायाः शत्रुकर्शनः।इयेष पदमन्वेष्टुं चारणाचरिते पथि।।।।

അപ്പോൾ ശത്രുനാശകനായ ഹനുമാൻ, രാവണൻ അപഹരിച്ച സീതാദേവിയുടെ സ്ഥലം അന്വേഷിക്കുവാൻ നിശ്ചയിച്ച്, ചാരണർ സഞ്ചരിക്കുന്ന ദിവ്യപഥത്തിലൂടെ പുറപ്പെട്ടു.

Verse 2

दुष्करं निष्प्रतिद्वन्द्वं चिकीर्षन् कर्म वानरः।समुदग्रशिरोग्रीवो गवांपतिरिवाबभौ।।।।

ദുഷ്കരവും പ്രതിദ്വന്ദ്വമില്ലാത്തതുമായ കര്‍മ്മം ചെയ്യുവാൻ ഉദ്ദേശിച്ച ആ വാനരൻ തലയും കഴുത്തും ഉയർത്തി നിന്നു; പശുക്കളുടെ ഇടയിൽ അധിപതി കാളയെപ്പോലെ ശോഭിച്ചു.

Verse 3

अथ वैडूर्यवर्णेषु शाद्वलेषु महाबलः।धीरः सलिलकल्पेषु विचचार यथासुखम्।।।।

അനന്തരം മഹാബലവാനും ധീരനുമായ അവൻ വൈഡൂര്യവർണ്ണമുള്ള പച്ചപ്പുല്ല്‍മേടുകളിലും ജലപടംപോലെ തോന്നുന്ന ചെളിത്തരികളിലും യഥാസുഖം വിഹരിച്ചു.

Verse 4

द्विजान् वित्रासयन् धीमानुरसा पादपान् हरन्।मृगांश्च सुबहून्निघ्नन् प्रवृद्ध इव केसरी।।।।

ധീമാനായ ഹനുമാൻ പ്രൗഢസിംഹംപോലെ നീങ്ങി—പക്ഷികളെ ഭീതിപ്പെടുത്തി, നെഞ്ചുകൊണ്ട് വൃക്ഷങ്ങളെ പിഴുതെടുത്തു, അനേകം മൃഗങ്ങളെ ചവിട്ടി വീഴ്ത്തി.

Verse 5

नीललोहितमांजिष्ठपत्रवर्णैः सितासितैः।स्वभावविहितैश्चित्रैर्धातुभिः समलङ्कृतम्।।।।कामरूपिभिराविष्टमभीक्ष्णं सपरिच्छदैः।यक्षकिन्नरगन्धर्वैर्देवकल्पैश्च पन्नगैः।।।।

ആ പർവ്വതം സ്വഭാവസിദ്ധമായ അത്ഭുത ധാതുക്കളുടെ ചിത്രവർണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു—നീല, രക്ത, മഞ്ജിഷ്ഠ, ഇലനിറം, കൂടാതെ ശ്വേതവും കൃഷ്ണവും. അവിടെ ഇഷ്ടരൂപം ധരിക്കുവാൻ കഴിവുള്ള യക്ഷർ, കിന്നരർ, ഗന്ധർവർ, ദേവസദൃശനായ നാഗർ എന്നിവർ തങ്ങളുടെ പരിച്ഛദങ്ങളോടുകൂടെ നിരന്തരം സഞ്ചരിച്ചിരുന്നു.

Verse 6

नीललोहितमांजिष्ठपत्रवर्णैः सितासितैः।स्वभावविहितैश्चित्रैर्धातुभिः समलङ्कृतम्।।5.1.5।।कामरूपिभिराविष्टमभीक्ष्णं सपरिच्छदैः।यक्षकिन्नरगन्धर्वैर्देवकल्पैश्च पन्नगैः।।5.1.6।।

ആ പർവ്വതം സ്വഭാവം തന്നെയൊരുക്കിയ അത്ഭുത ധാതുക്കളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു—നീല, ചുവപ്പ്, മഞ്ജിഷ്ഠാവർണം, ഇലനിറം, കൂടാതെ വെളുപ്പും കറുപ്പും. പരിവാരങ്ങളോടുകൂടെ രൂപംമാറ്റുന്ന യക്ഷന്മാർ, കിന്നരന്മാർ, ഗന്ധർവ്വന്മാർ, ദേവസദൃശപ്രഭയുള്ള നാഗന്മാർ എന്നിവരാൽ അത് നിരന്തരം സന്ദർശിക്കപ്പെടുകയും ആവൃതമാകുകയും ചെയ്തു।

Verse 7

स तस्य गिरिवर्यस्य तले नागवरायुते।तिष्ठन् कपिवरस्तत्र ह्रदे नाग इवाबभौ।।।।

ആ ശ്രേഷ്ഠ പർവ്വതത്തിന്റെ അടിവാരത്ത്, മഹാനാഗവർഗ്ഗമായ ആനകൾ നിറഞ്ഞിടത്ത് നിന്ന കപിവരൻ, ഹ്രദത്തിൽ നിൽക്കുന്ന ആനയെപ്പോലെ ശോഭിച്ചു.

Verse 8

स सूर्याय महेन्द्राय पवनाय स्वयंभुवे।भूतेभ्यश्चाञ्जलिं कृत्वा चकार गमने मतिम्।।।।

അവൻ സൂര്യദേവനോടും മഹേന്ദ്രനോടും (ഇന്ദ്രനോടും) പവനദേവനോടും സ്വയംഭുവായ ബ്രഹ്മാവിനോടും സകല ഭൂതഗണങ്ങളോടും അഞ്ജലി ചേർത്ത് വന്ദനം ചെയ്തു; പിന്നെ യാത്ര പുറപ്പെടാൻ മനസ്സുറപ്പിച്ചു.

Verse 9

अञ्जलिं प्राङ्मुखः कुर्वन् पवनायात्मयोनये।ततो हि ववृधे गन्तुं दक्षिणो दक्षिणां दिशम्।।।।

കിഴക്കോട്ടു മുഖം തിരിച്ച് അവൻ തന്റെ പിതാവായ പവനദേവനോട് അഞ്ജലി ചേർത്ത് വന്ദിച്ചു; പിന്നെ മനസ്സു ശാന്തമാക്കി തെക്കുദിക്കിലേക്കു പോകാൻ ശരീരം വലുതാക്കി.

Verse 10

प्लवङ्गप्रवरैर्दृष्टः प्लवने कृतनिश्चयः।ववृधे रामवृद्ध्यर्थं समुद्र इव पर्वसु।।।।

ശ്രേഷ്ഠ വാനരന്മാർ നോക്കി നിൽക്കെ, ചാട്ടം ചെയ്യാൻ ദൃഢനിശ്ചയം ചെയ്ത്, രാമവിജയാർത്ഥം ഹനുമാൻ തന്റെ രൂപം വിപുലമാക്കി—പർവ്വദിനങ്ങളിൽ സമുദ്രം ഉയരുന്നതുപോലെ.

Verse 11

निष्प्रमाणशरीरः सन् लिलङ्घयिषुरर्णवम्।बाहुभ्यां पीडयामास चरणाभ्यां च पर्वतम्।।।।

അളവറ്റ ദേഹം ധരിച്ചു സമുദ്രം ലംഘിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച അവൻ, മുന്നോട്ട് ചാടാൻ ഒരുങ്ങി, ഭുജങ്ങളാലും പാദങ്ങളാലും പർവതത്തെ അമർത്തി പിടിച്ചു.

Verse 12

स चचालाचलश्चापि मुहूर्तं कपिपीडितः।तरूणां पुष्पिताग्राणां सर्वं पुष्पमशातयत्।।।।

കപിയുടെ അമർച്ചകൊണ്ട് അചലമായ പർവ്വതം പോലും ഒരു നിമിഷം വിറച്ചു; പുഷ്പിത വൃക്ഷശിഖരങ്ങളിലെ എല്ലാ പുഷ്പങ്ങളും കുലുങ്ങി ഊഴ്ന്നുവീണു.

Verse 13

तेन पादपमुक्तेन पुष्पौघेण सुगन्धिना।सर्वतः संवृतः शैलो बभौ पुष्पमयो यथा।।।।

വൃക്ഷങ്ങളിൽ നിന്നു വീണ സുഗന്ധപുഷ്പസമൂഹങ്ങൾ എല്ലാടവും മൂടിയതിനാൽ ആ പർവ്വതം മുഴുവനും പുഷ്പമയമായതുപോലെ ശോഭിച്ചു.

Verse 14

तेन चोत्तमवीर्येण पीड्यमानः स पर्वतः।सलिलं सम्प्रसुस्राव मदं मत्त इव द्विपः।।।।

പരമവീര്യശാലിയായ അവന്റെ അമർച്ചയിൽ പീഡിതനായ ആ പർവ്വതം, മദോന്മത്തനായ ആന മദജലം ചോരുന്നതുപോലെ, ജലധാരകൾ ഒഴുക്കി.

Verse 15

पीड्यमानस्तु बलिना महेन्द्रस्तेन पर्वतः।रीतीर्निर्वर्तयामास काञ्चनाञ्जनराजतीः।।।।

ബലവാനായ ഹനുമാനാൽ അമർത്തപ്പെട്ട മഹേന്ദ്രപർവ്വതം ധാരകൾ പുറപ്പെടുവിച്ചു—സ്വർണ്ണത്തിന്റെ, അഞ്ജനസമാനമായ കറുപ്പിന്റെ, വെള്ളിയുടെ തിളക്കത്തിന്റെ വർണ്ണങ്ങളിൽ ദീപ്തമായി.

Verse 16

मुमोच च शिलाः शैलो विशालाः समनःशिलाः।मध्यमेनार्चिषा जुष्टा धूमराजीरिवानलः।।।।

പർവ്വതം ഖനിജവർണ്ണരേഖകളാൽ ചായം പിടിച്ച വൻ പാറകൾ പുറന്തള്ളി; അതിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ അത് അഗ്നിപോലെ ജ്വലിച്ചു, പുകരേഖകൾ ഉയർത്തുന്ന തീപോലെ.

Verse 17

गिरिणा पीड्यमानेन पीड्यमानानि सर्वतः।गुहाविष्टानि भूतानि विनेदुर्विकृतैः स्वरैः।।।।

പർവ്വതത്തിന്റെ ഭാരത്തിൽ ഞെരിഞ്ഞും എല്ലാടത്തുനിന്നും ചതഞ്ഞും പോയ ഗുഹകളിൽ വസിച്ച ജീവികൾ വികൃതവും ഭീതിജനകവുമായ നിലവിളികളോടെ കരഞ്ഞുയർന്നു.

Verse 18

स महासत्त्वसन्नादः शैलपीडानिमित्तजः।पृथिवीं पूरयामास दिशश्चोपवनानि च।।।।

പർവ്വതത്തെ പീഡിപ്പിച്ചതിൽ നിന്നു ജനിച്ച ആ മഹാസത്ത്വത്തിന്റെ ഗർജ്ജനനാദം ഭൂമിയെയും ദിക്കുകളെയും ചുറ്റുമുള്ള ഉപവനങ്ങളെയും നിറച്ച് മുഴങ്ങിപ്പടർന്നു.

Verse 19

शिरोभिः पृथुभिः सर्पा व्यक्तस्वस्तिकलक्षणैः।वमन्तः पावकं घोरं ददंशुर्दशनैः शिलाः।।।।

വലിയ ഫണങ്ങൾ ഉയർത്തി, സ്വസ്തികചിഹ്നങ്ങൾ വ്യക്തമായി ധരിച്ച സർപ്പങ്ങൾ ഭയങ്കരമായ അഗ്നി ഛർദ്ദിച്ചു; തങ്ങളുടെ ദംശനങ്ങളാൽ പാറകളെ കടിച്ചുകീറുകയും ചെയ്തു।

Verse 20

तास्तदा सविषैर्दष्टाः कुपितैस्तैर्महाशिलाः।जज्ज्वलुः पावकोद्दीप्ता बिभिदुश्च सहस्रधा।।।।

അപ്പോൾ ക്രുദ്ധമായ വിഷസർപ്പങ്ങളുടെ ദംശനത്താൽ ദഷ്ടമായ ആ മഹാശിലകൾ അഗ്നിയാൽ പ്രദീപ്തമായതുപോലെ ജ്വലിച്ചു, ആയിരം കഷണങ്ങളായി പിളർന്നു.

Verse 21

यानि चौषधजालानि तस्मिन् जातानि पर्वते।विषघ्नान्यपि नागानां न शेकुः शमितुं विषम्।।।।

ആ പർവതത്തിൽ വളർന്ന ഔഷധസമൂഹങ്ങൾ—വിഷഘ്നങ്ങളെന്നു പ്രസിദ്ധമായിരുന്നിട്ടും—അവിടെയുള്ള നാഗങ്ങളുടെ വിഷം ശമിപ്പാൻ കഴിയാതെയിരുന്നു.

Verse 22

भिद्यतेऽयं गिरिर्भूतैरिति मत्त्वा तपस्विनः।त्रस्ता विद्याधरास्तस्मादुत्पेतुः स्त्री गणैः सह।।।।पानभूमिगतं हित्वा हैममासवभाजनम्।पात्राणि च महार्हाणि करकांश्च हिरण्मयान्।।।लेह्यानुच्चावचान् भक्ष्यान् मांसानि विविधानि च।आर्षभाणि च चर्माणि खडगांश्च कनकत्सरून्।।।।

“ഭൂതങ്ങൾ ഈ ഗിരിയെ പിളർത്തുന്നു” എന്നു കരുതി തപസ്വികളും ഭീതിയോടെ പിന്മാറി. ഭയന്ന വിദ്യാധരർ സ്ത്രീഗണങ്ങളോടുകൂടെ ആകാശത്തിലേക്ക് പറന്നു; പാനഭൂമിയിൽ വെച്ചിരുന്ന സ്വർണ്ണാസവപാത്രങ്ങൾ, അതിമൂല്യമായ തളികകളും സ്വർണ്ണഗ്ലാസുകളും, പലവിധ ലേഹ്യ-ഭക്ഷ്യങ്ങൾ, നാനാവിധ മാംസങ്ങൾ, ഋഷഭചർമങ്ങൾ, സ്വർണ്ണമയ മ്യാനങ്ങളുള്ള ഖഡ്ഗങ്ങൾ—എല്ലാം അവിടെ ഉപേക്ഷിച്ചു.

Verse 23

भिद्यतेऽयं गिरिर्भूतैरिति मत्त्वा तपस्विनः।त्रस्ता विद्याधरास्तस्मादुत्पेतुः स्त्री गणैः सह।।5.1.22।।पानभूमिगतं हित्वा हैममासवभाजनम्।पात्राणि च महार्हाणि करकांश्च हिरण्मयान्।।5.1.23।लेह्यानुच्चावचान् भक्ष्यान् मांसानि विविधानि च।आर्षभाणि च चर्माणि खडगांश्च कनकत्सरून्।।5.1.24।।

ഗിരി പിളരുന്നതുപോലെ തോന്നിയപ്പോൾ, ഭീതനായ വിദ്യാധരർ സ്ത്രീഗണങ്ങളോടുകൂടെ ആകാശത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു; പാനഭൂമിയിലെ സ്വർണ്ണാസവപാത്രങ്ങൾ, അതിമൂല്യ തളികകളും സ്വർണ്ണഗ്ലാസുകളും, കൂടാതെ പലവിധ ഭക്ഷണങ്ങൾ, മാംസങ്ങൾ, ചർമങ്ങൾ, സ്വർണ്ണമയ മ്യാനങ്ങളുള്ള ഖഡ്ഗങ്ങൾ—എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ചു.

Verse 24

भिद्यतेऽयं गिरिर्भूतैरिति मत्त्वा तपस्विनः।त्रस्ता विद्याधरास्तस्मादुत्पेतुः स्त्री गणैः सह।।5.1.22।।पानभूमिगतं हित्वा हैममासवभाजनम्।पात्राणि च महार्हाणि करकांश्च हिरण्मयान्।।5.1.23।लेह्यानुच्चावचान् भक्ष्यान् मांसानि विविधानि च।आर्षभाणि च चर्माणि खडगांश्च कनकत्सरून्।।5.1.24।।

പർവതം പിളരുന്നതെന്ന ഭീതിയിൽ അവർ മേലോട്ടു പാഞ്ഞുയർന്നു; അവിടെ പലവിധ ലേഹ്യ മധുരങ്ങൾക്കും മറ്റു ഭക്ഷ്യങ്ങൾക്കും, നാനാവിധ മാംസങ്ങൾക്കും, ഋഷഭചർമങ്ങൾക്കും, സ്വർണ്ണമയ മ്യാനങ്ങളുള്ള ഖഡ്ഗങ്ങൾക്കും എല്ലാം പിന്നിൽ ഉപേക്ഷിച്ചു.

Verse 25

कृतकण्ठगुणाः क्षीबा रक्तमाल्यानुलेपनाः।रक्ताक्षाः पुष्कराक्षाश्च गगनं प्रतिपेदिरे।।।।

കണ്ഠാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടും മദത്തിൽ മത്തരുമായും, ചുവന്ന മാലകളും ചുവന്ന ലേപനങ്ങളും ധരിച്ച്, ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ—പദ്മനേത്രന്മാരുമായും—വിദ്യാധരന്മാർ ആകാശത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു.

