Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

समुद्रलङ्घनारम्भः

Commencement of the Ocean-Crossing

तेन चोत्तमवीर्येण पीड्यमानः स पर्वतः।सलिलं सम्प्रसुस्राव मदं मत्त इव द्विपः।।।।

tena cottama-vīryeṇa pīḍyamānaḥ sa parvataḥ | salilaṃ samprasusrāva madaṃ matta iva dvipaḥ ||

പരമവീര്യശാലിയായ അവന്റെ അമർച്ചയിൽ പീഡിതനായ ആ പർവ്വതം, മദോന്മത്തനായ ആന മദജലം ചോരുന്നതുപോലെ, ജലധാരകൾ ഒഴുക്കി.

तेनby him/with that
तेन:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया, एकवचन
and
:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
उत्तमवीर्येणwith excellent strength/valor
उत्तमवीर्येण:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootउत्तम + वीर्य (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयसमासः (excellent valor); नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; करणार्थे
पीड्यमानःbeing pressed
पीड्यमानः:
कर्तृ (Karta; qualifier)
TypeAdjective
Rootपीड् (धातु)
Formवर्तमानकाले कर्मणि कृदन्तः; शानच्-प्रत्ययान्त (present passive participle) 'being pressed'; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; पर्वतः इति विशेषणम्
सःthat
सः:
कर्तृ (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पर्वतःmountain
पर्वतः:
कर्तृ (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सलिलम्water
सलिलम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootसलिल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
सम्प्रसुस्रावoozed forth profusely
सम्प्रसुस्राव:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootसम् + प्र + स्रु (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
मदम्rut-fluid/intoxication
मदम्:
कर्म (Karma; compared object)
TypeNoun
Rootमद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; उपमेय-उपमानसंबन्धे (object of implied 'like')
मत्तःintoxicated
मत्तः:
कर्तृ (Karta; qualifier of dvipaḥ)
TypeAdjective
Rootमत्त (प्रातिपदिक; कृदन्ताधारित)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; द्विपः इति विशेषणम्
इवlike
इव:
उपमान (Comparison marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमानवाचक अव्यय (like/as)
द्विपःelephant
द्विपः:
उपमान (Standard of comparison)
TypeNoun
Rootद्विप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

The mountain pressed hard under the feet of the valiant (Hanuman), discharged streams of water just as an elephant in rut would exude water of intoxication.

H
Hanumān
M
Maināka (contextual: ‘that mountain’)

FAQs

Dharma is strength governed by purpose: Hanumān’s immense force appears, but it is in service of a rightful mission, not aggression.

As Hanumān interacts with the mountain during his leap, the mountain responds physically under the pressure of his power.

Might (bala) coupled with restraint—power is present yet directed.