Mandala 1
मण्डल 1
The Grand Opening
ਮੰਡਲ 1 ਰਿਗਵੇਦ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਾਰਜਕ੍ਰਮਾਤਮਕ ਯਜਨ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ: ਅਗਨੀ ਆਹਵਾਨਿਤ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਜੋਂ, ਸੋਮ ਦীক্ষਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪਾਨ ਵਜੋਂ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਉਹ ਜੇਤੂ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਜਲ ਅਤੇ ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ ਨੂੰ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦੇਰ-ਕਾਲੀਨ, ਵਿਭਿੰਨ ਸਮੱਗਰੀ ਵਾਲੇ ਸੰਕਲਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਈ ਰਿਸ਼ੀ-ਵੰਸ਼ਾਂ (ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮਧੁਚਛੰਦਸ, ਗੌਤਮ ਅਤੇ ਕਣਵ) ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਲਿਟਰਜੀਕਲ ਨਿਯੋਤਿਆਂ ਤੇ ਜੋੜੇ-ਦੇਵਤਾ ਅਰਪਣਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਮਨਨ ਅਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਤੱਕ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਸੂਕਤ ਯਜਨ-ਸਫਲਤਾ ਨੂੰ ਰਿਤ (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ) ਨਾਲ ਮੁੜ ਮੁੜ ਜੋੜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ-ਕੋਸਮਿਕ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਪਰਿਪ੍ਰੇਖ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
Suktas in Mandala 1
Sukta 1
Sukta 1.1
ਰਿਗਵੇਦ ਦਾ ਇਹ ਉਦਘਾਟਨੀ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਅਗ੍ਰ ਪੁਰੋਹਿਤ ਮੰਨ ਕੇ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਦੂਤ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਲਿਆਉਂਦਾ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨੌਂ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਰਿਸ਼ੀ-ਇੱਛਿਤ, ਰਿਤ-ਧਾਰਕ ਅਤੇ ‘ਰਤਨ’ਾਂ (ਧਨ-ਸੰਪਦਾ) ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਦਾਤਾ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਪਾਸਕ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਸੌਖੇ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਬਣੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਅੰਤਰੰਗ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨਾਲ ਇਹ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 2
Sukta 1.2
ਰਿਗ ਵੇਦ 1.2 ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਰੰਭਿਕ ਸੋਮ-ਅਰਪਣ ਭਜਨ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇਜ਼ਗਤੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਸਰੂਪ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੋਮ ਪੀਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਆਹਵਾਨ ਨੂੰ ਜੋੜੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲ ਵਿਸਤਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਵਾਯੂ-ਇੰਦਰ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਿਤ੍ਰ-ਵਰੁਣ—ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸ਼ਕਤੀ, ਜਿੱਤੂ ਊਰਜਾ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਵਿਵੇਕਯੁਕਤ ਰਿਤ-ਕ੍ਰਮ (ਦਕ੍ਸ਼) ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Sukta 3
Sukta 1.3
ਰਿਗਵੇਦ 1.3 ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਛੰਦ ਦਾ ਆਹਵਾਨ–ਸਵਾਗਤ ਭਜਨ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸ਼ਾ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਤੇਜ਼ਗਾਮੀ ਜੁੜਵਾ ਦੇਵਤਾ ਅਸ਼ਵਿਨੌ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞ ਵੱਲ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਰਪਿਤ ਹਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬਲ, ਆਨੰਦ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਿਆਉਣ। ਸਤੁਤੀ ਅੱਗੇ ‘ਵਿਸ਼ਵੇ ਦੇਵਾਃ’ (ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ) ਤੱਕ ਵੀ ਆਹਵਾਨ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬੁੱਧੀ/ਚਿੰਤਨ (ਧੀ) ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਦਿਪਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮੰਨਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਰੀਤਿ ਬਾਹਰੀ ਅਰਪਣ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਅੰਦਰਲੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵੀ ਬਣ ਜਾਵੇ।
Sukta 4
Sukta 1.4
ਇਹ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਸੂਕਤ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ—ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸੁਚੰਗੀ, ਅਟੁੱਟ ਅਰਪਣ ਅਤੇ ਆਕਾਂਖਾ ਦੀ ਬਲਵਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪੁਕਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਮ-ਪੀੜਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਹਾਇਕ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸ਼ਾਂਤੀ ਰੂਪ ਇੰਦਰ ਵੱਲ ਵੀ ਮੁੜਦਾ ਹੈ, ਚੰਗੀ ਖਿਆਤੀ, ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਮੰਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਕਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵੈਦਿਕ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਕਰਮ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਨਾ (ਅਗਨੀ) ਅਤੇ ਵਿਜੈਈ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ (ਇੰਦਰ)।
Sukta 5
Sukta 1.5
ਰਿਗਵੇਦ 1.5 ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞ ਵੱਲ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆ ਕੇ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਆਸਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਜਦੋਂ ਸਤੋਮ (ਸਤੁਤੀ-ਗੀਤ) ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਤਾਜ਼ਾ ਨਿਚੋੜਿਆ ਸੋਮ ਪੀਵੇ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਦੀ ਤੁਰੰਤ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਸੋਮ ਅਤੇ ਸਰਵੋਚਤਾ ਲਈ ਜਨਮੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ ਕਿ ਵੈਰੀ ਮਰਤਭਾਵੀ ਬਲ ਉਪਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਉਣ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਭਜਾ ਦੇਵੇ।
Sukta 6
Sukta 1.6
ਰਿਗਵੇਦ 1.6 ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦਾ ਸਤੋਤ੍ਰ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੀ ਜਿੱਤੂ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੌਰ ‘ਰੋਚਨਾ’ ਦੀ ਦਿਪਤੀ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਚਮਕਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਜੋਤ ਕੇ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਕੇ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕਰਮ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਵੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼–ਧਰਤੀ–ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੱਧ-ਅੰਤਰਾਲਾਂ ਦੇ ਹਰ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ‘ਸਾਤੀ’ (ਜਿੱਤ/ਪ੍ਰਾਪਤੀ) ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਜਿੱਤ ਦੀ ਤਾਕਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋ ਜਾਵੇ।
Sukta 7
Sukta 1.7
ਗਵੇਦ 1.7 ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਗਾਇਕਾਂ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਸਤੁਤੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਹੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸਤੁਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਬਲਵਾਨ ਹੋਏ, ਸਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ‘ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ’ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਰਪਿਤ ਸਾਰ ਨੂੰ ਵਧਾਏ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਅਵਿਭਾਜਿਤ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਉਪਾਸਕਾਂ ਵੱਲ ਮੋੜ ਕੇ ਜਿੱਤ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਾਧਾ ਬਖ਼ਸ਼ੇ।
Sukta 8
Sukta 1.8
ਗਵੇਦ 1.8 ਇੰਦਰ ਲਈ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਛੰਦ ਦਾ ਸੂਕਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਦਿਵਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਸਦਾ ਵਧਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਰਯਿ (ਧਨ/ਪੂਰਣਤਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ) ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਮੰਗੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੂਕਤ ਇਕੱਠ, ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ‘ਸੰਤਾਨ’ (ਤੋਕ) ਜਿੱਤਣ ਦੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੋਮ-ਪਾਨੀ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਦੇ ਪਰਮ ਕਰਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਲ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Sukta 9
Sukta 1.9
ਗਵੇਦ 1.9 ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਸਤੁਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸੋਮ-ਪੇੜਾਈ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਜਨਕ ਸਾਰ ਪੀਣ ਲਈ ਉਕਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਜੇਤੂ ਬਲ ਨਾਲ ਸਮਰੱਥ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਵੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਇੰਦਰ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨੂੰ ਵਾਧੇ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ—ਬਲ (ਓਜਸ), ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਪਰਾਕ੍ਰਮ (ਦ੍ਯੁਮ੍ਨ), ਅਤੇ ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ (ਰਾਯਸ) ਦੇ ਵਾਧੇ ਨਾਲ—ਤਾਂ ਜੋ ਯਜਮਾਨ ਸਫਲਤਾ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਧੱਕੇ ਜਾਣ।
Sukta 10
Sukta 1.10
ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ (ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ) ਨੂੰ ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸਤੁਤੀ-ਗਾਨ ਨਾਲ ਬਲਵਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਦੀ ਊਰਜਾ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ। ਦੰਡ ਵਾਂਗ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ‘ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਣ’ ਵਾਲੀ ਸਤੁਤੀ ਰਾਹੀਂ ਕਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੁਕੀਆਂ ‘ਗਾਂਵਾਂ’ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼/ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ) ਖੋਲ੍ਹੇ, ਰਾਹ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਲਈ ਰਾਧਸ (ਪੂਰਨਤਾ/ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੇ।