Verse 26

हारनूपुरकेयूरपारिहार्यधराः स्त्रियः।विस्मिताः सस्मितास्तस्थुराकाशे रमणैः सह।।।।

ഹാരവും നൂപുരവും കേയൂരവും മറ്റു ആഭരണങ്ങളും ധരിച്ച സ്ത്രീകൾ—അത്ഭുതത്തോടെ, മന്ദസ്മിതത്തോടെ—തങ്ങളുടെ പ്രിയന്മാരോടൊപ്പം ആകാശത്തിൽ നിന്നു.

Verse 27

दर्शयन्तो महाविद्यां विद्याधरमहर्षयः।सहितास्तस्थुराकाशे वीक्षाञ्चक्रुश्च पर्वतम्।।।।

മഹാവിദ്യ പ്രദർശിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, ഋഷിസദൃശരായ വിദ്യാധര മഹർഷിമാർ ഒരുമിച്ച് ആകാശത്തിൽ നിന്നു; പർവ്വതത്തെ നിരീക്ഷിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 28

शुश्रुवुश्च तदा शब्दमृषीणां भावितात्मनाम्।चारणानां च सिद्धानां स्थितानां विमलेऽम्बरे।।।।

അപ്പോൾ അവർ, നിർമ്മലമായ ആകാശത്തിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്ന ആത്മസംയമിതരായ ഋഷിമാരുടെയും ചാരണന്മാരുടെയും സിദ്ധന്മാരുടെയും ഉയർന്ന ശബ്ദം കേട്ടു.

Verse 29

एष पर्वतसङ्काशो हनुमान् मारुतात्मजः।तितीर्षति महावेगस्समुद्रं मकरालयम्।।।।

“പർവ്വതസദൃശമായ ദേഹമുള്ള, മഹാവേഗശാലിയായ, മാരുതപുത്രൻ ഹനുമാൻ—മകരങ്ങളുടെ ആലയമായ സമുദ്രം കടക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.”

Verse 30

रामार्थं वानरार्थं च चिकीर्षन् कर्म दुष्करम्।समुद्रस्य परं पारं दुष्प्रापं प्राप्तुमिच्छति।।।।

രാമാർത്ഥത്തിനും വാനരകാര്യത്തിനുമായി അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ കർമ്മം സാധിപ്പിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, ദുഷ്പ്രാപമായ സമുദ്രത്തിന്റെ അപ്പുറക്കര എത്തുവാൻ അവൻ മോഹിച്ചു.

Verse 31

इति विद्याधराः श्रुत्वा वचस्तेषां महात्मनाम्।तमप्रमेयं ददृशुः पर्वते वानरर्षभम्।।।।

ഈ മഹാത്മാക്കളുടെ വചനങ്ങൾ കേട്ട വിദ്യാധരന്മാർ, പർവ്വതത്തിൽ അപ്രമേയബലമുള്ള വാനരവൃഷഭനായ ഹനുമാനെ ദർശിച്ചു.

Verse 32

दुधुवे च स रोमाणि चकम्पे चाचलोपमः।ननाद सुमहानादं सुमहानिव तोयदः।।।।

അചലംപോലെ അവൻ ശരീരത്തിലെ രോമങ്ങൾ കുലുക്കി വിറപ്പിച്ചു; ഭൂമി നടുങ്ങുന്നതുപോലെ തോന്നി. പിന്നെ മഹാമേഘംപോലെ അതിമഹാനാദത്തോടെ ഗർജിച്ചു.

Verse 33

आनुपूर्व्येण वृत्तं च लाङ्गूलं लोमभिश्चितम्।उत्पतिष्यन् विचिक्षेप पक्षिराज इवोरगम्।।।।

ചാടിപ്പറക്കാൻ ഒരുങ്ങുമ്പോൾ, രോമസമൃദ്ധവും വളവുകളായി ചുറ്റപ്പെട്ടതുമായ തന്റെ വാൽ ക്രമമായി വീശി—പക്ഷിരാജനായ ഗരുഡൻ സർപ്പത്തെ കുലുക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 34

तस्य लाङ्गूलमाविद्धमात्तवेगस्य पृष्ठतः।ददृशे गरुडेनेव ह्रियमाणो महोरगः।।।।

പൂർണ്ണവേഗം കൈക്കൊണ്ട അവന്റെ പിറകിൽ, വളഞ്ഞുയർത്തപ്പെട്ട വാൽ ഗരുഡൻ കൊണ്ടുപോകുന്ന മഹാനാഗംപോലെ ദൃശ്യമാനമായി.

Verse 35

बाहू संस्तम्भयामास महापरिघसन्निभौ।ससाद च कपिः कट्यां चरणौ सञ्चुकोच च।।।।

കപി മഹാപരിഘംപോലെ ദൃഢമായ തന്റെ ഭുജങ്ങളെ ഉറപ്പിച്ചു; പിന്നെ അരയിൽ കുനിഞ്ഞ് കാലുകൾ അകത്തേക്ക് വലിച്ച്, ചാടുവാൻ ശരീരം ചുരുക്കി.

Verse 36

संहृत्य च भुजौ श्रीमांस्तथैव च शिरोधराम्।तेजः सत्त्वं तथा वीर्यमाविवेश स वीर्यवान्।।।।

ശ്രീമാനും വീര്യവാനുമായ ഹനുമാൻ ഭുജങ്ങളും ശിരോധരവും (കഴുത്തും തോളുകളും) ചുരുക്കി, തന്റെ ഉള്ളിൽ തേജസ്സ്, സത്ത്വം, വീര്യം—യുദ്ധശക്തി—എല്ലാം ഏകീകരിച്ചു.

Verse 37

मार्गमालोकयन्दूरादूर्ध्वं प्रणिहितेक्षणः।रुरोध हृदये प्राणानाकाशमवलोकयन्।।।।

ദൂരത്തിൽ നിന്ന് വഴിയെ നിരീക്ഷിച്ച്, കണ്ണുകൾ മേലോട്ടുയർത്തി, ആകാശത്തെ നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കെ അവൻ ഹൃദയത്തിൽ പ്രാണനെ തടഞ്ഞു നിർത്തി.

Verse 38

पद्भ्यां दृढमवस्थानं कृत्वा स कपिकुञ्जरः।निकुञ्च्य कर्णौ हनुमानुत्पतिष्यन् महाबलः।।वानरान् वानरश्रेष्ठ इदं वचनमब्रवीत्।।।।

കാലുകൾ ഉറപ്പായി നട്ടുനിർത്തി, വാനരങ്ങളിൽ ഗജരാജനെപ്പോലെയുള്ള മഹാബലവാൻ ഹനുമാൻ ചെവികളെ ചുരുക്കി, ചാടുവാൻ ഒരുങ്ങി, വാനരശ്രേഷ്ഠനായി വാനരന്മാരോട് ഈ വചനം പറഞ്ഞു.

Verse 39

यथा राघवनिर्मुक्तः शरः श्वसनविक्रमः।गच्छेत्तद्वद्गमिष्यामि लङ्कां रावणपालिताम्।।।।

രാഘവൻ വിട്ട അമ്പ് കാറ്റിന്റെ ബലത്തോടെ എങ്ങനെ പാഞ്ഞുപോകുന്നുവോ, അതുപോലെ ഞാൻ രാവണൻ കാത്തിരിക്കുന്ന ലങ്കയിലേക്കു പോകും.

Verse 40

न हि द्रक्ष्यामि यदि तां लङ्कायां जनकात्मजाम्।अनेनैव हि वेगेन गमिष्यामि सुरालयम्।।।।

ലങ്കയിൽ ജനകനന്ദിനിയായ സീതയെ ഞാൻ കാണാതിരുന്നാൽ, ഈ തന്നെയായ വേഗത്തോടെ ഞാൻ സുരാലയം എന്ന ദേവലോകത്തിലേക്കു പോകും.

Verse 41

यदि वा त्रिदिवे सीतां न द्रक्ष्याम्यकृतश्रमः।बद्ध्वा राक्षसराजानमानयिष्यामि रावणम्।।।।

അല്ലെങ്കിൽ, ഞാൻ ക്ഷീണമില്ലാതെ പരിശ്രമിച്ചിട്ടും ത്രിദിവത്തിലും സീതയെ കാണാതിരുന്നാൽ, രാക്ഷസരാജനായ രാവണനെ ബന്ധിച്ച് ഇവിടെ കൊണ്ടുവരും.

Verse 42

सर्वथा कृतकार्योऽहमेष्यामि सह सीतया।आनयिष्यामि वा लङ्कां समुत्पाट्य सरावणाम्।।।।

എങ്ങനെയായാലും ഞാൻ കൃതകൃത്യനായി മടങ്ങിവരും—സീതയോടൊപ്പം വരും; അല്ലെങ്കിൽ രാവണനോടുകൂടി ലങ്കയെ തന്നെ പിഴുതെടുത്ത് ഇവിടെ കൊണ്ടുവരും.

Verse 43

एवमुक्त्वा तु हनुमान्वानरान्वानरोत्तमः।।।।उत्पपाताथ वेगेन वेगवानविचारयन्।सुपर्णमिव चात्मानं मेने स कपिकुञ्जरः।।।।

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് വാനരന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഹനുമാൻ വാനരന്മാരോട് സംസാരിച്ചു, ആലോചനയില്ലാതെ മഹാവേഗത്തിൽ ചാടിപ്പുറപ്പെട്ടു; ആ മഹാകപി സ്വയം സുപർണൻ (ഗരുഡൻ) പോലെയെന്ന് കരുതി.

Verse 44

एवमुक्त्वा तु हनुमान्वानरान्वानरोत्तमः।।5.1.43।।उत्पपाताथ वेगेन वेगवानविचारयन्।सुपर्णमिव चात्मानं मेने स कपिकुञ्जरः।।5.1.44।।

ഇങ്ങനെ വാനരന്മാരോട് പറഞ്ഞിട്ട് വാനരശ്രേഷ്ഠനായ ഹനുമാൻ വിചാരമില്ലാതെ മഹാവേഗത്തിൽ ചാടിപ്പറന്നു; ആ മഹാകപി സ്വയം സുപർണൻ (ഗരുഡൻ)പോലെ എന്നു കരുതി.

Verse 45

समुत्पतति तस्मिंस्तु वेगात्ते नगरोहिणः।संहृत्य विटपान् सर्वान् समुत्पेतुः समन्ततः।।।।

അവൻ അതിമഹാവേഗത്തിൽ ചാടുമ്പോൾ, പർവതത്തിലെ വൃക്ഷങ്ങൾ തങ്ങളുടെ എല്ലാ ശാഖകളും ചുരുക്കി, എല്ലാടത്തുനിന്നും അവനോടൊപ്പം തന്നെ ചാടിയതുപോലെ തോന്നി.

Verse 46

स मत्तकोयष्टिमकान् पादपान् पुष्पशालिनः।उद्वहन्नूरुवेगेन जगाम विमलेऽम्बरे।।।।

തുടയുടെ വേഗം പ്രേരണയായി, പുഷ്പസമൃദ്ധമായ വൃക്ഷങ്ങളെയും അവയിൽ ചേർന്നു പിടിച്ചിരുന്ന മത്ത കോയഷ്ടിമക പക്ഷികളെയും കൂട്ടിക്കൊണ്ട്, അവൻ നിർമലമായ ആകാശത്തിലൂടെ പാഞ്ഞുപോയി.

Verse 47

ऊरुवेगोद्धता वृक्षा मुहूर्तं कपिमन्वयुः।प्रस्थितं दीर्घमध्वानं स्वबन्धुमिव बान्धवाः।।।।

തുടവേഗം തള്ളിയുയർത്തിയ വൃക്ഷങ്ങൾ ഒരു നിമിഷം കപിയെ പിന്തുടർന്നതുപോലെ തോന്നി—ദീർഘയാത്രയ്ക്ക് പുറപ്പെടുന്ന സ്വന്തം ബന്ധുവിനെ ബന്ധുക്കൾ അനുഗമിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 48

तमूरुवेगोन्मथिताः सालाश्चान्ये नगोत्तमाः।अनुजग्मुर्हनूमन्तं सैन्या इव महीपतिम्।।।।

അവന്റെ വേഗത്തിന്റെ പ്രചണ്ഡബലത്തിൽ വേരോടെ പിഴുതുപോയ ശാലവൃക്ഷങ്ങളും മറ്റു മഹാവൃക്ഷങ്ങളും ഹനുമാനെ പിന്തുടരുന്നതുപോലെ തോന്നി—സൈന്യം തന്റെ രാജാവിനെ അനുഗമിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 49

सुपुष्पिताग्रैर्बहुभिः पादपैरन्वितः कपिः।हनुमान् पर्वताकारो बभूवाद्भुतदर्शनः।।।।

പുഷ്പഭരിതമായ അഗ്രങ്ങളുള്ള അനവധി വൃക്ഷങ്ങളാൽ അനുഗമിക്കപ്പെട്ട കപി ഹനുമാൻ—പർവ്വതസദൃശമായ രൂപത്തോടെ—അദ്ഭുതദർശനമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 50

सारवन्तोऽथ ये वृक्षा न्यमज्जन् लवणाम्भसि।भयादिव महेन्द्रस्य पर्वता वरुणालये।।।।

പിന്നീട് മഹാകായ വൃക്ഷങ്ങൾ ലവണജലത്തിൽ മുങ്ങിപ്പോയി—മഹേന്ദ്രന്റെ പ്രഭാവത്തെ ഭയന്നതുപോലെ വരുണാലയമായ സമുദ്രത്തിൽ പർവ്വതങ്ങൾ മുങ്ങുന്നതുപോലെ.

Verse 51

स नानाकुसुमैः कीर्णः कपिः साङ्कुरकोरकैः।शुशुभे मेघसङ्काशः खद्योतैरिव पर्वतः।।।।

നാനാവിധ പുഷ്പങ്ങളാൽ ചിതറിക്കപ്പെട്ടും അങ്കുര-കോറകങ്ങളാൽ യുക്തനുമായ ആ കപി മേഘസദൃശമായി ശോഭിച്ചു—ഖദ്യോതങ്ങൾ മിന്നുന്ന പർവ്വതംപോലെ.

Verse 52

विमुक्तास्तस्य वेगेन मुक्त्वा पुष्पाणि ते द्रुमाः।अवशीर्यन्त सलिले निवृत्ताः सुहृदो यथा।।।।

അവന്റെ വേഗത്തിന്റെ പ്രേരണയിൽ വിടുതൽ ലഭിച്ച ആ വൃക്ഷങ്ങൾ പുഷ്പങ്ങൾ ചൊരിഞ്ഞിട്ട്, യാത്രയയച്ച ശേഷം സുഹൃത്തുകൾ മടങ്ങുന്നതുപോലെ, ജലത്തിൽ വീണു.

Verse 53

लघुत्वेनोपपन्नं तद्विचित्रं सागरेऽपतत्।द्रुमाणां विविधं पुष्पं कपिवायुसमीरितम्।।।।ताराचितमिवाकाशं प्रबभौ स महार्णवः।

ലഘുവും വർണ്ണവൈവിധ്യമുള്ളതുമായ വൃക്ഷങ്ങളുടെ നാനാവിധ പുഷ്പങ്ങൾ—കപിയുടെ വേഗത്തിൽ ഉയർന്ന കാറ്റാൽ തള്ളപ്പെട്ട്—സമുദ്രത്തിൽ വീണു. ആ മഹാർണവം നക്ഷത്രങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ആകാശംപോലെ ദീപ്തമായി.

Verse 54

पुष्पौघेणानुबद्धेन नानावर्णेन वानरः।बभौ मेघ इवाकाशे विद्युद्गण विभूषितः।।।।

നാനാവർണ്ണ പുഷ്പങ്ങളുടെ ഘനസമൂഹം അവനോട് ചേർന്നു മൂടിയതിനാൽ ആ വാനരൻ (ഹനുമാൻ) ആകാശത്തിൽ, മിന്നൽപ്പൊലിമയാൽ അലങ്കരിച്ച മേഘംപോലെ ദീപ്തനായി തോന്നി.

Verse 55

तस्य वेगसमाधूतैः पुष्पैस्तोयमदृश्यत।।।।ताराभिरभिरामाभिरुदिताभिरिवाम्बरम्।

അവന്റെ വേഗത്തിൽ കുലുങ്ങി വീണ പുഷ്പങ്ങൾകൊണ്ട് സമുദ്രജലം കാണാതെയായി; മനോഹരമായി ഉദിച്ച നക്ഷത്രങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച ആകാശംപോലെ.

Verse 56

तस्याम्बरगतौ बाहू ददृशाते प्रसारितौ।।।।पर्वताग्राद्विनिष्क्रान्तौ पञ्चास्याविव पन्नगौ।

ആകാശത്തിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ അവന്റെ രണ്ടു ഭുജങ്ങളും നീട്ടി കാണപ്പെട്ടു; പർവ്വതശിഖരത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെടുന്ന രണ്ടു പഞ്ചഫണ സർപ്പങ്ങൾപോലെ.

