Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

समुद्रलङ्घनारम्भः

Commencement of the Ocean-Crossing

भिद्यतेऽयं गिरिर्भूतैरिति मत्त्वा तपस्विनः।त्रस्ता विद्याधरास्तस्मादुत्पेतुः स्त्री गणैः सह।।5.1.22।।पानभूमिगतं हित्वा हैममासवभाजनम्।पात्राणि च महार्हाणि करकांश्च हिरण्मयान्।।5.1.23।लेह्यानुच्चावचान् भक्ष्यान् मांसानि विविधानि च।आर्षभाणि च चर्माणि खडगांश्च कनकत्सरून्।।5.1.24।।

bhidyate 'yaṃ girir bhūtair iti matvā tapasvinaḥ | trastā vidyādharās tasmād utpetuḥ strī-gaṇaiḥ saha || (5.1.22)

pāna-bhūmi-gataṃ hitvā haimam āsava-bhājanam | pātrāṇi ca mahārhāṇi karakāṃś ca hiraṇmayān || (5.1.23)

lehyān uccāvacān bhakṣyān māṃsāni vividhāni ca | ārṣabhāṇi ca carmāṇi khaḍgāṃś ca kanaka-tsarūn || (5.1.24)

ഗിരി പിളരുന്നതുപോലെ തോന്നിയപ്പോൾ, ഭീതനായ വിദ്യാധരർ സ്ത്രീഗണങ്ങളോടുകൂടെ ആകാശത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു; പാനഭൂമിയിലെ സ്വർണ്ണാസവപാത്രങ്ങൾ, അതിമൂല്യ തളികകളും സ്വർണ്ണഗ്ലാസുകളും, കൂടാതെ പലവിധ ഭക്ഷണങ്ങൾ, മാംസങ്ങൾ, ചർമങ്ങൾ, സ്വർണ്ണമയ മ്യാനങ്ങളുള്ള ഖഡ്ഗങ്ങൾ—എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ചു.

pāna-bhūmi-gatam(things) at the drinking-place
pāna-bhūmi-gatam:
Apādāna/Adhikaraṇa (contextual)
TypeAdjective
Rootpāna (प्रातिपदिक) + bhūmi (प्रातिपदिक) + gata (गम्-धातु + क्त)
FormTatpuruṣa compound; gata = past participle (क्त) of √gam; Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (द्वितीया), Singular (एकवचन) (used adverbially: 'from/at the drinking-ground')
hitvāhaving left
hitvā:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Roothā (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वा), having abandoned/left
haimamgolden
haimam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roothaima (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (द्वितीया), Singular (एकवचन)
āsava-bhājanamvessel for liquor
āsava-bhājanam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootāsava (प्रातिपदिक) + bhājana (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa compound; Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (द्वितीया), Singular (एकवचन)
pātrāṇivessels/cups
pātrāṇi:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpātra (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (द्वितीया), Plural (बहुवचन)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चय-अव्यय)
mahārhāṇivery valuable
mahārhāṇi:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmahārha (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (द्वितीया), Plural (बहुवचन)
karakāngoblets/pitchers
karakān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkaraka (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (द्वितीया), Plural (बहुवचन)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चय-अव्यय)
hiraṇmayānmade of gold
hiraṇmayān:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roothiraṇmaya (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (द्वितीया), Plural (बहुवचन)

Even the ascetics left the place approaching that the mountain would be broken into pieces by creatures. The alarmed vidyadharas leaped into the sky along with groups of their women, leaving behind golden jugs of wine as well as precious utensils, big and small sizes, and golden goblets, cups in the drinking place, as well as many tasty eatables like licking food, chewing food and many types of meat. They also left bullhides and swords with golden sheaths.

V
Vidyādhara
T
Tapasvin (ascetics)
M
Mountain (giri)

FAQs

Attachment falls away in crisis: the verse contrasts luxury with impermanence, reminding that dharma requires prioritizing life, duty, and clarity over indulgence.

A descriptive continuation: frightened Vidyādharas flee, abandoning their feasting and possessions.

Detachment under necessity (even if fear-driven): they leave valuables instantly when danger is perceived.