Sukta 11
Sukta 1.11
ਰਿਗਵੇਦ 1.11 ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਛੰਦ ਦਾ ਸਤੁਤੀ-ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਸਤੁਤੀ ਰਾਹੀਂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਨਿਰਣਾਇਕ ਵੀਰ ਕਰਤੱਬ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵਲ ਦੀ ਗੁਫ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ “ਗਾਂਵਾਂ” (ਕਿਰਣਾਂ/ਧਨ) ਨੂੰ ਛੁਡਾਉਣਾ—ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੁਰ ਦਾਨ ਮੰਗਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਉਪਾਸਕ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਦਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਉਦਾਰਤਾ ਹਰ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Sukta 12
Sukta 1.12
ਇਹ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਦੂਤ ਅਤੇ ਹੋਤ੍ਰ ਚੁਣਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਯਜਮਾਨ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਅਤੇ ਹਵਿ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਸਰਵਜ੍ਞ, ਤ-ਆਧਾਰਿਤ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਯਜ੍ਞ-ਕ੍ਰਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਜ੍ਵਾਲਾ ਨਾਲ ਅੰਤਿਮ ਸਤੋਮ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੇ।
Sukta 13
Sukta 1.13
ਆਰ.ਵੀ. 1.13 ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਆਮੰਤ੍ਰਣ-ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਹੋਤ੍ਰ ਅਤੇ ਦੂਤ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਲਿਆਵੇ ਅਤੇ ਹਵਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਵੇ। ਮੰਤ੍ਰ ਰਸਮੀ ‘ਰੋਲ-ਕਾਲ’ ਵਾਂਗ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ—ਰਾਤ ਅਤੇ ਉਸ਼ਾ ਸਮੇਤ ਮੁੱਖ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬਰ੍ਹਿਸ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣ ਅਤੇ ਭਾਗ ਲੈਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ—ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ੍ਵਾਹਾ ਸਮੇਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗ੍ਰਿਹ-ਯਜ੍ਞ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਬਲਵਾਨ ਕਰਨ।
Sukta 14
Sukta 1.14
ਰਿਗਵੇਦ 1.14 ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਇਕ ਆਹਵਾਨਾਤਮਕ ਅਗਨੀ-ਸੂਕਤ ਹੈ। ਕਣਵ ਰਿਸ਼ੀ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵੇ ਦੇਵਾਃ ਸਮੇਤ ਸੋਮ-ਪਾਨ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਅਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋਤ੍ਰ ਵਜੋਂ ਯਜ੍ਞ ਸੰਪੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਜਨ ਅਗਨੀ ਦੀ ਬੁਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵਾਹਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਵਾਰੰਵਾਰ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ “ਇੱਥੇ” ਲਿਆਉਣਾ, ਤ (ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨੀ, ਅਤੇ ਮਧੁਰ ਆਨੰਦ (ਮਧੁ/ਸੋਮ) ਨੂੰ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਯੋਗ ਬਣਾਉਣਾ।
Sukta 15
Sukta 1.15
ਰਿਗਵੇਦ 1.15 ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਛੰਦ ਦਾ ਸੂਕਤ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਤ (ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ/ਧਰਮਿਕ ਵਿਵਸਥਾ) ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਸੋਮ ਪੀਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਯਜਮਾਨ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਸੋਮ-ਪੀੜਨ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ—ਪੀੜਨ-ਪੱਥਰ, ਯਾਜਕ, ਅਤੇ ਧਨ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦ੍ਰਵਿਣੋਦਾ—ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਗਾਰ੍ਹਪਤ੍ਯ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਨੂੰ ਟਿਕਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਨੇਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 16
Sukta 1.16
ਮੇਧਾਤਿਥੀ ਕਾਣਵ ਦਾ ਇਹ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਤਤਕਾਲ ਬੁਲਾਵਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭੂਰੇ (ਤਾਮ੍ਰ) ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੋਮ-ਪੀੜਨ ਵਾਲੇ ਯਜ੍ਞ-ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਵੇ ਅਤੇ ਸੋਮ ਪੀਵੇ। ਕਵੀ ਸਤੁਤੀ (ਸਤੋਮ) ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਲਈ ਆਸਨ ਵਜੋਂ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਿਆਸੇ ਬਲਦ ਵਾਂਗ ਸੋਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਫੁੱਲਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ ਇੰਦਰ ਅਰਾਧਕਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਗਊਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਜੈ-ਦਾਇਕ ਬਲ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਕਰੇ—ਇਹ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Sukta 17
Sukta 1.17
ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਦੋਹਰੇ ‘ਸਾਰਵਭੌਮ’ ਅਧਿਪਤੀਆਂ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ, ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੇ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਠੀਕ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਪਾਸਕ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੀ ਕਿਰਪਾ ਨੂੰ ਵਰੁਣ ਦੇ ਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸਦਾ ਕ੍ਰਤੁ (ਸੰਕਲਪ/ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ) ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸਤੁਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਯਜ੍ਞ-ਕਰਮ ਲਈ ਯੋਗ ਬਣੇ। ਅੰਤਿਮ ਮੰਤ੍ਰ ਜ਼ੋਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੁਚੱਜੀ ਸਤੁਤੀ ਦੋਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਸਾਂਝੇ, ਸਮੁਦਾਇਕ ਭਜਨ ਵਜੋਂ ਫਲੇ-ਫੂਲੇ।
Sukta 18
Sukta 1.18
ਇਹ ਸੂਕਤ ਪਵਿੱਤਰ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਯਾਜਕੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਬ੍ਰਹਮਣਸਪਤੀ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੋਮ ਨੂੰ “ਸੁਵਰਨਮਯ” ਕਰੇ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਉਚਾਰਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਯਜ੍ਞ ਲਈ ਯੋਗ ਬਣਾਏ। ਇਹ ਸੋਮ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਯਥੋਚਿਤ ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪਾਪ, ਭੁੱਲ ਅਤੇ ਸੰਕੋਚ/ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਮੰਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਕਰਮਕਾਂਡ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ-ਸਮਾਨ ਸਤੁਤੀ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਬਣ ਜਾਵੇ।
Sukta 19
Sukta 1.19
ਗਵੇਦ 1.19 ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਸਤੁਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਨੂੰ “ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ” ਸੁੰਦਰ, ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਉਣ ਦਾ ਨਿਮੰਤਰਣ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਯੱਗ ਦੀ ਗੋਪੀਥਾ (ਰੱਖਿਆ/ਆਸਰਾ) ਬਣ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਣ ਲਈ। ਮਰੁਤਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਚਮਕਦਾਰ ਪਰ ਭਿਆਨਕ, ਧਰਮਸੰਮਤ ਰਾਜ-ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਬਲਵਾਨ, ਅਤੇ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਦੀ ਲੌ ਮਿਲ ਕੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਤੁਤੀ ਦਾ ਅੰਤ ਸੋਮ-ਅਰਪਣ ਦੇ ਮੋਟੀਫ਼ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਪੁਰੋਹਿਤ ਮਧੁਰ ਸੋਮ ਅਗਨੀ ਲਈ ਪਹਿਲੇ ਘੂੰਟ ਵਜੋਂ ਉਡੇਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਗਨੀ, ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਯੂ ਰੂਪ ਮਰੁਤਾਂ ਅਤੇ ਅਰਪਣ ਦੀ ਸਾਂਝ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 20
Sukta 1.20
ਇਹ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਸਤੁਤੀ ਇਕ ਸਤੋਮ (ਸਤੁਤੀ-ਸੂਤਰ) ਘੜਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਪਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦਾ “ਜਨਮ” ਜਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹਾਜ਼ਰੀ ਉਭਰੇ—ਉਸ ਨੂੰ ਖਜ਼ਾਨਿਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸਥਾਪਕ ਮੰਨ ਕੇ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ ਇਹ ਆਹਵਾਨ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਯੁਕਤ ਆਗਮਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਮਰੁਤਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਆਦਿਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਇੰਦਰ ਦੀ ਆਮਦ—ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਿਭੂਆਂ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣਯੋਗ “ਸਹੀ ਕਾਰੀਗਰੀ/ਯਥਾਰਥ ਸ਼ਿਲਪ” ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਬਲ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਆਦਰਯੋਗ ਯਜ੍ਞ-ਹਿੱਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
Sukta 21
Sukta 1.21
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਇੰਦਰਾਗਨੀ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਜੋਂ ਇਕੱਠੇ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੋਮ-ਪੀੜਨ ਵਾਲੇ ਯਜਨ ਵੱਲ ਆਉਣ ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੀਤੀ ਸਤੁਤੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਯਜਨ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਆਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ, ਅਤੇ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕ ਰੱਖ ਕੇ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਸ਼ਾਂਤੀ (ਸ਼ਰਮ) ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 22
Sukta 1.22