Verse 57

पिबन्निव बभौ चापि सोर्मिमालं महार्णवम्।।।।पिपासुरिव चाकाशं ददृशे स महाकपिः।

തിരമാലമാലയാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട മഹാസമുദ്രത്തെ അവൻ കുടിക്കുന്നവനെന്നപോലെ തോന്നി; ആ മഹാകപി ആകാശത്തെയും ദാഹിച്ചവനെന്നപോലെ നോക്കി।

Verse 58

तस्य विद्युत्प्रभाकारे वायुमार्गानुसारिणः।।।।नयने विप्रकाशेते पर्वतस्थाविवानलौ।

വായുമാർഗ്ഗം പിന്തുടർന്ന് ആകാശത്തിലൂടെ പായുമ്പോൾ, മിന്നലിന്റെ പ്രകാശംപോലെയുള്ള അവന്റെ കണ്ണുകൾ പർവ്വതശിഖരത്തിലെ രണ്ടു അഗ്നികളുപോലെ ജ്വലിച്ചു।

Verse 59

पिङ्गे पिङ्गाक्षमुख्यस्य बृहती परिमण्डले।।।।चक्षुषी सम्प्राकाशेते चन्द्रसूर्याविवोदितौ।

പിംഗളനേത്രനായ വാനരനേതാവിന്റെ വലിയ വൃത്താകാര കണ്ണുകൾ ഉദിച്ചുയർന്ന ചന്ദ്രനും സൂര്യനുംപോലെ ദീപ്തമായി തെളിഞ്ഞു।

Verse 60

मुखं नासिकया तस्य ताम्रया ताम्रमाबभौ।।।।सन्ध्यया समभिस्पृष्टं यथा तत्सूर्यमण्डलम्।

ചെമ്പുനിറമുള്ള അവന്റെ നാസികയുടെ ചായം പറ്റി മുഖം ചെമ്പുവർണ്ണമായി തിളങ്ങി—സന്ധ്യയുടെ സ്പർശം കൊണ്ടു സൂര്യമണ്ഡലം ചെമ്പുനിറം ധരിക്കുന്നതുപോലെ।

Verse 61

लाङ्गूलं च समाविद्धं प्लवमानस्य शोभते।।।।अम्बरे वायुपुत्रस्य शक्रध्वज इवोच्छ्रितम्।

വായുപുത്രനായ ഹനുമാൻ ആകാശത്തിലൂടെ പറക്കുമ്പോൾ, മുകളിലേക്ക് ഉയർത്തി ചുറ്റിയിട്ടിരുന്ന അവന്റെ വാൽ ഇന്ദ്രധ്വജം ഉയർത്തിയതുപോലെ ദീപ്തിയായി ശോഭിച്ചു।

Verse 62

लाङ्गूलचक्रेण महान् शुक्लदंष्ट्रोऽनिलात्मजः।।।।व्यरोचत महाप्राज्ञः परिवेषीव भास्करः।

വാൽ ചക്രാകാരമായി ചുറ്റിയ മഹാൻ, വെളുത്ത ദംഷ്ട്രകളുള്ള, മഹാപ്രാജ്ഞനായ അനിലാത്മജൻ ഹനുമാൻ പരിവേഷം ചുറ്റിയ സൂര്യനെപ്പോലെ ദീപ്തിയായി വിരാജിച്ചു।

Verse 63

स्फिग्देशेनाभिताम्रेण रराज स महाकपिः।।।।महता दारितेनेव गिरिर्गैरिकधातुना।

ചുവപ്പുകാന്തിയുള്ള നിതംബപ്രദേശത്തോടെ ആ മഹാകപി അത്യന്തം ദീപ്തിയായി ശോഭിച്ചു—ഗൈരികധാതു നിറഞ്ഞ ഒരു പർവ്വതം മഹത്തായി പിളർന്ന് ചുവന്ന ഖനിജലോഡ് വെളിവാകുന്നതുപോലെ।

Verse 64

तस्य वानरसिंहस्य प्लवमानस्य सागरम्।।।।कक्षान्तरगतो वायुर्जीमूत इव गर्जति।

വാനരസിംഹനായ അവൻ സമുദ്രം കടന്ന് പായുമ്പോൾ, അവന്റെ കക്ഷാന്തരത്തിലൂടെ പാഞ്ഞുചെന്ന കാറ്റ് ഇടിമേഘംപോലെ ഗർജിച്ചു।

Verse 65

खे यथा निपतत्युल्का ह्युत्तरान्ताद्विनिःसृता।।।।दृश्यते सानुबन्धा च तथा स कपिकुञ्जरः।

ഉത്തരദിക്കിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ട ഉൽക്ക ആകാശത്ത് വാലോടുകൂടി പാഞ്ഞുപോകുന്നതുപോലെ കാണപ്പെടുന്നതുപോലെ, ആ കപികുഞ്ജരനും അതിവേഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നതായി ദൃശ്യമായി।

Verse 66

पतत्पतङ्गसङ्काशो व्यायतः शुशुभे कपिः।।।।प्रवृद्ध इव मातङ्गः कक्ष्यया बध्यमानया।

വ്യാപിച്ചു പറന്ന കപി അസ്തമിക്കുന്ന സൂര്യനെപ്പോലെ ദീപ്തിയായി ശോഭിച്ചു; കക്ഷ്യാബന്ധിതനായ മഹാമാതംഗനെപ്പോലെ വലുതായി തോന്നി.

Verse 67

उपरिष्टाच्छरीरेण छायया चावगाढया।।।।सागरे मारुताविष्टा नौरिवासीत्तदा कपिः।

അപ്പോൾ ശരീരം മുകളിലായി, അതിന്റെ ഗാഢ നിഴൽ സമുദ്രത്തിൽ പതിഞ്ഞു; കാറ്റാൽ മുന്നോട്ട് തള്ളപ്പെടുന്ന ഒരു നൗകപോലെ കപി തോന്നി.

Verse 68

यं यं देशं समुद्रस्य जगाम स महाकपिः।स स तस्योरुवेगेन सोन्माद इव लक्ष्यते।।।।

മഹാകപി സമുദ്രത്തിന്റെ ഏത് ഏത് പ്രദേശത്തിലൂടെ കടന്നുവോ, ആ ആ ഭാഗം അവന്റെ ഊരുക്കളുടെ പ്രചണ്ഡ വേഗത്തിൽ കലങ്ങി ഉന്മത്തമായതുപോലെ തോന്നി.

Verse 69

सागरस्योर्मिजालानामुरसा शैलवर्ष्मणाम्।अभिघ्नंस्तु महावेगः पुप्लुवे स महाकपिः।।।।

മഹാവേഗിയായ മഹാകപി, പർവ്വതസദൃശ ദേഹമുള്ള സമുദ്രതരംഗങ്ങളുടെ ജാലത്തെ തന്റെ ഉരസ്സാൽ ഇടിച്ചു തട്ടി മുന്നോട്ട് ചാടിച്ചെന്നു.

Verse 70

कपिवातश्च बलवान् मेघवातश्च निःसृतः।सागरं भीमनिर्घोषं कम्पयामासतुर्भृशम्।।।।

കപിയുടെ ചലനത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ശക്തമായ കാറ്റും മേഘങ്ങളിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ട കാറ്റും ചേർന്ന്, ഭയങ്കര നാദത്തോടെ ഗർജ്ജിക്കുന്ന സമുദ്രത്തെ അത്യന്തമായി കുലുക്കി॥

Verse 71

विकर्षन्नूर्मिजालानि बृहन्ति लवणाम्भसि।पुप्लुवे कपिशार्दूलो विकिरन्निव रोदसी।।।।

ലവണജലമുള്ള സമുദ്രത്തിൽ തമ്മിൽ പിണഞ്ഞുകിടക്കുന്ന മഹത്തായ തരംഗജാലങ്ങളെ വലിച്ചിഴച്ച്, കപിശാർദൂലൻ മുന്നോട്ട് ചാടി—ഭൂമിയും ആകാശവും എന്ന രണ്ടു ലോകങ്ങളെ പിളർത്തുന്നതുപോലെ॥

Verse 72

मेरुमन्दरसङ्काशानुद्धतान् स महार्णवे।अत्यक्रामन्महावेगस्तरङ्गान् गणयन्निव।।।।

മഹാവേഗത്തോടെ മഹാസമുദ്രത്തിൽ മേരു-മന്ദരപർവ്വതങ്ങളെപ്പോലെ ഉയർന്നുയർന്ന തരംഗങ്ങളെ അവൻ കടന്നുപോയി—അവയെ എണ്ണുന്നതുപോലെ॥

Verse 73

तस्य वेगसमुद्धूतं जलं सजलदं तदा।अम्बरस्थं विबभ्राज शारदाभ्रमिवाततम्।।।।

അപ്പോൾ അവന്റെ വേഗം ഉയർത്തിയെറിഞ്ഞ ജലം, മേഘസദൃശമായ തുള്ളികളോടുകൂടി, ആകാശത്തിൽ ശരദ്കാല മേഘപടലത്തെപ്പോലെ പരന്നു തിളങ്ങി॥

Verse 74

तिमिनक्रझषाः कूर्मा दृश्यन्ते विवृतास्तदा।वस्त्रापकर्षणेनेव शरीराणि शरीरिणाम्।।।।

അപ്പോൾ തിമി, നക്ര, ഝഷ, കൂർമങ്ങൾ എല്ലാം തുറന്നുകാണപ്പെട്ടു; വസ്ത്രം വലിച്ചുമാറ്റുമ്പോൾ ദേഹധാരികളുടെ അവയവങ്ങൾ വെളിവാകുന്നതുപോലെ॥

Verse 75

प्लवमानं समीक्ष्याथ भुजङ्गाः सागरालयाः।व्योम्नि तं कपिशार्दूलं सुपर्ण इति मेनिरे।।।।

ആകാശമാർഗ്ഗത്തിൽ പായുന്ന ആ കപിശാർദൂലനെ കണ്ടു, സമുദ്രനിവാസികളായ ഭുജംഗങ്ങൾ അവനെ സുപർണൻ (ഗരുഡൻ) എന്നു തെറ്റിദ്ധരിച്ചു.

Verse 76

दशयोजनविस्तीर्णा त्रिंशद्योजनमायता।छाया वानरसिंहस्य जले चारुतराभवत्।।।।

ജലത്തിൽ ആ വാനരസിംഹന്റെ നിഴൽ അത്യന്തം മനോഹരമായി തെളിഞ്ഞു—പത്ത് യോജന വീതിയും മുപ്പത് യോജന നീളവും ഉള്ളതായി.

Verse 77

श्वेताभ्रघनराजीव वायुपुत्रानुगामिनी।तस्य सा शुशुभे छाया वितता लवणाम्भसि।।।।

വെളുത്ത ആകാശത്തോട് ചേർന്ന ഘനമേഘനിരപോലെ, ലവണസമുദ്രത്തിൽ പരന്നു വായുപുത്രനെ അനുഗമിച്ച അവന്റെ നിഴൽ ദീപ്തിയായി ശോഭിച്ചു.

Verse 78

शुशुभे स महातेजा महाकायो महाकपिः।वायुमार्गे निरालम्बे पक्षवानिव पर्वतः।।।।

ആശ്രയമില്ലാത്ത വായുമാർഗ്ഗത്തിൽ ആ മഹാതേജസ്വിയും മഹാകായനുമായ മഹാകപി, ചിറകു മുളച്ച പർവ്വതംപോലെ ശോഭിച്ചു.

Verse 79

येनासौ याति बलवान् वेगेन कपिकुञ्जरः।तेन मार्गेण सहसा द्रोणीकृत इवार्णवः।।।।

ആ ബലവാനായ കപികുഞ്ജരൻ ഏതു പാതയിലൂടെ വേഗത്തിൽ പോയോ, അതേ പാതയിൽ സമുദ്രവും പെട്ടെന്നു ദ്രോണിപോലെ കുഴിഞ്ഞതുപോലെ തോന്നി.

Verse 80

आपाते पक्षिसङ्घानां पक्षिराज इव व्रजन्।हनुमान् मेघजालानि प्रकर्षन् मारुतो यथा।।।।

പക്ഷിസമൂഹങ്ങൾക്കിടയിൽ പക്ഷിരാജൻ ഗരുഡനെപ്പോലെ സഞ്ചരിച്ച ഹനുമാൻ, പവനദേവൻ മേഘജാലങ്ങളെ വലിച്ചുനീക്കുന്നതുപോലെ, മേഘവലകളെ വലിച്ചുകൊണ്ട് മുന്നേറി.

Verse 81

पाण्डुरारुणवर्णानि नीलमाञ्जिष्ठकानि च।कपिनाकृष्यमाणानि महाभ्राणि चकाशिरे।।।।

ഹനുമാൻ വലിച്ചുകൊണ്ടുപോയ മഹാമേഘക്കൂട്ടങ്ങൾ—ചിലത് പാണ്ഡുരം, ചിലത് അരുണം, മറ്റൊന്നുകൾ നീലമോ മഞ്ജിഷ്ഠവർണ്ണമോ—അവയെല്ലാം ദീപ്തിയായി തിളങ്ങി.

Verse 82

प्रविशन्नभ्रजालानि निष्पतंश्च पुनः पुनः।प्रच्छन्नश्च प्रकाशश्च चन्द्रमा इव लक्ष्यते।।।।

മേഘവലകളിൽ കടന്നുകയറി വീണ്ടും വീണ്ടും പുറത്തേക്ക് പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ട്, ഒരിക്കൽ മറഞ്ഞും ഒരിക്കൽ ദീപ്തമായും—മേഘക്കൂട്ടങ്ങൾക്കിടയിലെ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ അവൻ ദൃശ്യമായി.

Verse 83

प्लवमानं तु तं दृष्ट्वा प्लवङ्गं त्वरितं तदा।ववर्षुः पुष्पवर्षाणि देवगन्धर्वदानवाः।।।।

ആകാശത്തിൽ വേഗത്തിൽ ചാടിപ്പായുന്ന ആ വാനരനെ കണ്ടപ്പോൾ, ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും ദാനവന്മാരും അപ്പോൾ അവന്റെ മേൽ പുഷ്പവൃഷ്ടി ചൊരിഞ്ഞു.

Verse 84

तताप न हि तं सूर्यः प्लवन्तं वानरोत्तमम्।सिषेवे च तदा वायू रामकार्यार्थसिद्धये।।।।

ആ ശ്രേഷ്ഠവാനരൻ ആകാശത്തിലൂടെ പറക്കുമ്പോൾ സൂര്യൻ അവനെ ചൂടാൽ ദഹിപ്പിച്ചില്ല; രാമകാര്യസിദ്ധിക്കായി വായുദേവനും അനുകൂലമായി ശീതളസഹായം ചെയ്തു.

Verse 85

ऋषयस्तुष्टुवुश्चैनं प्लवमानं विहायसा।जगुश्च देवगन्धर्वाः प्रशंसन्तो महौजसम्।।।।

ആകാശമാർഗ്ഗത്തിൽ പായുന്ന അവനെ കണ്ടു ഋഷിമാർ സ്തുതിച്ചു; ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും ഗാനം പാടി മഹാതേജസ്സുള്ള ആ മഹാവീരനെ പ്രശംസിച്ചു.

Verse 86

नागाश्च तुष्टुवुर्यक्षा रक्षांसि विबुधाः खगाः।प्रेक्ष्य सर्वे कपिवरं सहसा विगतक्लमम्।।।।

അപ്രതീക്ഷിതമായി ക്ഷീണമില്ലാത്ത കപിവരനെ കണ്ടു നാഗന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ, പണ്ഡിതന്മാർ, പക്ഷികൾ—എല്ലാവരും—അവനെ സ്തുതിച്ചു.

Verse 87

तस्मिन् प्लवगशार्दूले प्लवमाने हनूमति।इक्ष्वाकुकुलमानार्थी चिन्तयामास सागरः।।।।

പ്ലവഗങ്ങളിൽ വ്യാഘ്രസമനായ ഹനുമാൻ ആകാശത്തിൽ പറന്നുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, ഇക്ഷ്വാകുകുലത്തിന്റെ മാനവും ക്ഷേമവും ആഗ്രഹിച്ച സമുദ്രം ആലോചനയിൽ മുങ്ങി.

Verse 88

साहाय्यं वानरेन्द्रस्य यदि नाहं हनूमत:।करिष्यामि भविष्यामि सर्ववाच्यो विवक्षताम्।।।।

“വാനരേന്ദ്രനായ ഹനുമാനെ ഞാൻ സഹായിക്കാതിരുന്നാൽ, വിവേകികളുടെ വാക്കുകളിൽ ഞാൻ എല്ലായിടത്തും നിന്ദ്യനാകും.”

Verse 89

अहमिक्ष्वाकुनाथेन सगरेण विवर्धितः।इक्ष्वाकुसचिवश्चायं नावसीदितुमर्हति।।।।

ഞാൻ ഇക്ഷ്വാകുനാഥനായ സഗരമഹാരാജാവാൽ പോഷിതനായി വളർന്നു; ഇവനും ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിന്റെ സഹായിയാണ്—ഇവന് ഹാനി സംഭവിക്കേണ്ടതല്ല.

