Previous Verse
Next Verse

Shloka 66

समुद्रलङ्घनारम्भः

Commencement of the Ocean-Crossing

पतत्पतङ्गसङ्काशो व्यायतः शुशुभे कपिः।।।।प्रवृद्ध इव मातङ्गः कक्ष्यया बध्यमानया।

patatpataṅgasaṅkāśo vyāyataḥ śuśubhe kapiḥ | pravṛddha iva mātaṅgaḥ kakṣyayā badhyamānayā ||

വ്യാപിച്ചു പറന്ന കപി അസ്തമിക്കുന്ന സൂര്യനെപ്പോലെ ദീപ്തിയായി ശോഭിച്ചു; കക്ഷ്യാബന്ധിതനായ മഹാമാതംഗനെപ്പോലെ വലുതായി തോന്നി.

पतत्पतङ्गसङ्काशःresembling a flying bird/sun-like orb
पतत्पतङ्गसङ्काशः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootपतत् (पत्-धातु, शतृ-कृदन्त) + पतङ्ग (प्रातिपदिक) + सङ्काश (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (उपमान-निर्देश): पतत्पतङ्गस्य सङ्काशः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; qualifying कपिः
व्यायतःexpanded/broad
व्यायतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवि-आ-यम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP, क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘stretched/expanded’ qualifying कपिः
शुशुभेappeared splendid
शुशुभे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootशुभ् (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
कपिःthe monkey (Hanuman)
कपिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकपि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रवृद्धःgrown huge
प्रवृद्धः:
Upamana (उपमान)
TypeAdjective
Rootप्र-वृध् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP, क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; qualifying मातङ्गः (upamāna)
इवlike
इव:
Upamana (उपमान-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय
मातङ्गःelephant
मातङ्गः:
Upamana (उपमान)
TypeNoun
Rootमातङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
कक्ष्ययाwith a girth/band
कक्ष्यया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootकक्ष्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन
बध्यमानयाbeing bound
बध्यमानया:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootबन्ध् (धातु) + यमान (कृदन्त)
Formवर्तमानकर्मणि कृदन्त (present passive participle, यमान); स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; qualifying कक्ष्यया

The vanara expanded into an enormous size form appeared as though moving like the setting Sun. He looked like a huge elephant bound round the waist.

H
Hanumān

FAQs

Dharma is strength governed by restraint: Hanumān’s immense power is portrayed as controlled and harnessed for a righteous aim, not as uncontrolled violence.

While flying over the sea, Hanumān expands his body; the poet describes his brilliance and size through solar and elephant imagery.

Saṃyama (self-control) alongside bala (might)—power that remains ‘bound’ to duty.