ਇਹ ਸੂਕਤ ਉਸ਼ਾ-ਕਾਲ ਦੇ ਆਹਵਾਨ ਵਜੋਂ ਅਸ਼ਵਿਨੌ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਤੇਜ਼ਗਤੀ ਵਾਲੇ ਜੁੜਵਾ ਚਿਕਿਤਸਕਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜਲਦੀ ਆ ਕੇ ਸੋਮ ਪੀਣ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ। ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਦਾ ਘੇਰਾ ਵਧਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਬਲਾਂ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਲਣਹਾਰ “ਰਾਣੀਆਂ” ਵਜੋਂ ਵਰਣਿਤ ਦੇਵੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ); ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਾਗਦੇ ਦਰਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ “ਸਰਵੋਚ ਪਦ” ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ—ਉਸ ਪਰਮ ਅਸਥਾਨ—ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 23
Sukta 1.23
ਰਿਗਵੇਦ 1.23 ਇੱਕ ਸੋਮ-ਨਿਮੰਤਰਣ ਸੂਕਤ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਕੁਸ਼ਾ-ਘਾਹ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ ਤਾਜ਼ਾ ਨਿਚੋੜੇ, ਪ੍ਰਬਲ ਸੋਮ ਦਾ ਪਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਆਉਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੂਕਤ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਹਾਇਕ ਆਹਵਾਨਾਂ ਵੱਲ (ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪੂਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਗਨੀ) ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ, ਗੁੰਮ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਅਤੇ ਤೇಜ, ਸੰਤਾਨ ਤੇ ਦੀਰਘ ਆਯੁ ਦੇ ਏਕਤ੍ਰਿਤ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਮੰਗਦਾ ਹੈ; ਨਾਲ ਹੀ ਯਜਮਾਨ ਦੀ ਆਕਾਂਖਾ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 24
Sukta 1.24
ਰਿਗਵੇਦ 1.24 ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—“ਅਸੀਂ ਕਿਸ ਅਮਰ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਨਾਮ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰੀਏ?”—ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਹ ਆਦਿਤ੍ਯ ਵਰੁਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਅਦਿਤੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਕਤ ਵਰੁਣ ਦੇ ਤ-ਸ਼ਾਸਨ (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ) ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਮਾਰਗ ‘ਤੇ ਟਿਕਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਉਪਾਸਕ ਪਸ਼ਚਾਤਾਪ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਰੁਣ ਆਪਣੇ ਬੰਧਨ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਢਿੱਲੇ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਅਦਿਤੀ ਦੀ ਅਸੀਮ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ਤਾ ਵੱਲ ਮੁੜ ਸਕੇ।
Sukta 25
Sukta 1.25
ਇਹ ਸੂਕਤ ਵਰੁਣ ਅੱਗੇ ਪਾਪ-ਸਵੀਕਾਰ ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਹੈ: ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਦੇ ṛta (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ-ਨੈਤਿਕ ਕ੍ਰਮ) ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਿਭਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਵੀ ਕਵੀ ਮਾਫ਼ੀ ਅਤੇ ਪੁਨਰ-ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਰੁਣ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਬਾਕੀ ਹੈ—ਸਭ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵਨ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਰਹੇ, ਇਸ ਲਈ ਵਰੁਣ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੇ “ਪਾਸ਼” (ਫੰਦੇ) ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲੇ।
Sukta 26
Sukta 1.26
ਰਿਗਵੇਦ 1.26 ਅਗਨੀ ਲਈ ਇੱਕ ਸੂਕਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਯਜ્ઞ-ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬਲ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ “ਧਾਰਨ” ਕਰੇ ਅਤੇ ਯਜ्ञ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ, ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਧਵਰ ਵਾਂਗ ਅੱਗੇ ਵਧਾਏ। ਇਹ ਅਗਨੀ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਭੂਮਿਕਾ ਉਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: ਉਹ ਸਰਵਵਿਆਪੀ “ਮੂੰਹ” ਅਤੇ ਮੱਧਸਥ ਹੈ; ਜਿਸ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਆਹੂਤੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ ਕਿ ਅਗਨੀ ਆਪਣੇ ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਯਜ्ञ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਆਹੂਤੀ ਜੇਤੂ ਅਤੇ ਫਲਦਾਇਕ ਬਣੇ।
Sukta 27
Sukta 1.27
ਇਹ ਸੂਕਤ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸਨੂੰ ਪਿਆਰਾ, ਧਨ-ਦਾਤਾ ਅੱਗ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਜੋ ਯਜ್ಞ-ਯਾਤਰਾ (ਅਧਵਰ) ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਤੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਹੀ ਗਤੀ ਅਤੇ ਅਰਪਣ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਟਕਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬਲ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਉਪਾਸਕ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਟਿਕਾਊ ਪ੍ਰੇਰਣਾਵਾਂ (ਇਸ਼ਃ) ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ‘ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਅੰਤਿਮ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਵਿਸਤਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਗਾਇਕ ਤੋਂ ਪਰੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਕਰਕੇ ਗੀਤ ਅਤੇ ਆਕਾਂਖਾ ਕੱਟੀ ਨਾ ਜਾਵੇ।
Sukta 28
Sukta 1.28
ਇਹ ਸੂਕਤ ਸੋਮ-ਪੇੜਨ ਨੂੰ ਜੀਵੰਤ, ਧੁਨੀਮਈ ਯਜ੍ਞ-ਕ੍ਰਿਆ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਪੇੜਨ-ਪੱਥਰ, ਉਖਲ-ਮੁਸਲ, ਪਿਆਲੇ ਅਤੇ ਛਾਣਨੀ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜਾਗ ਕੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਅਤੇ ਅਰਪਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਣ। ਕੁੱਟਣ ਤੇ ਪੇੜਨ ਦੀ ਸੁਣਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਲੈ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਵਜੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੋਮ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕਰਕੇ ਛਾਣ-ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਪਾਨ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਦੇਵਤਾ ਲਈ ਯਥਾਵਿਧੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।
Sukta 29
Sukta 1.29
ਦੁਹਰਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਧ੍ਰੁਵਪਦ ਵਾਲੇ ਇਸ ਇੰਦਰ-ਸਤੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਸੋਮ ਪੀਣ ਵਾਲੇ, ਸਤ੍ਯ-ਧਾਰਕ ਵੀਰ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਵੇ ਅਤੇ ਗਾਂਵਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ‘ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਚਮਕਦੀ’ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਵਰਗੀ ਠੋਸ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ੇ। ਇਹ ਵੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇੰਦਰ ਰੋਕ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੋਰ-ਗੁਲ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਦਾਨ ਅਤੇ ਸਹੀ ਉਚਾਰਣ ਜਾਗ ਪੈਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬਲ ਹੋਣ।
Sukta 30
Sukta 1.30
ਇਹ ਸੂਕਤ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਹੈ—ਉਸਨੂੰ ਸੋਮ-ਪੀੜਨ ਵਾਲੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਆਉਣ, ਅਰਪਿਤ ਸੋਮ ਪੀਣ ਅਤੇ ਜਿੱਤ, ਬਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਧਨ (ਰਯਿ) ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਵਜ੍ਰ-ਧਾਰੀ, ਸੌ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਮਿੱਤਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋੜਦਾ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਹ ਸਹਾਇਤਾ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਰਮਕਾਂਡ ਦੀ ਸਫ਼ਲ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਬੇਨਤੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।
Sukta 31
Sukta 1.31
ਰਿਗਵੇਦ 1.31 ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਛੰਦ ਦਾ ਸੂਕਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਆਂਗਿਰਸਾਂ ਵਿਚ ਪਹਿਲੇ ਦਰਸ਼ਤਾ (ਰਿਸ਼ੀ), ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਮਿੱਤਰ, ਅਤੇ ਤ (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ) ਦਾ ਅਡੋਲ ਰਖਵਾਲਾ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਹੀ ਕਰਮ ਅਤੇ ਸਹੀ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰੇ, ਪ੍ਰਚੁਰ ਧਨ ਅਤੇ ਵੀਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਲਿਆਵੇ, ਅਤੇ ਇਕਜੁੱਟ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਉਪਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ‘ਹੋਰ ਚੰਗੇ’ (ਵਸ੍ਯਃ) ਮਾਰਗ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਵੇ।
Sukta 32
Sukta 1.32
ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਦੇ ਆਦਿ ਮਹਾਵੀਰ ਕਰਤੱਬ ਨੂੰ—ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ (ਅਹਿ) ਨਾਮਕ ਉਸ ਰੋਕ ਨੂੰ ਵਧ ਕਰਕੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਜਲਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਜੀਵਨ-ਦਾਇਕ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਨੂੰ—ਸਤੁਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਪਰਾਜਿਤ ਵਜ੍ਰ-ਸ਼ਕਤੀ, ਪਹਾੜੀ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ/ਘਾਟੀਆਂ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ ਦੀ ਪੁਨਰਸਥਾਪਨਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦਾ ਉਤਥਾਨ ਵਰਣਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਕਤ ਸਤੁਤੀ-ਆਹਵਾਨ ਵਜੋਂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਮਹਿਮਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਮੁੜ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਕਰੇ ਅਤੇ ਵਿਜੈ, ਵਰਖਾ ਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ੇ।
Sukta 33
Sukta 1.33
ਰਿਗਵੇਦ 1.33 ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਛੰਦ ਦਾ ਸੂਕਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ‘ਗਾਂ’ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਧਨ-ਸੰਪਦਾ ਅਤੇ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ) ਲੱਭਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਭਰਪੂਰਤਾ ਉਪਾਸਕਾਂ ਵੱਲ ਮੋੜੇ। ਸੂਰਜ-ਸਮ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਤੇ ਰੱਖੇ, ਅਤਿਕ੍ਰਮਣ-ਅਸੰਭਵ ਇੰਦਰ-ਬਲ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਿਆਂ, ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ, ਖੇਤਰ/ਜ਼ਮੀਨ ਜਿੱਤਣ, ਅਤੇ ਨਿਆਂਸੰਗਤ ਲਾਭਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਰਗੇ ਠੋਸ ਉਪਕਾਰ-ਕਰਮ ਯਾਦ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੂਕਤ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜਿੱਤ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਵਿਵੇਕ ਲਈ ਇੰਦਰ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ।