Verse 90

तथा मया विधातव्यं विश्रमेत यथा कपिः।।।।शेषं च मयि विश्रान्तः सुखेनातिपतिष्यति।

കപി ഇവിടെ വിശ്രമിക്കേണ്ടതിന്നായി ഞാൻ ക്രമം ചെയ്യണം; എന്നിൽ ആശ്രയിച്ച് വിശ്രമിച്ചാൽ അവൻ ശേഷമുള്ള ദൂരം സുഖമായി കടക്കും.

Verse 91

इति कृत्वा मतिं साध्वींसमुद्र श्छन्नमम्भसि।।।।हिरण्यनाभं मैनाकमुवाच गिरिसत्तमम्।

ഇങ്ങനെ ശുഭമായ തീരുമാനം എടുത്ത്, ജലത്തിനുള്ളിൽ മറഞ്ഞിരുന്ന സമുദ്രം സ്വർണശിഖരമുള്ള ശ്രേഷ്ഠപർവ്വതമായ മൈനാകനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 92

त्वमिहासुरसंघानां पातालतलवासिनाम्।।।।देवराज्ञा गिरिश्रेष्ठ परिघः सन्निवेशितः।

ഹേ ഗിരിശ്രേഷ്ഠാ! പാതാളതലത്തിൽ വസിക്കുന്ന അസുരസംഘങ്ങളെ തടയാൻ ദേവരാജൻ ഇന്ദ്രൻ നിന്നെ ഇവിടെ തടസ്സമായി സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 93

त्वमेषां जातवीर्याणां पुनरेवोत्पतिष्यताम्।।।।पातालस्याप्रमेयस्य द्वारमावृत्य तिष्ठसि।

വീണ്ടും മേലോട്ടുചാടാൻ ഒരുങ്ങുന്ന ഈ ഭയങ്കരവീര്യന്മാരെ നീ തടഞ്ഞുകൊണ്ട്, അളവറ്റ പാതാളത്തിന്റെ ദ്വാരം മൂടി നില്ക്കുന്നു.

Verse 94

तिर्यगूर्ध्वमधश्चैव शक्तिस्ते शैल वर्धितुम्।।।।तस्मात्संचोदयामि त्वामुत्तिष्ठ गिरिसत्तम।

ഹേ ശൈലമേ! നിനക്ക് അಡ್ಡത്തിലും മേലോട്ടും കീഴോട്ടും വ്യാപിക്കാനുള്ള ശക്തിയുണ്ട്; അതിനാൽ ഞാൻ നിന്നെ ഉണർത്തുന്നു—എഴുന്നേൽക്കുക, ഗിരിശ്രേഷ്ഠാ!

Verse 95

स एष कपिशार्दूलस्त्वामुपर्येति वीर्यवान्।।।।हनूमान्रामकार्यार्थं भीमकर्मा खमाप्लुतः।

ആ വീര്യവാനായ കപിശാർദൂലൻ ഹനുമാൻ—ഭീമകർമ്മൻ—രാമകാര്യത്തിനായി ആകാശത്തിലേക്ക് ചാടി, നിന്റെ മീതെ പറന്നുപോകുന്നു.

Verse 96

अस्य साह्यं मया कार्यमिक्ष्वाकुकुलवर्तिनः।।।।मम हीक्ष्वाकवः पूज्याः परं पूज्यतमास्तव।

ഇക്ഷ്വാകുകുലത്തെ സേവിക്കുന്ന അവനു ഞാൻ സഹായം ചെയ്യേണ്ടതുണ്ട്; കാരണം ഇക്ഷ്വാകു രാജാക്കന്മാർ എനിക്ക് പൂജ്യരാണ്—നിനക്കോ അതിലും അധികം പൂജ്യതമരാണ്.

Verse 97

कुरु साचिव्यमस्माकं न नः कार्यमतिक्रमेत्।।।।कर्तव्यमकृतं कार्यं सतां मन्युमुदीरयेत्।

ഞങ്ങൾക്ക് ഉപദേശകനായി പ്രവർത്തിക്കൂ; ഞങ്ങളുടെ കാര്യം കൈവിട്ടുപോകാതിരിക്കട്ടെ. ചെയ്യേണ്ട കര്‍ത്തവ്യം ചെയ്യാതെയിരുന്നാൽ സജ്ജനരുടെ മനസ്സിൽ കോപം ഉണരും.

Verse 98

सलिलादूर्ध्वमुत्तिष्ठ तिष्ठत्वेष कपिस्त्वयि।।।।अस्माकमतिथिश्चैव पूज्यश्च प्लवतां वरः।

ജലത്തിനുമീതെ ഉയർന്നു വരിക; നീ സ്ഥിരമായി നില്ക്കുക—ഈ കപി നിന്മേൽ വിശ്രമിക്കട്ടെ. അവൻ നമ്മുടെ അതിഥിയും പൂജ്യനും, പ്ലവംഗങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠനും ആകുന്നു.

Verse 99

चामीकरमहानाभ देवगन्धर्वसेवित।।।।हनुमांस्त्वयि विश्रान्तस्ततः शेषं गमिष्यति।

ഹേ സ്വർണശിഖരനായ മഹാനാഭാ, ദേവഗന്ധർവർ സേവിക്കുന്നവനേ! ഹനുമാൻ നിന്മേൽ വിശ്രമിച്ച ശേഷം ശേഷമുള്ള ദൂരം പിന്നിട്ട് പോകും.

Verse 100

काकुत्स्थस्यानृशंस्यं च मैथिल्याश्च विवासनम्।।।।श्रमं च प्लवगेन्द्रस्य समीक्ष्योत्थातुमर्हसि।

കാകുത്സ്ഥനായ രാമന്റെ കരുണയും, മൈഥിലിയുടെ അന്യായമായ ദുരവസ്ഥയും, പ്ലവഗേന്ദ്രനായ ഹനുമാന്റെ പരിശ്രമവും വിചാരിച്ചാൽ—നീ എഴുന്നേറ്റ് സഹായം ചെയ്യേണ്ടതാകുന്നു.

Verse 101

हिरण्यनाभो मैनाको निशम्य लवणाम्भसः।।।।उत्पपात जलात्तूर्णं महाद्रुमलतायुतः।

സമുദ്രത്തിന്റെ ആജ്ഞ കേട്ട ഹിരണ്യനാഭനായ മൈനാകൻ—മഹാവൃക്ഷലതകളാൽ അലങ്കൃതനായി—ജലത്തിൽ നിന്ന് അതിവേഗം ഉയർന്നു പൊങ്ങി.

Verse 102

स सागरजलं भित्त्वा बभूवाभ्युत्थितस्तदा।।।।यथा जलधरं भित्त्वा दीप्तरश्मिर्दिवाकरः।

പിന്നീട് സമുദ്രജലം ഭേദിച്ച് ആ പർവ്വതം ഉയർന്നു—ജലധരങ്ങളെ പിളർത്തി ദീപ്തകിരണങ്ങളോടെ സൂര്യൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതുപോലെ.

Verse 103

स महात्मा मुहूर्तेन सर्वतः सलिलावृतः।।।।दर्शयामास शृङ्गाणि सागरेण नियोजितः।आदित्योदयसङ्काशैरालिखद्भिरिवाम्बरम्।शातकुम्भमयैः शृङ्गैः सकिन्नरमहोरगैः।।।।

അൽപമുന്‍പുവരെ എല്ലാടവും ജലാവൃതനായിരുന്ന ആ മഹാത്മ പർവ്വതം, സമുദ്രത്തിന്റെ നിയോഗപ്രകാരം ക്ഷണത്തിൽ തന്റെ ശിഖരങ്ങൾ പ്രകടമാക്കി—ശാതകുംഭസ്വർണ്ണമയമായ, കിന്നരന്മാരും മഹോരഗങ്ങളും വസിക്കുന്ന, സൂര്യോദയസദൃശ ദീപ്തിയോടെ ആകാശത്തെ ചുരണ്ടുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നവ.

Verse 104

स महात्मा मुहूर्तेन सर्वतः सलिलावृतः।।5.1.103।।दर्शयामास शृङ्गाणि सागरेण नियोजितः।आदित्योदयसङ्काशैरालिखद्भिरिवाम्बरम्।शातकुम्भमयैः शृङ्गैः सकिन्नरमहोरगैः।।5.1.104।।

അൽപമുന്‍പുവരെ എല്ലാടവും ജലാവൃതനായിരുന്ന ആ മഹാത്മ പർവ്വതം, സമുദ്രത്തിന്റെ നിയോഗപ്രകാരം ക്ഷണത്തിൽ തന്റെ ശിഖരങ്ങൾ പ്രകടമാക്കി—ശാതകുംഭസ്വർണ്ണമയമായ, കിന്നരന്മാരും മഹോരഗങ്ങളും വസിക്കുന്ന, സൂര്യോദയസദൃശ ദീപ്തിയോടെ ആകാശത്തെ ചുരണ്ടുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നവ.

Verse 105

तप्तजाम्बूनदैः शृङ्गैः पर्वतस्य समुत्थितैः।।।।आकाशं शस्त्रसङ्काशमभवत्काञ्चनप्रभम्।

പർവ്വതത്തിന്റെ തപ്ത ജാംബൂനദസ്വർണ്ണസദൃശ ശിഖരങ്ങൾ ഉയർന്നപ്പോൾ, ആകാശം ആയുധത്തിന്റെ മിനുക്കുപോലെ കാഞ്ചനപ്രഭയോടെ തിളങ്ങി.

Verse 106

जातरूपमयैः शृङ्गैर्भ्राजमानैः स्वयंप्रभैः।।।।आदित्यशतसङ्काशः सोऽभवद्गिरिसत्तमः।

സ്വയംപ്രഭയായി ജാതരൂപമയമായ, ദീപ്തമായ ശിഖരങ്ങളാൽ ആ ശ്രേഷ്ഠഗിരി ജ്വലിച്ചു; നൂറു സൂര്യന്മാരുടെ തേജസ്സുപോലെ ദീപ്തമായി തോന്നി.

Verse 107

तमुत्थितमसङ्गेन हनुमानग्रतः स्थितम्।।।।मध्ये लवणतोयस्य विघ्नोऽयमिति निश्चितः।

ലവണജലത്തിന്റെ നടുവിൽ തന്റെ മുമ്പിൽ ഉയർന്നു നിന്നതിനെ കണ്ട ഹനുമാൻ ഉറപ്പിച്ചു: “ഇത് എന്റെ വഴിയിൽ വെച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു വിഘ്നമാണ്.”

Verse 108

स तमुच्छ्र्रतमत्यर्थं महावेगो महाकपिः।।।।उरसा पातयामास जीमूतमिव मारुतः।

അത്യന്തം മഹാവേഗനായ മഹാകപി, ഉയർന്നു വന്ന ആ പർവതത്തെ തന്റെ ഉരസ്സാൽ അമർത്തി താഴെയിട്ടു; മാരുതൻ മേഘക്കൂട്ടത്തെ തള്ളിവിടുന്നതുപോലെ.

Verse 109

स तथा पातितस्तेन कपिना पर्वतोत्तमः।।।।बुद्ध्वा तस्य कपेर्वेगं जहर्ष च ननन्द च।

ആ കപിയാൽ ഇങ്ങനെ താഴെയിട്ട ആ ശ്രേഷ്ഠപർവതം, കപിയുടെ വേഗം അറിഞ്ഞ് ഹർഷിച്ചു, ആനന്ദിച്ചു.

Verse 110

तमाकाशगतं वीरमाकाशे समुपस्थितः।।।।प्रीतो हृष्टमाना वाक्यमब्रवीत्पर्वतः कपिम्।मानुषं धारयन् रूपमात्मनः शिखरे स्थितः।।।।

ആകാശത്തിലൂടെ സഞ്ചരിച്ചിരുന്ന ആ വീരകപിയോടു ഹൃദയം ആനന്ദത്തോടെ പർവ്വതം ആകാശത്തിൽ തന്നേ സമീപിച്ചു. തന്റെ ശിഖരത്തിൽ നിന്നുകൊണ്ട് മനുഷ്യരൂപം ധരിച്ചു അവനോടു വചനമുരച്ചു.

Verse 111

तमाकाशगतं वीरमाकाशे समुपस्थितः।।5.1.110।।प्रीतो हृष्टमाना वाक्यमब्रवीत्पर्वतः कपिम्।मानुषं धारयन् रूपमात्मनः शिखरे स्थितः।।5.1.111।।

ആകാശത്തിൽ തന്നേ ആ വീരകപിയെ കണ്ടുമുട്ടി പർവ്വതം ആനന്ദത്തോടെ അവനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു; തന്റെ ശിഖരത്തിൽ നിന്നുകൊണ്ട് മനുഷ്യരൂപം ധരിച്ചു വചനമുരച്ചു.

Verse 112

दुष्करं कृतवान्कर्म त्वमिदं वानरोत्तम।निपत्य मम शृङ्गेषु विश्रमस्व यथासुखम्।।।।

ഹേ വാനരോത്തമാ! നീ അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ കര്‍മ്മം നിർവഹിച്ചു. എന്റെ ശൃംഗങ്ങളിൽ ഇറങ്ങി, ഇഷ്ടംപോലെ വിശ്രമിക്കൂ.

Verse 113

राघवस्य कुले जातैरुदधिः परिवर्धितः।स त्वां रामहिते युक्तं प्रत्यर्चयति सागरः।।।।

രാഘവകുലത്തിൽ ജനിച്ച മഹാത്മാക്കളാൽ സമുദ്രം ഒരിക്കൽ വിപുലമായി; അതുകൊണ്ട് രാമഹിതത്തിൽ നിയുക്തനായ നിന്നെ സാഗരം ആദരത്തോടെ പ്രതിപൂജിക്കുന്നു.

Verse 114

कृते च प्रतिकर्तव्यमेष धर्मः सनातनः।सोऽयं त्वत्प्रतिकारार्थी त्वत्तः सम्मानमर्हति।।5.1.114।।

ചെയ്ത ഉപകാരത്തിന് പ്രത്യുപകാരം ചെയ്യേണ്ടത്—ഇതാണ് സനാതനധർമ്മം. അതിനാൽ നിന്റെ ഉപകാരത്തിന് പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന അവൻ, നിന്നിൽ നിന്നു ആദരം ലഭിക്കാൻ അർഹനാണ്.

Verse 115

त्वन्निमित्तमनेनाहं बहुमानात्प्रचोदितः।तिष्ठ त्वं कपिशार्दूल मयि विश्रम्य गम्यताम्।।।।तव सानुषु विश्रान्तः शेषं प्रक्रमतामिति।योजनानां शतं चापि कपिरेष समाप्लुतः।।।।

നിന്റെ നിമിത്തം മഹാസമുദ്രം മഹാമാനത്തോടെ എന്നെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. ഹേ കപിശാർദൂല, ഇവിടെ നില്ക്കുക; എന്റെ മേൽ വിശ്രമിച്ച് പിന്നെ മുന്നോട്ട് പോകുക. ‘അവൻ എന്റെ ചരിവുകളിൽ വിശ്രമിച്ച് ശേഷമുള്ള ദൂരം കടക്കട്ടെ—ഈ കപി നൂറു യോജനയും ചാടിക്കടക്കും’ എന്നു അവൻ പറഞ്ഞു.

Verse 116

त्वन्निमित्तमनेनाहं बहुमानात्प्रचोदितः।तिष्ठ त्वं कपिशार्दूल मयि विश्रम्य गम्यताम्।।5.1.115।।तव सानुषु विश्रान्तः शेषं प्रक्रमतामिति।योजनानां शतं चापि कपिरेष समाप्लुतः।।5.1.116।।

നിന്റെ നിമിത്തം മഹാസമുദ്രം ആദരത്തോടെ എന്നോട് പറഞ്ഞു: ഹേ കപിശാർദൂല, എന്റെ മേൽ വിശ്രമിച്ച് പിന്നെ മുന്നോട്ട് പോകുക. ‘അവൻ നിന്റെ ചരിവുകളിൽ വിശ്രമിച്ച് ശേഷമുള്ള ദൂരം കടക്കട്ടെ; ഈ കപി നൂറു യോജനയും ചാടിക്കടക്കും’ എന്നു (സമുദ്രം) പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 117

तदिदं गन्धवत्स्वादु कन्दमूलफलं बहु।तदास्वाद्य हरिश्रेष्ठ विश्रान्तोऽनु गमिष्यसि।।।।

ഹേ ഹരിശ്രേഷ്ഠ, ഇവിടെ സുഗന്ധവും രുചിയും നിറഞ്ഞ കന്ദമൂലങ്ങളും ഫലങ്ങളും ധാരാളമുണ്ട്. അവ ആസ്വദിച്ച് കുറെ വിശ്രമിച്ച് പിന്നെ നീ യാത്ര തുടരുക.

Verse 118

अस्माकमपि सम्बन्ध: कपिमुख्य त्वयास्ति वै।प्रख्यातस्त्रिषु लोकेषु महागुणपरिग्रहः।।।।

ഹേ കപിമുഖ്യ, ഞങ്ങൾക്കും നിനക്കുമായി നിശ്ചയമായും ഒരു ബന്ധമുണ്ട്—മഹാഗുണങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനം കൊണ്ടുള്ളത്, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധമായത്.

