Previous Verse
Next Verse

Shloka 56

समुद्रलङ्घनारम्भः

Commencement of the Ocean-Crossing

तस्याम्बरगतौ बाहू ददृशाते प्रसारितौ।।।।पर्वताग्राद्विनिष्क्रान्तौ पञ्चास्याविव पन्नगौ।

tasyāmbaragatau bāhū dadṛśāte prasāritau |

parvatāgrād viniṣkrāntau pañcāsyāv iva pannagau ||

ആകാശത്തിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ അവന്റെ രണ്ടു ഭുജങ്ങളും നീട്ടി കാണപ്പെട്ടു; പർവ്വതശിഖരത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെടുന്ന രണ്ടു പഞ്ചഫണ സർപ്പങ്ങൾപോലെ.

तस्यof him, his
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Possessor)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्
अम्बर-गतौgone into the sky
अम्बर-गतौ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअम्बर (प्रातिपदिक) + गत (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त/PPP; √गम्)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, द्विवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (अम्बरे गतौ = gone into the sky); विशेषणम् (बाहू)
बाहू(two) arms
बाहू:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootबाहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, द्विवचनम्
ददृशातेwere seen, appeared
ददृशाते:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), प्रथम-पुरुषः, द्विवचनम्; आत्मनेपदम्
प्रसारितौstretched out
प्रसारितौ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसृ (धातु) → प्रसारित (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त/PPP)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, द्विवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः; उपसर्गः—प्र
पर्वत-अग्रात्from the mountain-top
पर्वत-अग्रात्:
Apadana (अपादान/Source)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक) + अग्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, पञ्चमी-विभक्तिः (Ablative), एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (पर्वतस्य अग्रम् = mountain-top)
विनिष्क्रान्तौemerged, came out
विनिष्क्रान्तौ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootक्रम् (धातु) → निष्क्रान्त (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त/PPP)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, द्विवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः; उपसर्गाः—वि + निस्
पञ्च-आस्यौfive-hooded
पञ्च-आस्यौ:
Upamana (उपमान)
TypeAdjective
Rootपञ्च (संख्या-प्रातिपदिक) + आस्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, द्विवचनम्; समासः—द्विगुः (five-mouthed/hooded); विशेषणम् (पन्नगौ)
इवlike
इव:
Sambandha (सम्बन्ध/Comparison marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्ययम्
पन्नगौ(two) snakes
पन्नगौ:
Upamana (उपमान)
TypeNoun
Rootपन्नग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, द्विवचनम्; उपमानम्

That great Vanara appeared as if he was gulping the entire ocean with its rising waves. While he was looking upward it appeared as though he was keen to drink in the sea as well.

H
Hanumān
A
ambara (sky)
P
parvata (mountain)
P
pannaga (serpent)

FAQs

Strength under dharma is purposeful and controlled: the imagery of powerful arms highlights capability directed toward a righteous objective, not violence for its own sake.

Hanumān is mid-flight; the narrator describes the striking appearance of his extended arms against the sky.

Śaurya (valour) with restraint—power held in disciplined readiness for dharmic action.