Sukta 34
Sukta 1.34
ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਸ਼ਵਿਨੌ (ਨਾਸਤਿਆ) ਨੂੰ ਬਾਰੰਬਾਰ ਆਉਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—“ਅੱਜ ਤਿੰਨ ਵਾਰ” ਅਤੇ “ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ”—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਰਥ ਨਾਲ, ਸਦਾ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰੇਰਣਾ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਧਾਰਕ ਸਹਾਇਤਾ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹੋਏ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗਤੀ, ਸਮੇਂ-ਸਿਰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਅਤੇ ਵੀਰ-ਬਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਧਨ (ਸੁਵੀਰ) ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਤਾਕਤ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਲਈ ਸਿੱਧੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 35
Sukta 1.35
ਰਿਗਵੇਦ 1.35 ਸਵਿਤ੍ਰ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਸੂਕਤ ਹੈ। ਇਹ ਅਗਨੀ, ਮਿਤ੍ਰ–ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਰਾਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆਕਾਰੀ ਆਸਰਿਆਂ ਵਜੋਂ ਸੱਦ ਕੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਸਵਿਤ੍ਰ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰੇਰਕ ਵੱਲ ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ, ਸੁਚੱਜੇ ਬਣੇ ਰਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਕਤ ਸਵਿਤ੍ਰ ਦੇ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ: ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਠਿਕਾਣੇ, ਯਮ ਦੇ ਲੋਕ ਤੱਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹੋਏ। ਰੱਖਿਆ, ਠੀਕ ਦਿਸ਼ਾ, ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੀ ‘ਉਚਾਰਿਤ’ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Sukta 36
Sukta 1.36
ਰਿਗਵੇਦ 1.36 ਕਣਵਾਂ ਦਾ ਅਗਨੀ-ਸੂਕਤ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਮਹਾਬਲੀ, ਸਰਵ-ਪੂਜਿਤ ਯਜ੍ਞ-ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਹਵਿ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਤ (ਕੌਸਮਿਕ ਕ੍ਰਮ) ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੋਇਆ ਦੱਸ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਹੋਰ ਬਲਵਾਨ ਹੋਵੇ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਉਗ੍ਰ ਲਪਟਾਂ ਰਕ੍ਸ਼ਸ ਅਤੇ ਹਰ ਵੈਰੀ, ਵਕ੍ਰ ਬਲ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਦੂਰ ਕਰ ਦੇਣ।
Sukta 37
Sukta 1.37
ਇਹ ਸੂਕਤ ਮਾਰੁਤਾਂ—ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਗਣ—ਦੀ ਜੋਸ਼ੀਲੀ ਸਿਫ਼ਤ ਹੈ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਟੱਲ ਦੌੜ, ਚਮਕਦੇ ਰਥ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਤੱਕ ਨੂੰ ਕੰਬਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਣਵ ਰਿਸ਼ੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੁਚੱਜੀ ਊਰਜਾ ਨਾਲ ਆਉਣ, ਅਤੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਲ, ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਮਾਰਗ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਜਗਾਉਣ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਾਰੁਤਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ-ਸੰਗਤ ਦਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਉਚਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਤਸ਼ਾਹ-ਭਰੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪਾਲਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪੂਰਾ ਜੀਵਨ ਜੀਊਣ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Sukta 38
Sukta 1.38
ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਦੇ ਤੇਜ਼, ਗੱਜਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੇ ਸਾਥੀਆਂ ਮਰੁਤ-ਗਣ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਆਹੁਤੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਚਮਕ—ਬਿਜਲੀ, ਵਰਖਾ ਅਤੇ ਗੱਜਦੀ ਤਾਕਤ—ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਪਾਸਕਾਂ ਲਈ ਰੱਖਿਆ, ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਲਵਰਧਨ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੂਕਤ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਰੁਤਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿੱਧੀ ਪੁਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ “ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਵਧੇ।”
Sukta 39
Sukta 1.39
ਇਹ ਸੂਕਤ ਦੂਰਲੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਦਹਕਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉੱਭਰਦੇ ਮਰੁਤਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਜਾਂ ਕਿਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੱਜਦੇ ਰਥਾਂ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕੰਬਾਉਂਦੇ ਆਗਮਨ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਬਲ ਦਾ ਜੀਵੰਤ ਚਿੱਤਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤੋਂ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ (ṛṣi) ਦੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਤੋਂ—ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 40
Sukta 1.40
ਇਹ ਸੂਕਤ ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਣੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਬ੍ਰਹਮਣਸਪਤੀ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉੱਠ ਕੇ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੰਤਰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆਕਾਰੀ ਬਣੇ। ਮਰੁਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਉਦਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਪ੍ਰੇਰਕ ਤੇ ਅਜਿੱਤ ਬਲ ਵਜੋਂ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਡਰ ਅਤੇ ਟਕਰਾਅ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਲਿਆਣ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।
Sukta 41
Sukta 1.41
ਇਹ ਸੂਕਤ ਆਦਿਤਿਆਂ—ਵਰੁਣ, ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਅਰਯਮਨ—ਨੂੰ ṛਤ (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਕ੍ਰਮ) ਦੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਰਖਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਸੱਦਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਰ, ਭੁੱਲ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਨਾ ਚਾਲਾਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਮੰਗਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ “ਸਿੱਧੇ ਰਾਹ” ਉੱਤੇ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਹੀ ਵਿਚਾਰ, ਸਮਾਜਿਕ ਸਦਭਾਵ ਅਤੇ ਖਤਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਾਰ ਲੰਘਣਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕ ਜ਼ੋਰ ਹੈ: ਜੋ ਲੋਕ ਉਪਰੋਂ ਉਦਾਰ ਲੱਗਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਪਰਖ-ਵਿਚਾਰ ਰੱਖੋ; ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਬੋਲੀਆਂ ਵੱਲ ਖਿੱਚੇ ਨਾ ਜਾਓ।
Sukta 42
Sukta 1.42
ਇਹ ਸੂਕਤ ਯਾਤਰਾ-ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ ਜੋ ਪੂਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਗਤ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੂਸ਼ਨ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਚੱਲੇ, ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰੇ ਦੂਰ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਮਨਚਾਹੇ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਾਹ ਦਿਖਾਵੇ। ਪੂਸ਼ਨ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਹੇਠ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਮਾਈ ਅਤੇ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਭੋਗੀ ਹੋਈ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵੀ ਮੰਗੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਝਗੜੇ ਦੀ ਥਾਂ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Sukta 43
Sukta 1.43
ਗਵੇਦ 1.43 ਰੁਦ੍ਰ ਲਈ ਇਕ ਸੰਖੇਪ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਸਤੁਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਹੀ, ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਠਹਿਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਤੁਤਿ-ਵਚਨ ਮੰਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਦਾ ਸਰੋਤ ਬਣਾ ਦੇਵੇ। ਇਹ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਉਪਕਾਰਕ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਰੂਪ ਨੂੰ (ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ) ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਭੈ-ਜਨਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਪਰੋਖ ਤੌਰ ਤੇ ਮੰਨਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਪਾਸਕ ਅਤੇ ਸਮੁਦਾਇ ਲਈ ਚੰਗਿਆਈ, ਆਰੋਗਤਾ ਅਤੇ ਮੰਗਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
Sukta 44
Sukta 1.44
ਗਵੇਦ 1.44 ਉਸ਼ਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਅਗਨੀ-ਸਤੁਤਿ ਸੂਕਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਦੂਤ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਕੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸ਼ਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਗਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਲਿਆਵੇ ਅਤੇ ਦਾਨਸ਼ੀਲ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ “ਬਹੁ-ਰੰਗੀ” ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ੇ। ਸਤੁਤੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਤਹਕਾਲੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਿਵ੍ਯ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ—ਸਵਿਤ੍ਰ, ਉਸ਼ਸ, ਅਸ਼ਵਿਨੌ, ਭਗ, ਮਰੁਤ, ਅਤੇ ਵਰੁਣ—ਸਹਿਤ ਆਹਵਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਰੀਤ ਸੋਮ-ਯਜ੍ਞ ਅਤੇ ਤ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਸਮਨ್ವਿਤ ਸਵਾਗਤ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Sukta 45
