Shloka 59

समुद्रलङ्घनारम्भः

Commencement of the Ocean-Crossing

Devanagari script

पिङ्गे पिङ्गाक्षमुख्यस्य बृहती परिमण्डले।।।।चक्षुषी सम्प्राकाशेते चन्द्रसूर्याविवोदितौ।

Transliteration

piṅge piṅgākṣamukhyasya bṛhatī parimaṇḍale |

cakṣuṣī samprākāśete candrasūryāv ivoditau ||

Translation

പിംഗളനേത്രനായ വാനരനേതാവിന്റെ വലിയ വൃത്താകാര കണ്ണുകൾ ഉദിച്ചുയർന്ന ചന്ദ്രനും സൂര്യനുംപോലെ ദീപ്തമായി തെളിഞ്ഞു।

Word by Word

• पिङ्गे: in the tawny (region)
• पिङ्गे: Adhikarana (अधिकरण/Location)
• Type: Adjective
• Root: पिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (परिमण्डले)

• पिङ्ग-अक्ष-मुख्यस्य: of the tawny-eyed leader
• पिङ्ग-अक्ष-मुख्यस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Possessor)
• Type: Noun
• Root: पिङ्ग (प्रातिपदिक) + अक्षि (प्रातिपदिक) + मुख्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (पिङ्गे अक्षिणी यस्य सः/पिङ्गाक्षः; तस्य मुख्यः = leader with tawny eyes)

• बृहती: large
• बृहती: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: बृहती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (परिमण्डले)

• परि-मण्डले: in the circular (orb)
• परि-मण्डले: Adhikarana (अधिकरण/Location)
• Type: Noun
• Root: परि (उपसर्ग/प्रातिपदिक) + मण्डल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘परि’ उपसर्गवत् (round/fully)

• चक्षुषी: (two) eyes
• चक्षुषी: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: चक्षुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, द्विवचनम्

• सम्प्राकाशेते: shine forth brightly
• सम्प्राकाशेते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: काश् (धातु)
• Form: लट्-लकारः, प्रथम-पुरुषः, द्विवचनम्; आत्मनेपदम्; उपसर्गः—सम् + प्र

• चन्द्र-सूर्यौ: the moon and the sun
• चन्द्र-सूर्यौ: Upamana (उपमान)
• Type: Noun
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक) + सूर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, द्विवचनम्; समासः—द्वन्द्वः (moon and sun); उपमानम्

• इव: like
• इव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमा-अव्ययम्

• उदितौ: risen
• उदितौ: Upamana (उपमान)
• Type: Adjective
• Root: उद् + इ (धातु) → उदित (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त/PPP)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, द्विवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः; विशेषणम् (चन्द्रसूर्यौ)

Context

The large, round, reddish-brown eyes of Hanuman shed their bright light like the rising Moon and Sun.

Characters & Entities

• Hanumān
• candra (Moon)
• sūrya (Sun)
• vānaras (monkey hosts)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma in leadership: like Sun and Moon that illumine without bias, the dharmic leader supports others through clarity, steadiness, and beneficent presence.

What is the narrative situation?

The narrator continues describing Hanumān’s majestic appearance during his ocean-crossing flight.

Which character virtue is emphasized?

Netratva (worthy leadership) and tejas—radiance that guides and reassures.