Verse 119

वेगवन्तः प्लवन्तो ये प्लवगा मारुतात्मज।तेषां मुख्यतमं मन्ये त्वामहं कपिकुञ्जर।।।।

ഹേ മാരുതാത്മജ, വേഗത്തോടെ ചാടി പായുന്ന പ്ലവഗന്മാരിൽ ഞാൻ നിന്നെയേ ഏറ്റവും മുൻപുള്ളവനായി കരുതുന്നു, ഹേ കപികുഞ്ജര.

Verse 120

अतिथिः किल पूजार्हः प्राकृतोऽपि विजानता।धर्मं जिज्ञासमानेन किं पुनस्त्वादृशो महान्।।।।

ധർമ്മം അറിയുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ജ്ഞാനി സാധാരണ അതിഥിയെയും പൂജ്യനെന്നു കരുതുന്നു; പിന്നെ നിങ്ങളെപ്പോലൊരു മഹാനെ എത്രയധികം ആദരിക്കേണ്ടത്!

Verse 121

त्वं हि देववरिष्ठस्य मारुतस्य महात्मनः।पुत्रस्तस्यैव वेगेन सदृशः कपिकुञ्जर।।।।

ഹേ കപികുഞ്ജരാ! നീ ദേവങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ മഹാത്മാവായ മാരുതന്റെ പുത്രനാണ്; വേഗത്തിലും നീ അവനോടു തുല്യനാണ്.

Verse 122

पूजिते त्वयि धर्मज्ञ पूजां प्राप्नोति मारुतः।तस्मात्त्वं पूजनीयो मे शृणु चाप्यत्र कारणम्।।।।

ഹേ ധർമ്മജ്ഞാ! നിന്നെ ആദരിക്കുമ്പോൾ മാരുതദേവനും ആദരം പ്രാപിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് നീ എനിക്ക് പൂജ്യനാണ്; അതിന്റെ കാരണവും ഇവിടെ കേൾക്കുക.

Verse 123

पूर्वं कृतयुगे तात पर्वताः पक्षिणोऽभवन्।ते हि जग्मुर्दिशः सर्वा गरुडानिलवेगिनः।।।।

പണ്ടെ കൃതയുഗത്തിൽ, പ്രിയമേ, പർവ്വതങ്ങൾക്ക് ചിറകുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; ഗരുഡനും കാറ്റും പോലെയുള്ള വേഗത്തോടെ അവ എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും പറന്നു പോയിരുന്നു.

Verse 124

ततस्तेषु प्रयातेषु देवसङ्घा: महर्षिभिः।भूतानि च भयं जग्मुस्तेषां पतनशङ्कया।।।

അവർ അവിടെവിടെ സഞ്ചരിച്ചപ്പോൾ മഹർഷിമാരോടുകൂടിയ ദേവഗണങ്ങളും മറ്റു ഭൂതപ്രാണികളും പർവ്വതങ്ങൾ പതിച്ച് നാശം വരുത്തുമോ എന്ന ആശങ്കകൊണ്ട് ഭീതിയിലായി.

Verse 125

ततः क्रुद्धः सहस्राक्षः पर्वतानां शतक्रतुः।पक्षान् चिच्छेद वज्रेण तत्र तत्र सहस्रशः।।।।

അപ്പോൾ ക്രുദ്ധനായ സഹസ്രാക്ഷൻ ശതക്രതുവായ ഇന്ദ്രൻ വജ്രംകൊണ്ട് പർവ്വതങ്ങളുടെ ചിറകുകൾ അവിടവിടെയായി ആയിരക്കണക്കിന് തവണ വെട്ടിമാറ്റി.

Verse 126

स मामुपागतः क्रुद्धो वज्रमुद्यम्य देवराट्।ततोऽहं सहसा क्षिप्तः श्वसनेन महात्मना।।।।

ദേവരാജനായ ഇന്ദ്രൻ ക്രോധത്തോടെ വജ്രം ഉയർത്തി എന്നിലേക്കു വന്നപ്പോൾ, മഹാത്മാവായ വായുദേവൻ എന്നെ പെട്ടെന്ന് പിടിച്ചെടുത്തു ഉടൻതന്നെ താഴേക്ക് എറിഞ്ഞുവിട്ടു.

Verse 127

अस्मिन्लवणतोये च प्रक्षिप्तः प्लवगोत्तम।गुप्तपक्षसमग्रश्च तव पित्राभिरक्षितः।।।।

ഹേ പ്ലവഗോത്തമാ! എന്നെ ഈ ലവണജലത്തിലേക്ക് എറിഞ്ഞപ്പോൾ, നിന്റെ പിതാവ് എന്നെ കാത്തു—എന്റെ ചിറകുകൾ അക്ഷതമായി, ദേഹം സുരക്ഷിതമായി നിലനിർത്തി.

Verse 128

ततोऽहं मानयामि त्वां मान्यो हि मम मारुतः।त्वया मे ह्येष सम्बन्धः कपिमुख्य महागुणः।।।।

അതുകൊണ്ട് ഞാൻ നിന്നെ ആദരിക്കുന്നു; കാരണം മാർുതൻ എനിക്കു വന്ദ്യനാണ്. ഹേ കപിമുഖ്യാ, നിന്റെ മുഖാന്തരം തന്നെയാണ് എനിക്ക് മഹാഗുണസമ്പന്നമായ ഈ ശ്രേഷ്ഠബന്ധം ലഭിച്ചത്.

Verse 129

अस्मिन्नेवंगते कार्ये सागरस्य ममैव च।प्रीतिं प्रीतमनाः कर्तुं त्वमर्हसि महाकपे।।।।

ഹേ മഹാകപേ! കാര്യം ഇങ്ങനെ എത്തിയിരിക്കുന്നതിനാൽ, പ്രസന്നഹൃദയനായി നീ സമുദ്രത്തിനും എനിക്കും തൃപ്തി നൽകേണ്ടതാകുന്നു.

Verse 130

श्रमं मोक्षय पूजां च गृहाण कपिसत्तम।प्रीतिं च बहुमन्यस्व प्रीतोऽस्मि तव दर्शनात्।।।।

ഹേ കപിസത്തമാ! ക്ഷീണം വിട്ടുവെച്ച് ഈ പൂജാർപ്പണം സ്വീകരിക്കൂ; ഞങ്ങളുടെ സ്നേഹത്തെ മാനിക്കൂ—നിന്റെ ദർശനത്തിൽ ഞാൻ പ്രസന്നനാണ്.

Verse 131

एवमुक्तः कपिश्रेष्ठस्तं नगोत्तममब्रवीत्।प्रीतोऽस्मि कृतमातिथ्यं मन्युरेषोऽपनीयताम्।।।।

ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ കപിശ്രേഷ്ഠൻ ആ നഗോത്തമനോട് പറഞ്ഞു: “ഞാൻ പ്രസന്നനാണ്; നിന്റെ അതിഥിസത്കാരം യഥാവിധി പൂർത്തിയായി—ഈ വ്യസനം നീക്കിക്കളയുക.”

Verse 132

त्वरते कार्यकालो मे अहश्चाप्यतिवर्तते।प्रतिज्ञा च मया दत्ता न स्थातव्यमिहान्तरे।।।।

എന്റെ കര്‍ത്തവ്യത്തിനുള്ള സമയം അടുപ്പിക്കുന്നു, ദിനവും കടന്നുപോകുന്നു; ഞാൻ പ്രതിജ്ഞ നൽകിയിരിക്കുന്നു—അതുകൊണ്ട് ഇടയിൽ ഇവിടെ നിൽക്കരുത്.

Verse 133

इत्युक्त्वा पाणिना शैलमालभ्य हरिपुङ्गवः।जगामाकाशमाविश्य वीर्यवान् प्रहसन्निव।।।।

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട്, വീര്യവാനായ ഹരിപുങ്ഗവൻ ഹനുമാൻ കൈകൊണ്ട് പർവ്വതത്തെ സാവധാനം സ്പർശിച്ചു; മന്ദഹാസം പോലെ പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ആകാശത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ച് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 134

स पर्वतसमुद्राभ्यां बहुमानादवेक्षितः।पूजितश्चोपपन्नाभिराशीर्भिरनिलात्मजः।।।।

പർവ്വതവും സമുദ്രവും മഹാമാനത്തോടെ അനിലാത്മജൻ ഹനുമാനെ നോക്കി; യുക്തമായ ആശീർവാദങ്ങളാൽ അവനെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിക്കുകയും ചെയ്തു.

Verse 135

अथोर्ध्वं दूरमुत्प्लुत्य हित्वा शैलमहार्णवौ।पितुः पन्थानमास्थाय जगाम विमलेऽम्बरे।।।।

അപ്പോൾ നിർമ്മലമായ ആകാശത്തിൽ ഉയർന്നും ദൂരത്തുമായി ചാടി, പർവ്വതത്തെയും മഹാസമുദ്രത്തെയും പിന്നിലാക്കി, പിതാവായ വായുവിന്റെ പഥം ആശ്രയിച്ച് അവൻ വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ട് പാഞ്ഞു.

Verse 136

भूयश्चोर्ध्वं गतिं प्राप्य गिरिं तमवलोकयन्।वायुसूनुर्निरालम्बे जगाम विमलेऽम्बरे।।।।

വീണ്ടും കൂടുതൽ ഉയരത്തിലേക്ക് ഗതി പ്രാപിച്ച്, ആ പർവ്വതത്തെ തിരിഞ്ഞുനോക്കി, ആശ്രയമില്ലാത്ത നിർമ്മല ആകാശത്തിൽ വായുസൂനു ഹനുമാൻ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.

Verse 137

तद् द्वितीयं हनुमतो दृष्ट्वा कर्म सुदुष्करम्।प्रशशंसुः सुराः सर्वे सिद्धाश्च परमर्षयः।।।।

ഹനുമാന്റെ ഈ രണ്ടാമത്തെ അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ കൃത്യം കണ്ടപ്പോൾ, എല്ലാ ദേവന്മാരും സിദ്ധന്മാരും പരമർഷിമാരും അവനെ പ്രശംസിച്ചു.

Verse 138

देवताश्चाभवन् हृष्टास्तत्रस्थास्तस्य कर्मणा।काञ्चनस्य सुनाभस्य सहस्राक्षश्च वासवः।।।।

അവിടെ സന്നിഹിതരായ ദേവന്മാർ അവന്റെ കൃത്യത്തിൽ ഹർഷിച്ചു; കാഞ്ചനസുനാഭനെ സംബന്ധിച്ചും സഹസ്രനേത്രനായ വാസവൻ ഇന്ദ്രനും ആനന്ദിച്ചു.

Verse 139

उवाच वचनं धीमान् परितोषात्सगद्गदम्।सुनाभं पर्वतश्रेष्ठं स्वयमेव शचीपतिः।।।।

അപ്പോൾ ശചീപതി, ധീമാനായ ഇന്ദ്രൻ പരിതോഷത്താൽ ഗദ്ഗദിതമായ വാക്കുകളോടെ, പർവ്വതശ്രേഷ്ഠനായ സുനാഭനോട് സ്വയം സംസാരിച്ചു.

Verse 140

हिरण्यनाभ शैलेन्द्र परितुष्टोऽस्मि ते भृशम्।अभयं ते प्रयच्छामि तिष्ठ सौम्य यथासुखम्।।।।

ഹേ ഹിരണ്യനാഭ ശൈലേന്ദ്രാ! ഞാൻ നിന്നിൽ അത്യന്തം പ്രസന്നനാണ്. ഞാൻ നിന്നെ അഭയം നൽകുന്നു; ഹേ സൗമ്യാ, നീ ഇഷ്ടമുള്ളപോലെ സുഖത്തോടെ നിലകൊൾക.

Verse 141

साह्यं कृतं ते सुमहद्विक्रान्तस्य हनूमतः।क्रमतो योजनशतं निर्भयस्य भये सति।।।।

ഭയം ഉണ്ടാകാവുന്നിടത്തിലും നിർഭയനായ വിക്രാന്ത ഹനുമാൻ ക്രമമായി നൂറു യോജന കടക്കാൻ പാദം വെക്കുമ്പോൾ, നീ അവനു മഹത്തായ സഹായം ചെയ്തു.

Verse 142

रामस्यैष हितायैव याति दाशरथेर्हरिः।सत्क्रियां कुर्वता तस्य तोषितोऽस्मि दृढं त्वया।।।।

ദാശരഥിയായ ശ്രീരാമന്റെ ഹിതത്തിനായി മാത്രമേ ഈ വാനരൻ പോകുന്നുള്ളൂ. അവനെ യഥോചിതമായി ആദരിച്ചു സത്ക്രിയ ചെയ്തതുകൊണ്ട് നീ എന്നെ ഉറച്ചുവെച്ച് സന്തോഷിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 143

ततः प्रहर्षमगमद्विपुलं पर्वतोत्तमः।देवतानां पतिं दृष्ट्वा परितुष्टं शतक्रतुम्।।।।

അപ്പോൾ ദേവന്മാരുടെ അധിപനായ ശതക്രതുവായ ഇന്ദ്രനെ പൂർണ്ണമായി തൃപ്തനായതായി കണ്ടു ആ ശ്രേഷ്ഠ പർവ്വതം മഹത്തായ ആനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞു.

Verse 144

स वै दत्तवरः शैलो बभूवावस्थितस्तदा।हनुमांश्च मुहूर्तेन व्यतिचक्राम सागरम्।।।।

അപ്പോൾ വരം ലഭിച്ച ആ ശൈലം (മൈനാകൻ) വീണ്ടും ഉറച്ചുനിന്നു. ഹനുമാനും ക്ഷണനേരംകൊണ്ട് സമുദ്രം കടന്ന് മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.

Verse 145

ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः।अब्रुवन् सूर्यसङ्काशां सुरसां नागमातरम्।।।।

പിന്നീട് ദേവന്മാരും ഗന്ധർവ്വന്മാരും സിദ്ധന്മാരും പരമർഷിമാരും സൂര്യസമാന ദീപ്തിയുള്ള നാഗമാതാവായ സുരസയെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.

Verse 146

अयं वातात्मजः श्रीमान्प्लवते सागरोपरि।हनुमान्नाम तस्य त्वं मुहूर्तं विघ्नमाचर।।।।राक्षसं रूपमास्थाय सुघोरं पर्वतोपमम्।दंष्ट्राकरालं पिङ्गाक्षं वक्त्रं कृत्वा नभः समम्।।।।

“ഈ ശ്രീമാൻ വാതാത്മജൻ ഹനുമാൻ സമുദ്രത്തിനുമീതെ പറക്കുന്നു. നീ കുറച്ചുനേരം അവന് തടസ്സമാകുക: അതിഭീകരമായ രാക്ഷസരൂപം ധരിക്ക; പർവ്വതസമാന മഹാകായൻ, ഭയങ്കര ദംഷ്ട്രകളാൽ വികരാളൻ, പിംഗളനേത്രൻ, ആകാശംപോലെ വിശാലമായ വായുള്ളവൻ ആയി.”

Verse 147

अयं वातात्मजः श्रीमान्प्लवते सागरोपरि।हनुमान्नाम तस्य त्वं मुहूर्तं विघ्नमाचर।।5.1.146।।राक्षसं रूपमास्थाय सुघोरं पर्वतोपमम्।दंष्ट्राकरालं पिङ्गाक्षं वक्त्रं कृत्वा नभः समम्।।5.1.147।।

അത്യുഗ്രമായ രാക്ഷസരൂപം ധരിച്ചു, പർവ്വതസമാനമായ മഹാകായയായി, ദംഷ്ട്രകളാൽ വികരാളയായി, പിംഗളനേത്രയുമായി, ആകാശംപോലെ വിശാലമായ വായ് തുറന്ന് (സുരസാ) ഹനുമാനെ തടയാൻ നിന്നു.

Verse 148

बलमिच्छामहे ज्ञातुं भूयश्चास्य पराक्रमम्।त्वां विजेष्यत्युपायेन विषादं वा गमिष्यति।।।।

അവന്റെ ബലവും വീണ്ടും അവന്റെ പരാക്രമവും അറിയുവാൻ ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു—ഉപായത്തോടെ അവൻ നിന്നെ ജയിക്കുമോ, അല്ലെങ്കിൽ വിഷാദത്തിലേക്ക് വീഴുമോ?