Sukta 1.45
ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਯਜ्ञ ਦਾ ਪੁਰੋਹਿਤ-ਆਹਵਾਨਕ ਮੰਨ ਕੇ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਵਸੂਆਂ, ਰੁਦਰਾਂ ਅਤੇ ਆਦਿਤਿਆਂ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਕੁਲਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਯਜ्ञ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੀਤ ਨੂੰ “ਸੁ-ਅਧਵਰ” (ਸੁਪਥਿਤ/ਸੁਮਾਰਗਿਤ) ਬਣਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਵਾਰੰਵਾਰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਵਿ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ-ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਲੈ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਨੂ ਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮੁਦਾਇਤਾ ਤ/ਕੌਸਮਿਕ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਸੁਰਤਾਲ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਦੇ ਯਜਨ ਨੂੰ ਸੋਮ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਘਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯਜ्ञ ਦੇ ਆਮ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਉੱਠਣ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Sukta 46
Sukta 1.46
ਰਿਗਵੇਦ 1.46 ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਤਕਾਲੀ ਆਹਵਾਨ-ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਰਾਹੀਂ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਜੁੜਵਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ ਅਤੇ ਚਿਕਿਤਸਕ ਵਜੋਂ ਸਲਾਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਦਿਪਤਿਮਾਨ ਰਥ ਉੱਤੇ ਤੁਰੰਤ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਸੂਕਤ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ‘ਅਸਤਿਤਵ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ’ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਆਉਣ, ਸੋਮ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਤੇ ਸਮੁਦਾਇ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ, ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ।
Sukta 47
Sukta 1.47
ਕਣਵ ਦਾ ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਸ਼ਵਿਨੌ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਪਤਿਮਾਨ ਰਥ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਆਉਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨਿਚੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਮਿੱਠਾ ਸੋਮ ਪੀਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ‘ਤ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ’ ਹੋਏ ਕਲਿਆਣ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਰੰਵਾਰ ਦੋਹਾਂ ਚਿਕਿਤਸਕਾਂ ਨੂੰ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਗਹਿਰਾਈਆਂ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ੀ ਵਿਸਤਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਹਰ ਲੋਕ ਤੋਂ ਲਿਆਏ ਰਤਨ (ਗਹਿਣੇ/ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਅਤੇ ਰਯਿ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਪੂਰਨਤਾ) ਦਾਤਾਰ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ਣ। ਸੂਕਤ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਣਵ ਦੇ ਯਜ੍ਞ-ਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਦੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨੇੜਤਾ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾ ਕੇ, ਇਸ ਨਿਯੌਤੇ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਵੀ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਵੀ ਬਣਾਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 48
Sukta 1.48
ਇਹ ਸੂਕਤ ਉਸ਼ਸ (ਉਸ਼ਾ/ਸਵੇਰ ਦੀ ਦੇਵੀ) ਲਈ ਪ੍ਰਾਤ਼ਕਾਲੀ ਆਹਵਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਿਠਾਸ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਅਤੇ ਉਦਾਰ ਧਨ-ਸੰਪਦਾ ਨਾਲ ਉਗੇ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਤੇ ਧਰਮਸੰਗਤ ਕਰਮ ਵੱਲ ਜਗਾਏ। ਇਸ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ਼ਾ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਪਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਮੰਗਲਤਾ ਅਤੇ ਬਲ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਕਾਂਤੀ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਆਹਾਰ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਰਤਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Sukta 49
Sukta 1.49
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਉਸ਼ਸ-ਸਤੁਤੀ ਪ੍ਰਭਾਤ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਉੱਚਾਈਆਂ ਤੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਮੰਗਲਮਈ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸਮੇਤ ਆਵੇ, ਜਾਗਰੂਕਤਾ, ਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਠੀਕ ਲੈ-ਤਾਲ ਲਿਆਵੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਚਮਕਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ṛਤ (ਕੌਸਮਿਕ ਸੱਚ) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਖੀ, ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ—ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਜਾਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਣਵ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸੱਦਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੱਚੀ ਦੌਲਤ ਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Sukta 50
Sukta 1.50
ਰਿਗਵੇਦ 1.50 ਸੂਰਜ ਦੀ ਜਾਤਵੇਦਸ—ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ—ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਸਤੁਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਹਰ ਜੀਵ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿਗੋਚਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸੂਕਤ ਉਸ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਉਦਯ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਉਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਥ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦਾ ਮਾਪਕ, ਜਨਮਾਂ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ: ਜਦੋਂ ਆਦਿਤ੍ਯ ਪੂਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਗੇ, ਉਹ ਵੈਰੀ ਬਲਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਦ੍ਵੈਸ਼ੀ ਦੇ ਵੱਸ ਤੋਂ ਬਚਾ ਕੇ ਰੱਖੇ।
Sukta 51
Sukta 1.51
ਰਿਗਵੇਦ 1.51 ਇਕ ਜੋਸ਼ੀਲਾ ਇੰਦਰ-ਸਤੋਤ੍ਰ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ ਦੇ ਉੱਛਲਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਪ ਤੋਂ ਪਰੇ ਮਹਾਨਤਾ ਵਾਲੇ ਅਜਿੱਤ ਯੋਧੇ ਵਜੋਂ ਸਲਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਟਕਰਾਅ ਅਤੇ ਸਮੂਹਕ ਜਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਮੰਗਦਾ ਹੈ—ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੈਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਛਾਣਣ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਦੇਣ, ਕਾਨੂੰਨ-ਵਿਰੋਧੀ/ਅਨਿਆਈ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ, ਅਤੇ ਯਜਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀਰ-ਬਲ ਤੇ ਰੱਖਿਆਦਾਇਕ ਆਸਰਾ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 52
Sukta 1.52
ਗਵੇਦ 1.52 ਇਕ ਇੰਦਰ-ਸਤੁਤੀ ਹੈ ਜੋ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਵਧ ਦੀ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਜਿੱਤ ਨਾਲ ਪਾਣੀਆਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਤ-ਕ੍ਰਮ ਲਈ ਸੂਰਜ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਬਲਵਾਨ, ਤੇਜ਼-ਗਤੀ ਵਾਲੇ ਯੋਧੇ ਵਜੋਂ ਸਲਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਚੱਜੀ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਆਹਵਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਦੇਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਯਜਮਾਨ ਲਈ ਰੱਖਿਆ, ਗਾਤੁ (ਰਾਹ/ਗਤੀ) ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਿਰਣਾਇਕ ਯੁੱਧ-ਬਲ ਨਾਲ ਜਿੱਤੀ ਹੋਈ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਯਜ्ञ ਵੱਲ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।
Sukta 53
Sukta 1.53
ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦਾ ਇਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ਇੰਦਰ ਲਈ ਸਤਿਕਾਰ ਦੀ “ਨਵੀਂ ਬਾਣੀ” ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਦਿਪਤ ਆਸਨ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਖਾਲੀ ਚਾਪਲੂਸੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸੱਚੀ ਲਗਨ ਵਾਲੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਵਧ ਅਤੇ ਵਿਘਨ-ਭੇਦ ਵਿੱਚ ਸੋਮ-ਜਨਿਤ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਪਾਸਕ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਮਿੱਤਰ ਬਣਨ—ਵੀਰ ਬਲ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਵਾਲੀ ਅੱਗੇ ਵਧਤ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਣ।
Sukta 54
Sukta 1.54
ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦਾ ਇਹ ਇੰਦਰ-ਸਤੋਤ੍ਰ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਦੀ ਘੜੀ ਵਿੱਚ ਮਘਵਾਨ ਇੰਦਰ ਅਰਾਧਕ ਗਾਇਕਾਂ/ਸਤੋਤ੍ਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਛੱਡੇ—ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸੰਸਾਰ-ਹਿਲਾਉਂਦੇ ਕਰਤੱਬ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਚੀਖਣਾ, ਜੰਗਲਾਂ ਦਾ ਗੱਜਣਾ, ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਹੋਣਾ—ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਸਮੁਦਾਇ ਲਈ ਰੱਖਿਆ, ਜਿੱਤ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 55
Sukta 1.55
ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਪਾਰ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇੰਨੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਿ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਨਾ ਸਮਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਮਾਪ ਸਕਦੇ ਹਨ—ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਭਿਆਨਕ, ਤੇਜਸਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਰੰਵਾਰ ਵਜ੍ਰ (ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਅਸਤ੍ਰ) ਨੂੰ ਘੜਨ ਅਤੇ ਤਿੱਖਾ ਕਰਨ ਦੀ ਗੂੰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸੇ ਨੂੰ ਉਹ ਨਿਰਣਾਇਕ ਬਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਬਲ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ ਨੂੰ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 56
