Shloka 174
समुद्रलङ्घनारम्भः
Commencement of the Ocean-Crossing
सेविते वारिधाराभिः पतगैश्च निषेविते।चरिते कैशिकाचार्यैरैरावतनिषेविते।।।।सिंहकुञ्जरशार्दूलपतगोरगवाहनैः।विमानैः सम्पतद्भिश्च विमलैः समलङ्कृते।।।।वज्राशनिसमाघातैः पावकैरुपशोभिते।कृतपुण्यैर्महाभागैः स्वर्गजिद्भिरलङ्कृते।।।।वहता हव्यमत्यर्धं सेविते चित्रभानुना।ग्रहनक्षत्रचन्द्रार्कतारागण विभूषिते।।।।महर्षिगणगन्धर्वनागयक्षसमाकुले।विविक्ते विमले विश्वे विश्वावसुनिषेविते।।।।देवराजगजाक्रान्ते चन्द्रसूर्यपथे शिवे।विताने जीवलोकस्य वितते ब्रह्मनिर्मिते।।।।बहुशः सेविते वीरैर्विद्याधरगणैर्वरैः।जगाम वायुमार्गे तु गरुत्मानिव मारुतिः।।।।
sevite vāridhārābhiḥ patagaiś ca niṣevite | carite kaiśikācāryair airāvataniṣevite ||
siṃhakuñjaraśārdūlapatagoragavāhanaiḥ | vimānaiḥ sampatadbhiś ca vimalaiḥ samalaṅkṛte ||
vajrāśanisamāghātaiḥ pāvakair upaśobhite | kṛtapuṇyair mahābhāgaiḥ svargajidbhir alaṅkṛte ||
vahatā havyam atyarthaṃ sevite citrabhānunā | grahanakṣatracandrārkatārāgaṇavibhūṣite ||
maharṣigaṇagandharvanāgayakṣasamākule | vivikte vimale viśve viśvāvasuniṣevite ||
devarājagajākrānte candrasūryapathe śive | vitāne jīvalokasya vitate brahmanirmite ||
bahuśaḥ sevite vīrair vidyādharagaṇair varaiḥ | jagāma vāyumārge tu garutmān iva mārutiḥ ||
ഗരുഡനെപ്പോലെ മാരുതി വായുമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ വേഗത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചു—മഴധാരകളാൽ സേവിതമായ മേഘങ്ങളാലും പക്ഷികളാലും നിറഞ്ഞ, കൈശികാചാര്യന്മാർ (ദിവ്യഗാന-നൃത്താചാര്യർ) സഞ്ചരിക്കുന്ന, ഐരാവതനും വിഹരിക്കുന്ന വിശാലവും നിർമലവുമായ ആകാശത്തിൽ. സിംഹം, ഗജം, വ്യാഘ്രം, പക്ഷി, നാഗം എന്നിവയെ വാഹനം ആക്കുന്ന പ്രകാശമുള്ള വിമാനംകൾ പറന്നുചെന്ന് അതിനെ അലങ്കരിച്ചു. വജ്രാഘാതംപോലെ ഭീകരമായ പാവകജ്വാലകൾ അതിനെ ദീപ്തമാക്കി; പുണ്യസമ്പന്നരായ മഹാഭാഗ്യശാലികളും സ്വർഗ്ഗവിജയികളുമായവരും അതിനെ ശോഭിപ്പിച്ചു. അത്യധികം ഹവ്യം വഹിക്കുന്ന ചിത്രഭാനു (അഗ്നിദേവൻ) അവിടെ സേവിതനായിരുന്നു; ഗ്രഹ-നക്ഷത്രങ്ങൾ, ചന്ദ്രൻ-സൂര്യൻ, താരാഗണങ്ങൾ എന്നിവ കൊണ്ട് ആകാശം വിഭൂഷിതമായിരുന്നു. മഹർഷിഗണങ്ങൾ, ഗന്ധർവ്വർ, നാഗർ, യക്ഷർ എന്നിവകൊണ്ട് നിറഞ്ഞ, ഏകാന്തവും നിർമലവുമായ വിശ്വത്തിൽ വിശ്വാവസുവും അവിടെ സഞ്ചരിച്ചു. ചന്ദ്രസൂര്യപഥങ്ങളിലെ ശുഭമാർഗ്ഗത്തിൽ, ദേവരാജ ഇന്ദ്രന്റെ ഗജമായ ഐരാവതന്റെ വിഹാരത്താൽ ആക്രാന്തമായ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ സൃഷ്ടിയായ ജീവലോകത്തിന്റെ മഹാവിതാനമായ ആ ആകാശത്തിൽ വീരരും ശ്രേഷ്ഠ വിദ്യാധരഗണങ്ങളും പലവട്ടം സഞ്ചരിച്ചു; അതേ വായുമാർഗ്ഗത്തിൽ മാരുതി ഗരുഡനെപ്പോലെ പറന്നു.
Hanuman passed through the path of wind like Garuda. The region was refreshed with clouds that released torrents of rain and frequented by birds. The great masters of music (Tumburu, Narada and Gandharvas) trained in Kasika moved there driven by lions, elephants, tigers, birds and serpents and were moving in different aerial vehicles. It was splendid with god at fire who strikes fiercely like thunderbolt. It was inhabited by great sages who had acquired merit. The region was traversed by fire-god who carried havis in large quantities earnestly. It was decorated with planets, constellations, Moon, Sun and clusters of stars. It was filled with groups of greal sages, gandharvas, nagas and yakshas. It was isolated part of the universe traversed by the king of gandharvas like Vishvavasu. It was an auspicious path for Moon and Sun, a sporting ground for Airavata, the vehicle of lord Indra. It was an extensive world of living beings created by Brahma. It was frequented by many heroes ascending to heaven and blocked by vidyadharas.
FAQs
The passage frames Hanumān’s journey within ṛta-like cosmic order: even a heroic act is situated in a universe sustained by merit, sacrifice (havis), and auspicious pathways—suggesting dharma as harmony between personal effort and the moral-cosmic fabric.
Hanumān is in mid-flight over the ocean, moving through celestial regions populated by divine and semi-divine beings and marked by cosmic phenomena.
Transcendent focus and spiritual stamina—Hanumān moves unwaveringly through wondrous distractions, keeping the mission of truth (finding Sītā) central.