Verse 149

एवमुक्ता तु सा देवी दैवतैरभिसत्कृता।समुद्रमध्ये सुरसा बिभ्रती राक्षसं वपुः।।।।विकृतं च विरूपं च सर्वस्य च भयावहम्।प्लवमानं हनूमन्तमावृत्येदमुवाच ह।।।।

ഇങ്ങനെ ദേവന്മാർ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് ആദരിച്ച ആ ദേവി സുരസാ സമുദ്രമദ്ധ്യേ നിന്നു; എല്ലാവർക്കും ഭയം പകരുന്ന വികൃതവും വിരൂപവും ആയ രാക്ഷസവപു ധരിച്ചു. സമുദ്രത്തിന്മേൽ പായുന്ന ഹനുമാനെ ചുറ്റി അവൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 150

एवमुक्ता तु सा देवी दैवतैरभिसत्कृता।समुद्रमध्ये सुरसा बिभ्रती राक्षसं वपुः।।5.1.149।।विकृतं च विरूपं च सर्वस्य च भयावहम्।प्लवमानं हनूमन्तमावृत्येदमुवाच ह।।5.1.150।।

ദേവന്മാർ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് ആദരിച്ച ആ ദേവി സുരസാ സമുദ്രമദ്ധ്യേ നിന്നു; എല്ലാവർക്കും ഭയം പകരുന്ന വികൃതവും വിരൂപവും ആയ രാക്ഷസവപു ധരിച്ചു; പായുന്ന ഹനുമാനെ ചുറ്റി അവൾ ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.

Verse 151

मम भक्षः प्रदिष्टस्त्वमीश्वरैर्वानरर्षभ।अहं त्वां भक्षयिष्यामि प्रविशेदं ममाननम्।।।।

ഹേ വാനരവീരശ്രേഷ്ഠാ! ദേവന്മാർ നിന്നെ എന്റെ ആഹാരമായി നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു; ഞാൻ നിന്നെ ഭക്ഷിക്കും—എന്റെ വായിലേക്കു പ്രവേശിക്കു.

Verse 152

एवमुक्तः सुरसया प्राञ्जलिर्वानरर्षभः।प्रहृष्टवदनः श्रीमानिदं वचनमब्रवीत्।।।।

സുരസ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, വാനരശ്രേഷ്ഠനായ ശ്രീമാൻ ഹനുമാൻ കൈകൂപ്പി, പ്രസന്നവും പ്രകാശമുള്ള മുഖത്തോടെ ഇങ്ങനെ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 153

रामो दाशरथिर्नाम प्रविष्टो दण्डकावनम्।लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वैदेह्या चापि भार्यया।।।।

ദശരഥപുത്രനായ രാമൻ ദണ്ഡകവനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു—സഹോദരൻ ലക്ഷ്മണനോടും, ഭാര്യയായ വൈദേഹിയോടും കൂടി.

Verse 154

अन्यकार्यविषक्तस्य बद्धवैरस्य राक्षसैः।तस्य सीता हृता भार्या रावणेन यशस्विनी।।।।

അവൻ മറ്റൊരു കാര്യത്തിൽ തിരക്കിലിരിക്കുമ്പോൾ, രാക്ഷസന്മാരുടെ കെട്ടുറപ്പുള്ള വൈരത്തിനിടയിൽ, യശസ്വിനിയായ ഭാര്യ സീതയെ രാവണൻ അപഹരിച്ചു.

Verse 155

तस्याः सकाशं दूतोऽहं गमिष्ये रामशासनात्।कर्तुमर्हसि रामस्य साह्यं विषयवासिनि।।।।

രാമന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഞാൻ ദൂതനായി അവളുടെ സന്നിധിയിലേക്കു പോകുന്നു; രാമന്റെ രാജ്യത്തിൽ വസിക്കുന്നവളേ, രാമനു സഹായം ചെയ്യുക നിനക്കു യുക്തമാണ്.

Verse 156

अथवा मैथिलीं दृष्ट्वा रामं चाक्लिष्टकारिणम्।आगमिष्यामि ते वक्त्रं सत्यं प्रतिशृणोमि ते।।5.1.156।।

അല്ലെങ്കിൽ—മൈഥിലിയെയും, ക്ഷീണമില്ലാതെ കര്‍മ്മം സാധിക്കുന്ന ശ്രീരാമനെയും ദർശിച്ച്—ഞാൻ വീണ്ടും നിങ്ങളുടെ സന്നിധിയിലേക്കു വരും; ഇതു സത്യമെന്നു ഞാൻ നിങ്ങളോടു പ്രതിജ്ഞ ചെയ്യുന്നു.

Verse 157

एवमुक्ता हनुमता सुरसा कामरूपिणी।अब्रवीन्नातिवर्तेन्मां कश्चिदेष वरो मम।।।।

ഹനുമാൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഇഷ്ടരൂപം ധരിക്കാവുന്ന സുരസാ പറഞ്ഞു: “എന്നെ ആരും അതിക്രമിച്ച് കടക്കാൻ പാടില്ല; അതാണ് എനിക്ക് ലഭിച്ച വരം.”

Verse 158

तं प्रयान्तं समुद्वीक्ष्य सुरसा वाक्यमब्रवीत्।बलं जिज्ञासमाना वै नागमाता हनूमतः।।।।

അവൻ പോകാൻ ശ്രമിക്കുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ, നാഗമാതാവായ സുരസാ ഹനുമാന്റെ ബലം അറിയുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു വാക്കു പറഞ്ഞു.

Verse 159

प्रविश्य वदनं मेऽद्य गन्तव्यं वानरोत्तम।वर एष पुरा दत्तो मम धात्रेति सत्वरा।।।।व्यादाय विपुलं वक्त्रं स्थिता सा मारुतेः पुरः।

“വാനരശ്രേഷ്ഠാ! ഇന്ന് നീ എന്റെ വായിൽ പ്രവേശിച്ചശേഷം മാത്രമേ പോകാവൂ; ധാത്രാവ് (ബ്രഹ്മാവ്) എനിക്ക് പണ്ടേ നൽകിയ വരം അതാണ്.” എന്നു പറഞ്ഞ് അവൾ വേഗത്തിൽ തന്റെ വിശാലമായ വായ് തുറന്ന്, മാരുതിപുത്രന്റെ മുമ്പിൽ നിന്നു.

Verse 160

एवमुक्तः सुरसया क्रुद्धो वानरपुङ्गवः।।।।अब्रवीत्कुरु वै वक्त्रं येन मां विषहिष्यसे।

സുരസ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ വാനരപുംഗവനായ ഹനുമാൻ ക്രോധിച്ചു പറഞ്ഞു— “എന്നെ ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിയുന്ന വിധം നിന്റെ വായ് വിശാലമാക്കുക.”

Verse 161

इत्युक्त्वा सुरसां क्रुद्धो धशयोजनमायता।।।।दशयोजनविस्तारो बभूव हनुमांस्तदा।

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു ക്രോധത്തോടെ സുരസയോടു പ്രതികരിച്ച ഹനുമാൻ അപ്പോൾ പത്ത് യോജന നീളവും പത്ത് യോജന വീതിയും ഉള്ളവനായി വ്യാപിച്ചു.

Verse 162

तं दृष्ट्वा मेघसङ्काशं दशयोजनमायतम्।।।।चकार सुरसा चास्यं विंशद्योजनमायतम्।

മേഘസദൃശമായി പത്ത് യോജന വരെ വ്യാപിച്ച ഹനുമാനെ കണ്ടപ്പോൾ, സുരസയും തന്റെ വായ് ഇരുപത് യോജന വരെ വിപുലമാക്കി.

Verse 163

हनुमांस्तु ततः क्रुद्धस्त्रिंशद्योजनमायतः।।।।चकार सुरसा वक्त्रं चत्वारिंशत्तथोच्छ्रितम्।बभूव हनुमावनीरः पञ्चाशद्योजनोच्छ्रितः।।।।

പിന്നീട് ഹനുമാൻ കൂടുതൽ ഉത്സാഹത്തോടെ മുപ്പത് യോജന വരെ വ്യാപിച്ചു; സുരസയും തന്റെ വിസ്തൃതമായ വായ് നാല്പത് യോജന വരെ ഉയർത്തി. അപ്പോൾ വീരനായ ഹനുമാൻ അമ്പത് യോജന ഉയരമുള്ളവനായി.

Verse 164

हनुमांस्तु ततः क्रुद्धस्त्रिंशद्योजनमायतः।।5.1.163।।चकार सुरसा वक्त्रं चत्वारिंशत्तथोच्छ्रितम्।बभूव हनुमावनीरः पञ्चाशद्योजनोच्छ्रितः।।5.1.164।।

ഈ ശ്ലോകം മുൻപത്തെ വിപുലീകരണക്രമം തന്നെയാണ് ആവർത്തിക്കുന്നത്— ഹനുമാൻ വ്യാപിക്കുന്നു, സുരസ വായ് വലുതാക്കുന്നു, പിന്നെ ഹനുമാൻ കൂടുതൽ ഉയരുന്നു; ദൈവിക പരീക്ഷയുടെ ഉഗ്രത വർധിക്കുന്നതിനെ ഊന്നിപ്പറയുന്നു.

Verse 165

चकार सुरसा वक्त्रं षष्टियोजनमायतम्।तथैव हनुमावनीरः सप्ततीयोजनोच्छ्रितः।।।।

സുരസാ തന്റെ വായ അറുപത് യോജന വീതിയാക്കി; അതുപോലെ വീരനായ ഹനുമാൻ എഴുപത് യോജന ഉയരത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു.

Verse 166

चकार सुरसा वक्त्रमशीतीयोजनायतम्।हनुमानचलप्रख्यो नवतीयोजनोच्छ्रितः।।।।

സുരസാ തന്റെ വായ എൺപത് യോജന വീതിയാക്കി; പർവ്വതസദൃശനായ ഹനുമാൻ തൊണ്ണൂറ് യോജന ഉയർന്നു.

Verse 167

चकार सुरसा वक्त्रं शतयोजनमायतम्तव सानुषु विश्रान्तः शेषं प्रक्रमतामिति।तद्दृष्ट्वा व्यादितं त्वास्यं वायुपुत्रः सुबुद्धिमान्।दीर्घजिह्वं सुरसया सुघोरं नरकोपमम्।।।।सुसंक्षिप्यात्मनः कायं बभूवाङ्गुष्ठमात्रकः।

സുരസാ തന്റെ വായ നൂറ് യോജന വീതിയാക്കി, “എന്റെ ചരിവുകളിൽ വിശ്രമിച്ച് പിന്നെ ശേഷിച്ച പാത തുടരുക” എന്നു പറഞ്ഞു. നീണ്ട നാവുള്ളതും അതിഭീകരവും നരകസദൃശവും ആയ ആ തുറന്ന വായ കണ്ടപ്പോൾ, വായുപുത്രനായ മഹാബുദ്ധിമാൻ ഹനുമാൻ ഉടൻ തന്നെ ശരീരം ചുരുക്കി വിരൽത്തുമ്പിനോളം ചെറുതായി മാറി.

Verse 168

सोऽभिपत्याशु तद्वक्त्रं निष्पत्य च महाबलः।अन्तरिक्षे स्थितः श्रीमानिदं वचनमब्रवीत्।।।।

മഹാബലനും ശ്രീമാനുമായ ഹനുമാൻ ക്ഷണത്തിൽ ആ വായിലേക്കു പാഞ്ഞുകയറി, ഉടൻ പുറത്തുചാടി; ആകാശത്തിൽ നിലകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 169

प्रविष्टोऽस्मि हि ते वक्त्रं दाक्षायणि नमोऽस्तु ते।गमिष्ये यत्र वैदेही सत्यं चासीद्वरस्तव।।।।

“ഹേ ദാക്ഷായണീ, ഞാൻ നിന്റെ വായിൽ നിശ്ചയമായും പ്രവേശിച്ചു; നിനക്കു നമസ്കാരം. ഇനി വൈദേഹി ഉള്ളിടത്തേക്കു ഞാൻ പോകുന്നു—നിന്റെ വരം സത്യമായിത്തന്നെ നിറവേറ്റപ്പെട്ടു.”

Verse 170

तं दृष्ट्वा वदनान्मुक्तं चन्द्रं राहुमुखादिव।अब्रवीत्सुरसा देवी स्वेन रूपेण वानरम्।।।।

അവൻ തന്റെ വായിൽ നിന്നു മോചിതനായതു കണ്ടപ്പോൾ—രാഹുവിന്റെ താടികളിൽ നിന്നു ചന്ദ്രൻ വിടുതൽ നേടുന്നതുപോലെ—ദേവി സുരസാ തന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം ധരിച്ചു വാനരനോടു സംസാരിച്ചു.

Verse 171

अर्थसिद्ध्यै हरिश्रेष्ठ गच्छ सौम्य यथासुखम्।समानयस्व वैदेहीं राघवेण महात्मना।।।।

ഹരിശ്രേഷ്ഠാ! ലക്ഷ്യസിദ്ധിക്കായി, സൗമ്യനേ, നിർഭയമായി സുഖപൂർവ്വം പോകുക; മഹാത്മാവായ രാഘവനോടു വൈദേഹിയെ വീണ്ടും ഒന്നിപ്പിച്ചു കൊണ്ടുവരിക.

Verse 172

तत्तृतीयं हनुमतो दृष्ट्वा कर्म सुदुष्करम्।साधु साध्विति भूतानि प्रशशंसुस्तदा हरिम्।।।।

ഹനുമാൻ ചെയ്ത അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ ആ മൂന്നാമത്തെ കൃത്യം കണ്ടപ്പോൾ, ലോകത്തിലെ ജീവികൾ ആ വാനരവീരനെ വീണ്ടും വീണ്ടും പുകഴ്ത്തി—“സാധു! സാധു!” എന്നു വിളിച്ചു.

Verse 173

स सागरमनाधृष्यमभ्येत्य वरुणालयम्।जगामाकाशमाविश्य वेगेन गरुडोपमः।।।।

വരുണന്റെ ആലയമായ അജയ്യമായ സമുദ്രത്തെ മറികടന്ന്, ഗരുഡനെപ്പോലെ വേഗത്തോടെ അവൻ ആകാശത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ച് മുന്നോട്ട് പാഞ്ഞു.

Verse 174

सेविते वारिधाराभिः पतगैश्च निषेविते।चरिते कैशिकाचार्यैरैरावतनिषेविते।।।।सिंहकुञ्जरशार्दूलपतगोरगवाहनैः।विमानैः सम्पतद्भिश्च विमलैः समलङ्कृते।।।।वज्राशनिसमाघातैः पावकैरुपशोभिते।कृतपुण्यैर्महाभागैः स्वर्गजिद्भिरलङ्कृते।।।।वहता हव्यमत्यर्धं सेविते चित्रभानुना।ग्रहनक्षत्रचन्द्रार्कतारागण विभूषिते।।।।महर्षिगणगन्धर्वनागयक्षसमाकुले।विविक्ते विमले विश्वे विश्वावसुनिषेविते।।।।देवराजगजाक्रान्ते चन्द्रसूर्यपथे शिवे।विताने जीवलोकस्य वितते ब्रह्मनिर्मिते।।।।बहुशः सेविते वीरैर्विद्याधरगणैर्वरैः।जगाम वायुमार्गे तु गरुत्मानिव मारुतिः।।।।

ഗരുഡനെപ്പോലെ മാരുതി വായുമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ വേഗത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചു—മഴധാരകളാൽ സേവിതമായ മേഘങ്ങളാലും പക്ഷികളാലും നിറഞ്ഞ, കൈശികാചാര്യന്മാർ (ദിവ്യഗാന-നൃത്താചാര്യർ) സഞ്ചരിക്കുന്ന, ഐരാവതനും വിഹരിക്കുന്ന വിശാലവും നിർമലവുമായ ആകാശത്തിൽ. സിംഹം, ഗജം, വ്യാഘ്രം, പക്ഷി, നാഗം എന്നിവയെ വാഹനം ആക്കുന്ന പ്രകാശമുള്ള വിമാനംകൾ പറന്നുചെന്ന് അതിനെ അലങ്കരിച്ചു. വജ്രാഘാതംപോലെ ഭീകരമായ പാവകജ്വാലകൾ അതിനെ ദീപ്തമാക്കി; പുണ്യസമ്പന്നരായ മഹാഭാഗ്യശാലികളും സ്വർഗ്ഗവിജയികളുമായവരും അതിനെ ശോഭിപ്പിച്ചു. അത്യധികം ഹവ്യം വഹിക്കുന്ന ചിത്രഭാനു (അഗ്നിദേവൻ) അവിടെ സേവിതനായിരുന്നു; ഗ്രഹ-നക്ഷത്രങ്ങൾ, ചന്ദ്രൻ-സൂര്യൻ, താരാഗണങ്ങൾ എന്നിവ കൊണ്ട് ആകാശം വിഭൂഷിതമായിരുന്നു. മഹർഷിഗണങ്ങൾ, ഗന്ധർവ്വർ, നാഗർ, യക്ഷർ എന്നിവകൊണ്ട് നിറഞ്ഞ, ഏകാന്തവും നിർമലവുമായ വിശ്വത്തിൽ വിശ്വാവസുവും അവിടെ സഞ്ചരിച്ചു. ചന്ദ്രസൂര്യപഥങ്ങളിലെ ശുഭമാർഗ്ഗത്തിൽ, ദേവരാജ ഇന്ദ്രന്റെ ഗജമായ ഐരാവതന്റെ വിഹാരത്താൽ ആക്രാന്തമായ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ സൃഷ്ടിയായ ജീവലോകത്തിന്റെ മഹാവിതാനമായ ആ ആകാശത്തിൽ വീരരും ശ്രേഷ്ഠ വിദ്യാധരഗണങ്ങളും പലവട്ടം സഞ്ചരിച്ചു; അതേ വായുമാർഗ്ഗത്തിൽ മാരുതി ഗരുഡനെപ്പോലെ പറന്നു.