Sukta 1.56
ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਟੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਉਹ ਤੇਜ਼ ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ ਉੱਠਦਾ ਹੈ, ਭੂਰੇ-ਜੁੱਤੇ ਰਥ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੱਜਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਹੀ ਤਵਿਸ਼ੀ (ਦਿਵ੍ਯ ਬਲ) ਨਾਲ ਬਲਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਇੰਦਰ ਦਿਆਉਂ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਥਾਂਮਦਾ ਹੈ; ਸੋਮ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋੜ ਕੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਕਤ ਰੱਖਿਆ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਲਈ ਇੰਦਰ ਦੀ ਵਿਜੈ-ਊਰਜਾ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਹੈ।
Sukta 57
Sukta 1.57
ਛੇ ਪਦਾਂ ਵਾਲਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਛੰਦ ਦਾ ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਅਪਾਰ ਦਾਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ “ਫੜਨ ਔਖੀ” ਦਾਤ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਵਹਿ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਨਿਰਣਾਇਕ ਜਿੱਤ-ਕਰਤੱਬ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਂਦਾ ਹੈ: ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਮਹਾਂ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਰੁਕੇ ਹੋਏ ਜਲਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪਾਲਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਸਮੁਦਾਇ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਆਸਰੇ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਬਲ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਵੇ।
Sukta 58
Sukta 1.58
ਰਿਗਵੇਦ 1.58 ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਹੋਤ੍ਰ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦੂਤ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਯਜ੍ਞ-ਕ੍ਰਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਵਿ-ਅਰਪਣ ਲਈ ਬੁਲਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਉਪਕਾਰਕ ਪੁਰੋਹਿਤੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਨਾਲ ਭੜਕਦੀ, ਭੈ-ਭਕਤੀ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਜ੍ਵਲੰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦਰਸਾਂਦਾ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਤੋਂ ਆਸਰਾ, ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ਼ਾ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 59
Sukta 1.59
ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ—ਸਾਰਵਭੌਮ ਅੱਗ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਭ ਅੱਗਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ—ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਬਸਤੀਆਂ ਦੀ ‘ਨਾਭੀ’ (ਕੇਂਦਰੀ ਬੰਧਨ) ਵਜੋਂ ਸਲਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮਸੰਗਤ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਤ੍ਰ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਤੇ ਮਹਾਨ ਸਤੁਤੀਆਂ ਅਤੇ ਹਵਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਭਾਰਦਵਾਜ ਵੰਸ਼ ਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਲ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਸੁਚੱਜਾ ਜੀਵਨ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Sukta 60
Sukta 1.60
ਇਹ ਛੋਟਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸਨੂੰ ਚਮਕਦਾਰ “ਸਭਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ” ਅਤੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇਜ਼ ਦੂਤ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਤਰਿਸ਼ਵਨ ਵੱਲੋਂ ਭ੍ਰਿਗੂਆਂ ਕੋਲ ਅਗਨੀ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪੌਰਾਣਿਕ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਆਦਿ ਦਾਨ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਅਤੇ ਯਜਨ-ਭੂਮੀ ਤੋਂ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਧਨ-ਸੰਪਦਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ਼ਾ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਤੁਰੰਤ ਆਮਦ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 61
Sukta 1.61
ਰਿਗਵੇਦ 1.61 ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਛੰਦ ਦਾ ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੌਤਮ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਤੋਤ੍ਰ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਉੱਛਲਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਵਰਗ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਅਟੱਲ ਯੁੱਧ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਵੀ ਜੋ ਰੌਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸੂਕਤ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਤੁਤੀ ਨੂੰ “ਦਾਨ” (ਬ੍ਰਹਮਾਣਿ) ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਬਲਵਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਟਿਕਾਏ ਅਤੇ ਉਸ਼ਾ-ਜਨਮੀ ਤੇਜ਼ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਲਿਆਵੇ।
Sukta 62
Sukta 1.62
ਇਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ਇੰਦਰ ਲਈ ਘੜਿਆ ਹੋਇਆ ‘ਨਵਾਂ’ ਬ੍ਰਹਮਨ (ਪਵਿੱਤਰ ਵਚਨ-ਰਚਨਾ) ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਗਿਰਸ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਢੰਗ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਜਿੱਤੂ ਬਲ ਦੇ, ਹਰ ਥਾਂ ਸੁਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਗਿਰਸ ਵੰਸ਼ ਦੀਆਂ ਛਬੀਆਂ—ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ, ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋਸਮਿਕ ਆਧਾਰ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਤੇਜਸਵੀ ਰਥ-ਜੋੜੀ—ਨੂੰ ਜਾਗ੍ਰਤ ਕਰਕੇ, ਉਪਾਸਕਾਂ ਲਈ ਠੀਕ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸ਼ਾ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 63
Sukta 1.63
ਇਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ‘ਮਹਾਨ’ ਵਜੋਂ ਸਲਾਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਥਿਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭੈ-ਭਕਤ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ ਵੀ ਅਡੋਲ ਖੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਪਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਵੈਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਵੇ, ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਤੋੜੇ, ਅਤੇ ਸੁਘੜ ਬਲ, ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਧਨ-ਸੰਪਦਾ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਸ਼ਾ ਵੇਲੇ ਗੋਤਮਾਂ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਨ (ਪਵਿੱਤਰ ਉਚਾਰ) ਰਾਹੀਂ—ਬਖ਼ਸ਼ੇ।
Sukta 64
Sukta 1.64
ਇਸ ਮਰੁਤ-ਸਤੁਤੀ ਵਿੱਚ ਨੋਧਸ ਗੌਤਮ ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਗਣਾਂ ਲਈ “ਸੁਚੱਜੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੜੀ” ਹੋਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਰਚਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੰਹ-ਸਮਾਨ ਗੱਜਣਾ, ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਇਕਜੁੱਟ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਦੀ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਹੰਢਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸੂਕਤ ਸੁਚੇਤ ਕਾਵਿ-ਆਹਵਾਨ ਤੋਂ ਜੀਵੰਤ ਯੁੱਧਮਈ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਤ (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ) ਨਾਲ ਸੁਰਤਾਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬਲ ਸਮੇਤ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਤੇ ਵੀਰ-ਜਨਕ ਧਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਹਾਰਕ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਵਜੋਂ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 65
Sukta 1.65
ਰਿਗਵੇਦ 1.65 ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਇੱਕ ਐਸੀ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਪਰ ਲੱਭ ਸਕਣਯੋਗ ਜਵਾਲਾ ਵਜੋਂ—ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਾਂਗ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਕੇ ਲੱਭੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ—ਜੋ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ/ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ ਜੋਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਵਿ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਕਤ ਉਸ ਦੇ ਅਟੱਲ ਉਛਾਲ ਨੂੰ (ਛੱਡੇ ਹੋਏ ਘੋੜੇ ਜਾਂ ਉਫ਼ਾਨੀ ਦਰਿਆ ਵਾਂਗ) ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਤੱਕ ਚਮਕਣ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨੀ, “ਤ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ” ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ ਤੋਂ ਦਿਪਤਿਮਾਨ ਕ੍ਰਮ ਵੱਲ ਉਪਾਸਨਾ ਨੂੰ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 66
Sukta 1.66
ਗਵੇਦ 1.66 ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਨੇਕ-ਤੇਜਸਵੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਹੈ—ਧਨ, ਸੂਰਜ, ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ “ਸਨਾਤਨ ਪੁੱਤਰ”—ਜੋ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਕਤ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ, ਯੁੱਧ-ਯੋਗ ਬਲ, ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਧੱਕ ਕੇ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ “ਗਾਂਵਾਂ” (ਕਿਰਣਾਂ/ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ) ਆਕਾਸ਼ੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਣ।
Sukta 67
Sukta 1.67
ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਜਨਮੀ ਜਵਾਲਾ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਮਿਤ੍ਰ-ਸਰੂਪ ਮਿੱਤਰ ਵਜੋਂ, ਜੋ ਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸਹੀ ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਆਗਿਆਪਾਲਨਾ ਰਾਹੀਂ ਸਮੁਦਾਇ ਨੂੰ ਸੁਰਤਾਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ‘ਧੇਣਾਂ/ਝੁੰਡਾਂ’ ਦਾ ਖੋਜੀ ਅਤੇ ਰਖਵਾਲਾ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜਲਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਜਾਗ੍ਰਤ ਬੁੱਧੀ (ਚਿੱਤੀ) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਦਵਾਨ ਮਿਲ ਕੇ ਸਹਿਮਤੀ ਅਤੇ ਸਾਂਝ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
Sukta 68
Sukta 1.68
ਇਹ ਸੂਕਤ ਸਦਾ ਜਾਗਰੂਕ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਉੱਠਦਾ ਹੈ, ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਅਚਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮਾਰਗਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ “ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ” ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਧਰਮਯੁਕਤ ਕਰਮ ਲਈ ਥਾਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਚੇਤਨ ਜਾਣਨਹਾਰ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਹਪਤੀ ਅਗਨੀ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਹਵਿਸ ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ (ਰਾਯਸ) ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰੇ।
Sukta 69
Sukta 1.69
ਇਹ ਅਗਨੀ-ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਇੱਕ ਦਿਪਤਿਮਾਨ, ਸਵਰਗ-ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਜੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਹੀ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਵਾਂਗ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠੀਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮੁਦਾਇਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਹਵਾਨ ਕੀਤੀ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੂਰਜੀ ਲੋਕ (ਸ੍ਵਰ) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਹਿਮਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਹਵੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਹ ਕੇ ਲੈ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਸਭ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਬਖ਼ਸ਼ੇ।
Sukta 70
Sukta 1.70
ਰਿਗਵੇਦ 1.70 ਅਗਨੀ-ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਆਰਯ-ਮਨੀਸ਼ਾ (ਉੱਚੀ, ਸੁਚੱਜੀ ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ) ਰਾਹੀਂ “ਪੁਰਾਤਨ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀਆਂ” ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਤੋਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੀਂਹਾਂ ਦਾ ਜਾਗਰੂਕ ਜਾਣਕਾਰ ਅਤੇ ਰਖਵਾਲਾ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਮਰਤਿਆਂ ਦੇ ਜਨਮਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੋਜੀ ਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੇ ਬਾਹਰੀ ਟਕਰਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਾ ਕੇ ਠੀਕ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 71
Sukta 1.71
ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਜਾਗਣ ਵਾਲੀ ‘ਇੱਛਿਤ ਜਵਾਲਾ’ ਵਜੋਂ; ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ਼ਾ (ਪ੍ਰਭਾਤ) ਨਾਲ ਗੂੰਥਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਬਹੁ-ਰੰਗੀ ਉਦਯ ਸਭ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਅੱਗ ਦਾ ਜਾਗਣਾ ਅਤੇ ਉਸ਼ਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਮੂਹਕ ‘ਭੈਣ-ਸਮਾਨ’ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਚਾਲ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ, ਠੀਕ ਗਤੀ, ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਬੰਧਨਾਂ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਬੋਲਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
Sukta 72
Sukta 1.72
ਇਹ ਸੂਕਤ ਸਦਾ ਕਰਮਸ਼ੀਲ ਦਿਵ੍ਯ ਕਾਰੀਗਰ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਾਵ੍ਯ-ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ (ਕਾਵ੍ਯਾਨਿ) ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ‘ਥਾਪਦਾ’ ਹੈ ਅਤੇ ਧਨ-ਸੰਪਦਾ ਤੇ ਅਮਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਪਤ ਭੇਦਾਂ, ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ‘ਦੋ ਨੇਤਰਾਂ’ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਵਰਗੀਆਂ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਛਬੀਆਂ ਨੂੰ ਯਾਗੀਅ ਧਰਮ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਗੂੰਧਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅਗਨੀ ਅਮ੍ਰਿਤ (ਅਮਰਤਾ) ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਦੀ ਵਾਧਾ, ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
Sukta 73
Sukta 1.73
ਰਿਗਵੇਦ 1.73 ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸੁਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਕ ਹੋਤ੍ਰ ਵਜੋਂ ਸੱਦਣ ਵਾਲਾ ਸਤੁਤਿ-ਗੀਤ ਹੈ; ਉਹ ਯਜਮਾਨ ਦੇ ‘ਸਦਮਨ’ (ਘਰ/ਨਿਵਾਸ) ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਤ ਦੇ ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਮੰਗਲਮਈ ਥਾਂ ਵਜੋਂ ਵਿਸਤਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੂਕਤ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਦੀ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਅਗਵਾਈ (ਸੁਪ੍ਰਣੀਤੀ) ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਤ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ—ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋੜ ਕੇ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਵਾਂਗ—ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਲੱਗਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸੁਯੁਕਤ ਸ਼ਾਸਨ ਧਨ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਯਸ਼ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇ—ਇਹ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Sukta 74
Sukta 1.74
ਇਹ ਸੂਕਤ ਯਜ್ಞ ਦੇ ਸਦਾ ਨੇੜੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਅਗਨੀ ਵੱਲ ਇਕ ਅਰਦਾਸੀ ਪਹੁੰਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਤੁਤੀਆਂ “ਦੂਰੋਂ ਵੀ” ਅਤੇ “ਇੱਥੇ” ਯਜਨ-ਕ੍ਰਿਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਣੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਉਪਾਧੀਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ—ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਹਵਾਨਿਤ, ਦਿਵ੍ਯ-ਸਵਰੂਪ, ਮਹਾਬਲੀ, ਬਰ੍ਹਿਸ ਉੱਤੇ ਸੁਚੱਜੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਸਨ ਲੈਣ ਵਾਲਾ। ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਉਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਵਿਸ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਪਾਸਕ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਤੇਜਸਵੀ ਵੀਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 75
Sukta 1.75
ਇਹ ਛੋਟਾ ਅਗਨੀ-ਸੂਕਤ ਅੱਗ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਵੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੇ ਅਤੇ ਵੇਦੀ ਉੱਤੇ ਹਵੀਆਂ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿਣਕ ਮੂੰਹ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਆਸਨ ਸੰਭਾਲੇ। ਫਿਰ ਇਹ ਅਗਨੀ ਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਨੂੰ ਟਟੋਲਦਾ ਹੈ—ਕੌਣ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉਸ ਦਾ ਮਿੱਤਰ, ਪੋਸ਼ਕ ਅਤੇ ਯਜਨ-ਸਾਥੀ ਹੈ? ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਗਨੀ ‘ਵਿਸ਼ਾਲ ਤ’ (ṛtam bṛhat) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਵਲੋਂ ਮਿਤ੍ਰ-ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਯਜਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਕੇ ਵਸਾਏ।
Sukta 76
Sukta 1.76
ਗੌਤਮਾਂ ਦਾ ਇਹ ਛੋਟਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਹੋਤ੍ਰ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲਾ ਯਜਮਾਨ-ਪੁਰੋਹਿਤ ਮੰਨ ਕੇ ਸੰਬੋਧਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਠੀਕ ਮਾਨਸਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਸ ਤੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਗਨੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆਕਾਰੀ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰਕਸ਼ਸ ਵਰਗੀਆਂ ਵੈਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਸੋਮ-ਸਵਾਮੀ (ਅਕਸਰ ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਹਵਨ-ਅਰਪਣ ਵੱਲ ਲਿਆ ਕੇ ਕਰਮਕਾਂਡ ਨੂੰ ਸੰਪੰਨ ਕਰੇ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਿਸ਼ੀਤਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਅੱਜ ‘ਖੁਸ਼ ਲਡਲ’ ਨਾਲ—ਅਰਥਾਤ ਇੱਛਾਪੂਰਵਕ ਅਤੇ ਆਨੰਦਮਈ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ—ਯਜਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 77
Sukta 1.77
ਗੌਤਮਾਂ ਦਾ ਇਹ ਛੋਟਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਸੂਕਤ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਯੋਗ, ਦੇਵ-ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਬਚਨ ਉਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋਤ੍ਰ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਨਮੁਖ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਹ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਤਾਵਾ (ਤ—ਵਿਸ਼ਵ-ਕ੍ਰਮ—ਦਾ ਧਾਰਕ) ਵਜੋਂ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ-ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਸਹੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਵਜੋਂ, ਅਤੇ ਉਪਾਸਕ ਲਈ ਕੀਰਤੀ, ਬਲ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਸਲਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 78
Sukta 1.78
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਸੂਕਤ ਸਰਵਜ੍ਞ ਅਗਨੀ ਜਾਤਵੇਦਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ‘ਦ੍ਯੁਮਨੈਃ’—ਚਮਕਦਾਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਦੁਆਰਾ ਬਲਵਾਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਗੋਤਮ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਦਰਸ਼ੀ (ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਨਾਮਿਤ ਰਹੂਗਣ) ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਵਾਜ—ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਪੂਰਨਤਾ—ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਜੇਤਾ ਮੰਨ ਕੇ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਉਪਾਸਕਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਾਰਜ ਕਰੇ।