Verse 175

सेविते वारिधाराभिः पतगैश्च निषेविते।चरिते कैशिकाचार्यैरैरावतनिषेविते।।5.1.174।।सिंहकुञ्जरशार्दूलपतगोरगवाहनैः।विमानैः सम्पतद्भिश्च विमलैः समलङ्कृते।।5.1.175।।वज्राशनिसमाघातैः पावकैरुपशोभिते।कृतपुण्यैर्महाभागैः स्वर्गजिद्भिरलङ्कृते।।5.1.176।।वहता हव्यमत्यर्धं सेविते चित्रभानुना।ग्रहनक्षत्रचन्द्रार्कतारागण विभूषिते।।5.1.177।।महर्षिगणगन्धर्वनागयक्षसमाकुले।विविक्ते विमले विश्वे विश्वावसुनिषेविते।।5.1.178।।देवराजगजाक्रान्ते चन्द्रसूर्यपथे शिवे।विताने जीवलोकस्य वितते ब्रह्मनिर्मिते।।5.1.179।।बहुशः सेविते वीरैर्विद्याधरगणैर्वरैः।जगाम वायुमार्गे तु गरुत्मानिव मारुतिः।।5.1.180।।

ഗരുഡനെപ്പോലെ മാരുതി വായുമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ വേഗത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചു—മഴധാരകളാൽ സേവിതമായ മേഘങ്ങളാലും പക്ഷികളാലും നിറഞ്ഞ, കൈശികാചാര്യന്മാർ (ദിവ്യഗാന-നൃത്താചാര്യർ) സഞ്ചരിക്കുന്ന, ഐരാവതനും വിഹരിക്കുന്ന വിശാലവും നിർമലവുമായ ആകാശത്തിൽ. സിംഹം, ഗജം, വ്യാഘ്രം, പക്ഷി, നാഗം എന്നിവയെ വാഹനം ആക്കുന്ന പ്രകാശമുള്ള വിമാനംകൾ പറന്നുചെന്ന് അതിനെ അലങ്കരിച്ചു. വജ്രാഘാതംപോലെ ഭീകരമായ പാവകജ്വാലകൾ അതിനെ ദീപ്തമാക്കി; പുണ്യസമ്പന്നരായ മഹാഭാഗ്യശാലികളും സ്വർഗ്ഗവിജയികളുമായവരും അതിനെ ശോഭിപ്പിച്ചു. അത്യധികം ഹവ്യം വഹിക്കുന്ന ചിത്രഭാനു (അഗ്നിദേവൻ) അവിടെ സേവിതനായിരുന്നു; ഗ്രഹ-നക്ഷത്രങ്ങൾ, ചന്ദ്രൻ-സൂര്യൻ, താരാഗണങ്ങൾ എന്നിവ കൊണ്ട് ആകാശം വിഭൂഷിതമായിരുന്നു. മഹർഷിഗണങ്ങൾ, ഗന്ധർവ്വർ, നാഗർ, യക്ഷർ എന്നിവകൊണ്ട് നിറഞ്ഞ, ഏകാന്തവും നിർമലവുമായ വിശ്വത്തിൽ വിശ്വാവസുവും അവിടെ സഞ്ചരിച്ചു. ചന്ദ്രസൂര്യപഥങ്ങളിലെ ശുഭമാർഗ്ഗത്തിൽ, ദേവരാജ ഇന്ദ്രന്റെ ഗജമായ ഐരാവതന്റെ വിഹാരത്താൽ ആക്രാന്തമായ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ സൃഷ്ടിയായ ജീവലോകത്തിന്റെ മഹാവിതാനമായ ആ ആകാശത്തിൽ വീരരും ശ്രേഷ്ഠ വിദ്യാധരഗണങ്ങളും പലവട്ടം സഞ്ചരിച്ചു; അതേ വായുമാർഗ്ഗത്തിൽ മാരുതി ഗരുഡനെപ്പോലെ പറന്നു.

Verse 176

सेविते वारिधाराभिः पतगैश्च निषेविते।चरिते कैशिकाचार्यैरैरावतनिषेविते।।5.1.174।।सिंहकुञ्जरशार्दूलपतगोरगवाहनैः।विमानैः सम्पतद्भिश्च विमलैः समलङ्कृते।।5.1.175।।वज्राशनिसमाघातैः पावकैरुपशोभिते।कृतपुण्यैर्महाभागैः स्वर्गजिद्भिरलङ्कृते।।5.1.176।।वहता हव्यमत्यर्धं सेविते चित्रभानुना।ग्रहनक्षत्रचन्द्रार्कतारागण विभूषिते।।5.1.177।।महर्षिगणगन्धर्वनागयक्षसमाकुले।विविक्ते विमले विश्वे विश्वावसुनिषेविते।।5.1.178।।देवराजगजाक्रान्ते चन्द्रसूर्यपथे शिवे।विताने जीवलोकस्य वितते ब्रह्मनिर्मिते।।5.1.179।।बहुशः सेविते वीरैर्विद्याधरगणैर्वरैः।जगाम वायुमार्गे तु गरुत्मानिव मारुतिः।।5.1.180।।

ഗരുഡനെപ്പോലെ മാരുതി വായുമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ വേഗത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചു—മഴധാരകളാൽ സേവിതമായ മേഘങ്ങളാലും പക്ഷികളാലും നിറഞ്ഞ, കൈശികാചാര്യന്മാർ (ദിവ്യഗാന-നൃത്താചാര്യർ) സഞ്ചരിക്കുന്ന, ഐരാവതനും വിഹരിക്കുന്ന വിശാലവും നിർമലവുമായ ആകാശത്തിൽ. സിംഹം, ഗജം, വ്യാഘ്രം, പക്ഷി, നാഗം എന്നിവയെ വാഹനം ആക്കുന്ന പ്രകാശമുള്ള വിമാനംകൾ പറന്നുചെന്ന് അതിനെ അലങ്കരിച്ചു. വജ്രാഘാതംപോലെ ഭീകരമായ പാവകജ്വാലകൾ അതിനെ ദീപ്തമാക്കി; പുണ്യസമ്പന്നരായ മഹാഭാഗ്യശാലികളും സ്വർഗ്ഗവിജയികളുമായവരും അതിനെ ശോഭിപ്പിച്ചു. അത്യധികം ഹവ്യം വഹിക്കുന്ന ചിത്രഭാനു (അഗ്നിദേവൻ) അവിടെ സേവിതനായിരുന്നു; ഗ്രഹ-നക്ഷത്രങ്ങൾ, ചന്ദ്രൻ-സൂര്യൻ, താരാഗണങ്ങൾ എന്നിവ കൊണ്ട് ആകാശം വിഭൂഷിതമായിരുന്നു. മഹർഷിഗണങ്ങൾ, ഗന്ധർവ്വർ, നാഗർ, യക്ഷർ എന്നിവകൊണ്ട് നിറഞ്ഞ, ഏകാന്തവും നിർമലവുമായ വിശ്വത്തിൽ വിശ്വാവസുവും അവിടെ സഞ്ചരിച്ചു. ചന്ദ്രസൂര്യപഥങ്ങളിലെ ശുഭമാർഗ്ഗത്തിൽ, ദേവരാജ ഇന്ദ്രന്റെ ഗജമായ ഐരാവതന്റെ വിഹാരത്താൽ ആക്രാന്തമായ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ സൃഷ്ടിയായ ജീവലോകത്തിന്റെ മഹാവിതാനമായ ആ ആകാശത്തിൽ വീരരും ശ്രേഷ്ഠ വിദ്യാധരഗണങ്ങളും പലവട്ടം സഞ്ചരിച്ചു; അതേ വായുമാർഗ്ഗത്തിൽ മാരുതി ഗരുഡനെപ്പോലെ പറന്നു.

Verse 177

सेविते वारिधाराभिः पतगैश्च निषेविते।चरिते कैशिकाचार्यैरैरावतनिषेविते।।5.1.174।।सिंहकुञ्जरशार्दूलपतगोरगवाहनैः।विमानैः सम्पतद्भिश्च विमलैः समलङ्कृते।।5.1.175।।वज्राशनिसमाघातैः पावकैरुपशोभिते।कृतपुण्यैर्महाभागैः स्वर्गजिद्भिरलङ्कृते।।5.1.176।।वहता हव्यमत्यर्धं सेविते चित्रभानुना।ग्रहनक्षत्रचन्द्रार्कतारागण विभूषिते।।5.1.177।।महर्षिगणगन्धर्वनागयक्षसमाकुले।विविक्ते विमले विश्वे विश्वावसुनिषेविते।।5.1.178।।देवराजगजाक्रान्ते चन्द्रसूर्यपथे शिवे।विताने जीवलोकस्य वितते ब्रह्मनिर्मिते।।5.1.179।।बहुशः सेविते वीरैर्विद्याधरगणैर्वरैः।जगाम वायुमार्गे तु गरुत्मानिव मारुतिः।।5.1.180।।

ഗരുഡനെപ്പോലെ മാരുതി വായുമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ വേഗത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചു—മഴധാരകളാൽ സേവിതമായ മേഘങ്ങളാലും പക്ഷികളാലും നിറഞ്ഞ, കൈശികാചാര്യന്മാർ (ദിവ്യഗാന-നൃത്താചാര്യർ) സഞ്ചരിക്കുന്ന, ഐരാവതനും വിഹരിക്കുന്ന വിശാലവും നിർമലവുമായ ആകാശത്തിൽ. സിംഹം, ഗജം, വ്യാഘ്രം, പക്ഷി, നാഗം എന്നിവയെ വാഹനം ആക്കുന്ന പ്രകാശമുള്ള വിമാനംകൾ പറന്നുചെന്ന് അതിനെ അലങ്കരിച്ചു. വജ്രാഘാതംപോലെ ഭീകരമായ പാവകജ്വാലകൾ അതിനെ ദീപ്തമാക്കി; പുണ്യസമ്പന്നരായ മഹാഭാഗ്യശാലികളും സ്വർഗ്ഗവിജയികളുമായവരും അതിനെ ശോഭിപ്പിച്ചു. അത്യധികം ഹവ്യം വഹിക്കുന്ന ചിത്രഭാനു (അഗ്നിദേവൻ) അവിടെ സേവിതനായിരുന്നു; ഗ്രഹ-നക്ഷത്രങ്ങൾ, ചന്ദ്രൻ-സൂര്യൻ, താരാഗണങ്ങൾ എന്നിവ കൊണ്ട് ആകാശം വിഭൂഷിതമായിരുന്നു. മഹർഷിഗണങ്ങൾ, ഗന്ധർവ്വർ, നാഗർ, യക്ഷർ എന്നിവകൊണ്ട് നിറഞ്ഞ, ഏകാന്തവും നിർമലവുമായ വിശ്വത്തിൽ വിശ്വാവസുവും അവിടെ സഞ്ചരിച്ചു. ചന്ദ്രസൂര്യപഥങ്ങളിലെ ശുഭമാർഗ്ഗത്തിൽ, ദേവരാജ ഇന്ദ്രന്റെ ഗജമായ ഐരാവതന്റെ വിഹാരത്താൽ ആക്രാന്തമായ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ സൃഷ്ടിയായ ജീവലോകത്തിന്റെ മഹാവിതാനമായ ആ ആകാശത്തിൽ വീരരും ശ്രേഷ്ഠ വിദ്യാധരഗണങ്ങളും പലവട്ടം സഞ്ചരിച്ചു; അതേ വായുമാർഗ്ഗത്തിൽ മാരുതി ഗരുഡനെപ്പോലെ പറന്നു.

Verse 178

सेविते वारिधाराभिः पतगैश्च निषेविते।चरिते कैशिकाचार्यैरैरावतनिषेविते।।5.1.174।।सिंहकुञ्जरशार्दूलपतगोरगवाहनैः।विमानैः सम्पतद्भिश्च विमलैः समलङ्कृते।।5.1.175।।वज्राशनिसमाघातैः पावकैरुपशोभिते।कृतपुण्यैर्महाभागैः स्वर्गजिद्भिरलङ्कृते।।5.1.176।।वहता हव्यमत्यर्धं सेविते चित्रभानुना।ग्रहनक्षत्रचन्द्रार्कतारागण विभूषिते।।5.1.177।।महर्षिगणगन्धर्वनागयक्षसमाकुले।विविक्ते विमले विश्वे विश्वावसुनिषेविते।।5.1.178।।देवराजगजाक्रान्ते चन्द्रसूर्यपथे शिवे।विताने जीवलोकस्य वितते ब्रह्मनिर्मिते।।5.1.179।।बहुशः सेविते वीरैर्विद्याधरगणैर्वरैः।जगाम वायुमार्गे तु गरुत्मानिव मारुतिः।।5.1.180।।

ഗരുഡനെപ്പോലെ മാരുതി വായുമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ വേഗത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചു—മഴധാരകളാൽ സേവിതമായ മേഘങ്ങളാലും പക്ഷികളാലും നിറഞ്ഞ, കൈശികാചാര്യന്മാർ (ദിവ്യഗാന-നൃത്താചാര്യർ) സഞ്ചരിക്കുന്ന, ഐരാവതനും വിഹരിക്കുന്ന വിശാലവും നിർമലവുമായ ആകാശത്തിൽ. സിംഹം, ഗജം, വ്യാഘ്രം, പക്ഷി, നാഗം എന്നിവയെ വാഹനം ആക്കുന്ന പ്രകാശമുള്ള വിമാനംകൾ പറന്നുചെന്ന് അതിനെ അലങ്കരിച്ചു. വജ്രാഘാതംപോലെ ഭീകരമായ പാവകജ്വാലകൾ അതിനെ ദീപ്തമാക്കി; പുണ്യസമ്പന്നരായ മഹാഭാഗ്യശാലികളും സ്വർഗ്ഗവിജയികളുമായവരും അതിനെ ശോഭിപ്പിച്ചു. അത്യധികം ഹവ്യം വഹിക്കുന്ന ചിത്രഭാനു (അഗ്നിദേവൻ) അവിടെ സേവിതനായിരുന്നു; ഗ്രഹ-നക്ഷത്രങ്ങൾ, ചന്ദ്രൻ-സൂര്യൻ, താരാഗണങ്ങൾ എന്നിവ കൊണ്ട് ആകാശം വിഭൂഷിതമായിരുന്നു. മഹർഷിഗണങ്ങൾ, ഗന്ധർവ്വർ, നാഗർ, യക്ഷർ എന്നിവകൊണ്ട് നിറഞ്ഞ, ഏകാന്തവും നിർമലവുമായ വിശ്വത്തിൽ വിശ്വാവസുവും അവിടെ സഞ്ചരിച്ചു. ചന്ദ്രസൂര്യപഥങ്ങളിലെ ശുഭമാർഗ്ഗത്തിൽ, ദേവരാജ ഇന്ദ്രന്റെ ഗജമായ ഐരാവതന്റെ വിഹാരത്താൽ ആക്രാന്തമായ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ സൃഷ്ടിയായ ജീവലോകത്തിന്റെ മഹാവിതാനമായ ആ ആകാശത്തിൽ വീരരും ശ്രേഷ്ഠ വിദ്യാധരഗണങ്ങളും പലവട്ടം സഞ്ചരിച്ചു; അതേ വായുമാർഗ്ഗത്തിൽ മാരുതി ഗരുഡനെപ്പോലെ പറന്നു.

Verse 179

सेविते वारिधाराभिः पतगैश्च निषेविते।चरिते कैशिकाचार्यैरैरावतनिषेविते।।5.1.174।।सिंहकुञ्जरशार्दूलपतगोरगवाहनैः।विमानैः सम्पतद्भिश्च विमलैः समलङ्कृते।।5.1.175।।वज्राशनिसमाघातैः पावकैरुपशोभिते।कृतपुण्यैर्महाभागैः स्वर्गजिद्भिरलङ्कृते।।5.1.176।।वहता हव्यमत्यर्धं सेविते चित्रभानुना।ग्रहनक्षत्रचन्द्रार्कतारागण विभूषिते।।5.1.177।।महर्षिगणगन्धर्वनागयक्षसमाकुले।विविक्ते विमले विश्वे विश्वावसुनिषेविते।।5.1.178।।देवराजगजाक्रान्ते चन्द्रसूर्यपथे शिवे।विताने जीवलोकस्य वितते ब्रह्मनिर्मिते।।5.1.179।।बहुशः सेविते वीरैर्विद्याधरगणैर्वरैः।जगाम वायुमार्गे तु गरुत्मानिव मारुतिः।।5.1.180।।

ഗരുഡനെപ്പോലെ മാരുതി വായുമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ വേഗത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചു—മഴധാരകളാൽ സേവിതമായ മേഘങ്ങളാലും പക്ഷികളാലും നിറഞ്ഞ, കൈശികാചാര്യന്മാർ (ദിവ്യഗാന-നൃത്താചാര്യർ) സഞ്ചരിക്കുന്ന, ഐരാവതനും വിഹരിക്കുന്ന വിശാലവും നിർമലവുമായ ആകാശത്തിൽ. സിംഹം, ഗജം, വ്യാഘ്രം, പക്ഷി, നാഗം എന്നിവയെ വാഹനം ആക്കുന്ന പ്രകാശമുള്ള വിമാനംകൾ പറന്നുചെന്ന് അതിനെ അലങ്കരിച്ചു. വജ്രാഘാതംപോലെ ഭീകരമായ പാവകജ്വാലകൾ അതിനെ ദീപ്തമാക്കി; പുണ്യസമ്പന്നരായ മഹാഭാഗ്യശാലികളും സ്വർഗ്ഗവിജയികളുമായവരും അതിനെ ശോഭിപ്പിച്ചു. അത്യധികം ഹവ്യം വഹിക്കുന്ന ചിത്രഭാനു (അഗ്നിദേവൻ) അവിടെ സേവിതനായിരുന്നു; ഗ്രഹ-നക്ഷത്രങ്ങൾ, ചന്ദ്രൻ-സൂര്യൻ, താരാഗണങ്ങൾ എന്നിവ കൊണ്ട് ആകാശം വിഭൂഷിതമായിരുന്നു. മഹർഷിഗണങ്ങൾ, ഗന്ധർവ്വർ, നാഗർ, യക്ഷർ എന്നിവകൊണ്ട് നിറഞ്ഞ, ഏകാന്തവും നിർമലവുമായ വിശ്വത്തിൽ വിശ്വാവസുവും അവിടെ സഞ്ചരിച്ചു. ചന്ദ്രസൂര്യപഥങ്ങളിലെ ശുഭമാർഗ്ഗത്തിൽ, ദേവരാജ ഇന്ദ്രന്റെ ഗജമായ ഐരാവതന്റെ വിഹാരത്താൽ ആക്രാന്തമായ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ സൃഷ്ടിയായ ജീവലോകത്തിന്റെ മഹാവിതാനമായ ആ ആകാശത്തിൽ വീരരും ശ്രേഷ്ഠ വിദ്യാധരഗണങ്ങളും പലവട്ടം സഞ്ചരിച്ചു; അതേ വായുമാർഗ്ഗത്തിൽ മാരുതി ഗരുഡനെപ്പോലെ പറന്നു.

Verse 180

सेविते वारिधाराभिः पतगैश्च निषेविते।चरिते कैशिकाचार्यैरैरावतनिषेविते।।5.1.174।।सिंहकुञ्जरशार्दूलपतगोरगवाहनैः।विमानैः सम्पतद्भिश्च विमलैः समलङ्कृते।।5.1.175।।वज्राशनिसमाघातैः पावकैरुपशोभिते।कृतपुण्यैर्महाभागैः स्वर्गजिद्भिरलङ्कृते।।5.1.176।।वहता हव्यमत्यर्धं सेविते चित्रभानुना।ग्रहनक्षत्रचन्द्रार्कतारागण विभूषिते।।5.1.177।।महर्षिगणगन्धर्वनागयक्षसमाकुले।विविक्ते विमले विश्वे विश्वावसुनिषेविते।।5.1.178।।देवराजगजाक्रान्ते चन्द्रसूर्यपथे शिवे।विताने जीवलोकस्य वितते ब्रह्मनिर्मिते।।5.1.179।।बहुशः सेविते वीरैर्विद्याधरगणैर्वरैः।जगाम वायुमार्गे तु गरुत्मानिव मारुतिः।।5.1.180।।

ഗരുഡനെപ്പോലെ മാരുതി വായുമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ വേഗത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചു—മഴധാരകളാൽ സേവിതമായ മേഘങ്ങളാലും പക്ഷികളാലും നിറഞ്ഞ, കൈശികാചാര്യന്മാർ (ദിവ്യഗാന-നൃത്താചാര്യർ) സഞ്ചരിക്കുന്ന, ഐരാവതനും വിഹരിക്കുന്ന വിശാലവും നിർമലവുമായ ആകാശത്തിൽ. സിംഹം, ഗജം, വ്യാഘ്രം, പക്ഷി, നാഗം എന്നിവയെ വാഹനം ആക്കുന്ന പ്രകാശമുള്ള വിമാനംകൾ പറന്നുചെന്ന് അതിനെ അലങ്കരിച്ചു. വജ്രാഘാതംപോലെ ഭീകരമായ പാവകജ്വാലകൾ അതിനെ ദീപ്തമാക്കി; പുണ്യസമ്പന്നരായ മഹാഭാഗ്യശാലികളും സ്വർഗ്ഗവിജയികളുമായവരും അതിനെ ശോഭിപ്പിച്ചു. അത്യധികം ഹവ്യം വഹിക്കുന്ന ചിത്രഭാനു (അഗ്നിദേവൻ) അവിടെ സേവിതനായിരുന്നു; ഗ്രഹ-നക്ഷത്രങ്ങൾ, ചന്ദ്രൻ-സൂര്യൻ, താരാഗണങ്ങൾ എന്നിവ കൊണ്ട് ആകാശം വിഭൂഷിതമായിരുന്നു. മഹർഷിഗണങ്ങൾ, ഗന്ധർവ്വർ, നാഗർ, യക്ഷർ എന്നിവകൊണ്ട് നിറഞ്ഞ, ഏകാന്തവും നിർമലവുമായ വിശ്വത്തിൽ വിശ്വാവസുവും അവിടെ സഞ്ചരിച്ചു. ചന്ദ്രസൂര്യപഥങ്ങളിലെ ശുഭമാർഗ്ഗത്തിൽ, ദേവരാജ ഇന്ദ്രന്റെ ഗജമായ ഐരാവതന്റെ വിഹാരത്താൽ ആക്രാന്തമായ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ സൃഷ്ടിയായ ജീവലോകത്തിന്റെ മഹാവിതാനമായ ആ ആകാശത്തിൽ വീരരും ശ്രേഷ്ഠ വിദ്യാധരഗണങ്ങളും പലവട്ടം സഞ്ചരിച്ചു; അതേ വായുമാർഗ്ഗത്തിൽ മാരുതി ഗരുഡനെപ്പോലെ പറന്നു.

Verse 181

प्रदृश्यमानः सर्वत्रः हनुमान्मारुतात्मजः।भेजेऽम्बरं निरालम्बं लम्बपक्ष इवाद्रिराट्।।।।

എല്ലായിടത്തും ദൃശ്യമാകുന്ന വായുദേവപുത്രൻ ഹനുമാൻ ആശ്രയമില്ലാത്ത ആകാശത്തിൽ നിലകൊണ്ടു; ദീർഘചിറകുള്ള പർവതരാജനെപ്പോലെ.

Verse 182

प्लवमानं तु तं दृष्ट्वा सिंहिका नाम राक्षसी।मनसा चिन्तयामास प्रवृद्धा कामरूपिणी।।।।

ആകാശത്തിലൂടെ വേഗത്തിൽ പോകുന്ന അവനെ കണ്ടപ്പോൾ, ഇഷ്ടരൂപം ധരിക്കുവാൻ കഴിവുള്ള സിംഹികാ എന്ന രാക്ഷസി മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു തുടങ്ങി; അവൾ വലുതായി വളർന്നു.

Verse 183

अद्य दीर्घस्य कालस्य भविष्याम्यहमाशिता।इदं हि मे महत्सत्त्वं चिरस्य वशमागतम्।।5.1.183।।

ഇന്ന് ദീർഘകാലത്തിനു ശേഷം ഞാൻ തൃപ്തിയടയും എന്നു പ്രത്യാശിക്കുന്നു; കാരണം ഈ മഹാസത്ത്വം ഒടുവിൽ എന്റെ അധീനത്തിലായി വന്നിരിക്കുന്നു.

Verse 184

इति सञ्चिन्त्य मनसा छायामस्य समाक्षिपत्।छायायां गृह्यमाणायां चिन्तयामास वानरः।।।।

ഇങ്ങനെ മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ച് അവൾ അവന്റെ നിഴൽ പിടിച്ചെടുത്തു; നിഴൽ പിടിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ വാനരൻ (ഹനുമാൻ) ആലോചനയിൽ മുഴുകി.

Verse 185

समाक्षिप्तोऽस्मि सहसा पङ्गूकृतपराक्रमः।प्रतिलोमेन वातेन महानौरिव सागरे।।।।

ഞാൻ പെട്ടെന്ന് പിടിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; എന്റെ ചലനശക്തി മുടങ്ങിയിരിക്കുന്നു—സമുദ്രത്തിൽ മഹാനൗകയെ പ്രതികൂല കാറ്റ് തടയുന്നതുപോലെ.

Verse 186

तिर्यगूर्ध्वमधश्चैव वीक्षमाणस्ततः कपिः।ददर्श स महत्सत्त्वमुत्थितं लवणाम्भसि।।।।

അപ്പോൾ കപി വശത്തേക്കും മുകളിലേക്കും താഴേക്കും നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കെ, ലവണസമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് ഉയർന്നു വരുന്ന ഒരു ഭീമസത്ത്വത്തെ കണ്ടു.

Verse 187

तद्धृष्ट्वा चिन्तयामास मारुतिर्विकृताननम्।कपिराजेन कथितं सत्त्वमद्भुतदर्शनम्।।।।छायाग्राहि महावीर्यं तदिदं नात्र संशयः।

വികൃതമുഖമുള്ള ആ ഭയാനക സത്ത്വത്തെ കണ്ട മാരുതി മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ചു: “കപിരാജൻ പറഞ്ഞ അത്ഭുതദർശനമുള്ള സത്ത്വം—മഹാവീര്യൻ, നിഴൽ പിടിക്കുന്നവൻ—ഇവനേ; ഇതിൽ സംശയമില്ല.”

Verse 188

स तां बुद्ध्वार्थतत्त्वेन सिंहिकां मतिमान्कपिः।।।।व्यवर्धत महाकायः प्रावृषीव वलाहकः।

സിംഹികയുടെ യഥാർത്ഥ ഉദ്ദേശം അർത്ഥതത്ത്വത്തോടെ ഗ്രഹിച്ച ബുദ്ധിമാൻ കപി, പ്രാവൃശ്യകാലത്തിലെ മേഘം വീർപ്പുന്നതുപോലെ മഹാകായനായി വ്യാപിച്ചു।

Verse 189

तस्य सा कायमुद्वीक्ष्य वर्धमानं महाकपेः।।।।वक्त्रं प्रसारयामास पातालान्तरसन्निभम्।

മഹാകപിയുടെ ശരീരം വർധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതു കണ്ട അവൾ, പാതാളത്തിന്റെ ആഴംപോലെ തോന്നുന്ന ഭയാനകമായ വായ് പിളർത്തി തുറന്നു।

Verse 190

घनराजीव गर्जन्ती वानरं समभिद्रवत्।।।।स ददर्श ततस्तस्या विवृतं सुमहन्मुखम्।कायमात्रं च मेधावी मर्माणि च महाकपिः।।।।

ഘനമേഘസമൂഹംപോലെ ഗർജ്ജിച്ച് സിംഹിക വാനരനെ ലക്ഷ്യമാക്കി പാഞ്ഞുവന്നു. അപ്പോൾ മേധാവിയായ മഹാകപി അവളുടെ അതിവിശാലമായി തുറന്ന വായ് കണ്ടു; അവളുടെ ദേഹത്തിലെ മർമ്മസ്ഥാനങ്ങളും തിരിച്ചറിഞ്ഞു।

Verse 191

घनराजीव गर्जन्ती वानरं समभिद्रवत्।।5.1.190।।स ददर्श ततस्तस्या विवृतं सुमहन्मुखम्।कायमात्रं च मेधावी मर्माणि च महाकपिः।।5.1.191।।

ഘനമേഘരാശിപോലെ ഗർജ്ജിച്ച് സിംഹിക വാനരനെ ആക്രമിച്ചു. അപ്പോൾ ബുദ്ധിമാൻ മഹാകപി അവളുടെ അതിവിശാലമായി തുറന്ന വായ് നിരീക്ഷിച്ചു; അവളുടെ മർമ്മസ്ഥാനങ്ങളും തിരിച്ചറിഞ്ഞു।

Verse 192

स तस्या विवृते वक्त्रे वज्रसंहननः कपिः।संक्षिप्य मुहुरात्मानं निष्पपात महाबलः।।।।

അവളുടെ വായ് വിശാലമായി തുറന്നപ്പോൾ, വജ്രസമാന ദൃഢതയുള്ള മഹാബലനായ കപി ഹനുമാൻ ഇടയ്ക്കിടെ തന്റെ ദേഹം ചെറുതാക്കി, ഒരു ചാടിൽ അതിനുള്ളിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 193

आस्ये तस्या निमज्जन्तं ददृशुः सिद्धचारणाः।ग्रस्यमानं यथा चन्द्रं पूर्णं पर्वणि राहुणा।।।।

അവളുടെ വായിൽ മുങ്ങിപ്പോകുന്ന അവനെ സിദ്ധന്മാരും ചാരണന്മാരും കണ്ടുനിന്നു—പൗർണമിരാത്രിയിൽ പൂർണ്ണചന്ദ്രനെ രാഹു ഗ്രസിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 194

ततस्तस्या नखैस्तीक्ष्णैर्मर्माण्युत्कृत्य वानरः।उत्पपाताथ वेगेन मनः सम्पातविक्रमः।।।।

പിന്നീട് വാനരൻ തന്റെ മൂർച്ചയുള്ള നഖങ്ങളാൽ അവളുടെ മർമ്മസ്ഥാനങ്ങൾ കീറിത്തുറന്ന്, മനസ്സിന്റെ പറക്കലുപോലെ അതിവേഗപരാക്രമത്തോടെ പുറത്തേക്ക് ചാടി വന്നു.

Verse 195

तां तु दृष्ट्वा च धृत्या च दाक्षिण्येन निपात्य च।स कपिप्रवरो वेगाद्ववृधे पुनरात्मवान्।।।।

അവസരം കണ്ടു, ധൈര്യത്തോടെയും ദക്ഷതയോടെയും അവളെ വീഴ്ത്തിയ ശേഷം, ആത്മസംയമിയായ കപിപ്രവരൻ ഹനുമാൻ വേഗത്തിൽ വീണ്ടും തന്റെ മഹത്തായ രൂപത്തിലേക്ക് വളർന്നു.

Verse 196

हृतहृत्सा हनुमतापपात विधुराम्भसि।तां हतां वानरेणाशु पतितां वीक्ष्य सिंहिकाम्।।।।भूतान्याकाशचारीणि तमूचुः प्लवगोत्तमम्।

ഹനുമാൻ ഹൃദയം പിളർത്തിയതോടെ, ദുഃഖിതയായ സിംഹിക ഉടൻ തന്നെ സമുദ്രജലത്തിലേക്ക് വീണു. വാനരൻ അവളെ വധിച്ച് താഴെ വീണുകിടക്കുന്നതു കണ്ട ആകാശചരങ്ങളായ ഭൂതഗണങ്ങൾ ആ പ്ലവഗോത്തമനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 197

भीममद्य कृतं कर्म महत्सत्त्वं त्वया हतम्।।।।साधयार्थमभिप्रेतमरिष्टं प्लवतां वर।

ഇന്ന് ഭയങ്കരമായൊരു കര്‍മ്മം സിദ്ധമായി—നീ മഹാസത്ത്വത്തെ വധിച്ചു. ഹേ പ്ലവഗശ്രേഷ്ഠാ, ഇനി നിരാപദമായും നിര്‍വിഘ്നമായും നിന്റെ അഭിപ്രേത ലക്ഷ്യം സാധിപ്പിക്കു.

Verse 198

यस्य त्वेतानि चत्वारि वानरेन्द्र यथा तव।।।।धृतिर्दृष्टिर्मतिर्दाक्ष्यं सः कर्मसु न सीदति।

ഹേ വാനരേന്ദ്രാ, ധൃതി, വ്യക്തദൃഷ്ടി, മതി, ദാക്ഷ്യം—ഈ നാലും നിനക്കുപോലെ ആരിൽ ഉണ്ടോ, അവൻ കര്‍മ്മങ്ങളിൽ ഒരിക്കലും തളരുകയില്ല.

Verse 199

स तैः सम्भावितः पूज्यः प्रतिपन्नप्रयोजनः।।।।जगामाकाशमाविश्य पन्नगाशनवत्कपिः।

അവരാൽ ആദരിക്കപ്പെട്ട ആ പൂജ്യ കപി, തന്റെ ലക്ഷ്യം ഏറ്റെടുത്തു, ആകാശത്തിലേക്ക് ഉയർന്ന് സർപ്പഭക്ഷകനായ ഗരുഡനെപ്പോലെ വേഗത്തിൽ മുന്നേറി.

Verse 200

प्राप्तभूयिष्ठपारस्तु सर्वतः प्रतिलोकयन्।।।।योजनानां शतस्यान्ते वनराजिं ददर्श सः।

അപ്പുറത്തീരം പ്രാപിച്ച ശേഷം അവൻ എല്ലാദിക്കുകളിലേക്കും നോക്കി; നൂറു യോജനയുടെ അറ്റത്ത് അവൻ ഘനമായ വനനിര കണ്ടു.