Sukta 79
Sukta 1.79
ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਉਸ਼ਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਵਾਂਗ ਚਲਾਇਮਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਮੱਧ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਕੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਮ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਕਤ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਗਨੀ ਰੱਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਗਾਇਨ ਵਿੱਚ ਉਤਰੇ, ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਯਜ्ञ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਤੇ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।
Sukta 80
Sukta 1.80
ਗਵੇਦ 1.80 ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਛੰਦ ਦਾ ਇੰਦਰ-ਸਤੋਤ੍ਰ ਹੈ, ਜੋ ਇਹ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੋਮ-ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਾਣੀ (ਬ੍ਰਹਮਨ/ਉਕਥ) ਇੰਦਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰੋਕ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਰਪ ਅਹਿ/ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਧੱਕਦੇ ਹਨ। ਕਵੀ ਇਕ ਸਾਂਝੀ ਲਿਟਰਜੀ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ—ਅਨੇਕ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਜਾਪ, ਅਤੇ ਸਤੋਭ—ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੇ “ਸਵਰਾਜ੍ਯ” (ਆਤਮ-ਸਾਰਵਭੌਮਤਾ) ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਥਰਵਨ, ਮਨੂ, ਦਧ੍ਯੰਚ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੂਕਤ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਿਰਫ਼ ਸਿਫ਼ਤ ਨਹੀਂ, ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਵੀ ਹੈ: ਯਜ੍ਞ ਲਈ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣਾ, ਗੀਤ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਲ ਦੇਣਾ, ਅਤੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਲਈ ਸ਼ਕਤੀ, ਵਰਖਾ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀ ਮੁਕਤੀ/ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ।
Sukta 81
Sukta 1.81
ਰਿਗਵੇਦ 1.81 ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਦਾ ਸੂਕਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸਦਾ ਵਧਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਯੁੱਧ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਦੋਹਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਕਟ-ਘੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਭਰ ਦੇਣ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਘੇਰ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਉਸ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਹਾਰਕ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ—ਵਿਜੈ, ਸੁਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਜਾਂ ਹਵਿਸ ਨਾ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਵੇਕ—ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 82
Sukta 1.82
ਛੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲਾ ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਬੁਲਾਵਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਬਾਣੀ ਸੁਣੇ ਅਤੇ ਸੋਮ-ਅਰਪਣ ਵੱਲ ਜਲਦੀ ਆਵੇ। ‘ਦੋ ਭੂਰੇ (ਹਰਿਤ) ਘੋੜੇ ਜੋਤੋ’ ਵਾਲੀ ਰਿਫ਼ਰੇਨ-ਜਿਹੀ ਪੁਕਾਰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਬਲਦ-ਸਮ ਬਲ ਵਾਲੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਆਉਣ, ਛਲਕਦੇ ਸੋਮ-ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਪਛਾਣਣ, ਅਤੇ ਪੀੜ੍ਹ ਕੇ ਕੱਢੇ ਪਾਨਾਂ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਬ੍ਰਹਮਨ (ਪਵਿੱਤਰ ਉਚਾਰ) ਰਾਹੀਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਘੋੜੇ ਜੋਤਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਸਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਨਾਲ ਹੀ ਪੂਸ਼ਨ ਦਾ ਵੀ ਸਾਥੀ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਵਜੋਂ ਉਲੇਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 83
Sukta 1.83
ਇਹ ਛੋਟਾ ਇੰਦਰ-ਸਤੋਤ੍ਰ ਉਸ ਮਰਤਯ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਫਲਦਾ-ਫੂਲਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਘੋੜੇ, “ਗੋ” (ਕਿਰਣਾਂ/ਧਨ) ਅਤੇ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਭਰਨ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਗਿਰਸ–ਪਣੀ/ਵਲ ਵਾਲੇ ਪਿਛੋਕੜ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਯਤਨ ਨਾਲ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਧਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਾਨ, ਸੋਮ-ਪੀੜਨ ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਵਿਛਾਏ ਬਰ੍ਹਿਸ ਸਮੇਤ ਸੁਚੱਜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਸੋਮ-ਯਾਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੰਦਰ ਦਾ ਆਨੰਦ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
Sukta 84
Sukta 1.84
ਇਹ ਸੂਕਤ ਸੋਮ-ਪੇੜਨ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸੱਦਣ ਵਾਲੀ ਸਤੁਤੀ ਹੈ; ‘ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਬਲ’ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਬਲੀ-ਕਰਮ ਵੱਲ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜਿੱਤ-ਸ਼ਕਤੀ (ਇੰਦ੍ਰਿਯ) ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਵੇ ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਇੰਦਰ ਦੀ ਮਹਾਨ ਤਾਕਤ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਾਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਰੁਤਾਂ/ਗੋ-ਅਤੇ-ਸੋਮ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸੰਗਤ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਅਟੱਲ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਜਨਸਮੂਹਾਂ ਲਈ ਮਾਪ ਕੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਧਨ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 85
Sukta 1.85
ਇਹ ਸੂਕਤ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਤੂਫ਼ਾਨ-ਜਨਮੇ ਪੁੱਤਰ ਮਰੁਤਾਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ, ਯੁੱਧ-ਬਲਵਾਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਉਰਜਾ ਨਾਲ ਭਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੇਜ਼, ਦਿਪਤਿਮਾਨ ਚਾਲ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਅਤੇ ਯਾਗ-ਆਸਨ ਤੱਕ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੰਤਰੰਗ ਆਮਦ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਰੱਖਿਆਕਾਰੀ “ਆਸਰੇ” ਲਿਆਉਣ ਅਤੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਧਨ ਤੇ ਵੀਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਣ।
Sukta 86
Sukta 1.86
ਇਹ ਸੂਕਤ ਮਰੁਤਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਬਲੀ, ਆਕਾਸ਼-ਵਿਹਾਰੀ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਰਾਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰਦੇ ਹਨ, ਯਜਮਾਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਤਨਸ਼ੀਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ। ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਗਰਮ ਸਹਾਇਤਾ ਮੰਗਦਾ ਹੈ—ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਬਲ ਕਰਨ ਲਈ। ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਹ ਰੱਖਿਆ, ਸਮੂਹਕ ਬਲ ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਜਿੱਤ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ।
Sukta 87
Sukta 1.87
ਰਿਗਵੇਦ 1.87 ਸੂਕਤ ਮਰੁਤਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਇੱਕ ਅਟੱਲ, ਯੁਵਕ ਜੋਥ ਵਜੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਸਿੱਧੇ ਰਾਹ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ, ਨਾ ਮੁੜਨ ਵਾਲੇ, ਉਸ਼ਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਅਤੇ ਗਾਇਨ ਤੇਜ ਅਤੇ ਹੌਸਲਾ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਭਜਨ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਿਚਾਰ (ਧੀ) ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਮੰਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਤ, ਨਿਡਰਤਾ, ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੇ “ਧਾਮਨ” (ਅੰਤਰਿਕ ਨਿਵਾਸ/ਅਵਸਥਾ) ਨੂੰ—ਇੱਕ ਐਸੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਜੋ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਥਿਰ ਕਰਦੀ ਤੇ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਦੀ ਹੈ—ਮਨਾਉਂਦਾ ਤੇ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 88
Sukta 1.88
ਇਹ ਸੂਕਤ ਮਰੁਤਾਂ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਤੁਰੰਤ ਆਉਣ ਦਾ ਜੋਸ਼ੀਲਾ ਸੱਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਯਜ್ಞ-ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ, ਜੋਸ਼ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਰ੍ਹਾ ਦੇਣ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਵੀ (ਗੋਤਮ) ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਮੰਤ੍ਰ-ਬਲ ‘ਬ੍ਰਹਮਨ’ ਨੂੰ ਉਚਾਰ ਕੇ ਆਨੰਦ ਦੇ ਸਰੋਤ ਨੂੰ ‘ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਦੇ’ ਹਨ; ਮਰੁਤ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਨ ਕਰਕੇ, ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਸਮੁਦਾਇ ਨੂੰ ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਤ-ਅਨੁਸਾਰ (ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ ਵਾਲੀ) ਊਰਜਾ ਨਾਲ ਸਸ਼ਕਤ ਕਰਨ।
Sukta 89
Sukta 1.89
ਇਹ ਸੂਕਤ ਵਿਸ਼ਵੇ ਦੇਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ-ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ ਸੰਕਲਪ (ਭਦ੍ਰਾਃ ਕ੍ਰਤਵਃ) ਸਾਡੇ ਵੱਲ ਆਉਣ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਪਾਸਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਵਧਾਉਣ। ਇਹ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ‘ਸਵਸਤੀ’ ਸੂਤਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਗੂੰਧਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਦਿਤੀ ਨੂੰ ਦੇਵਾਂ, ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਜਨਮ ਤੱਕ ਦੀ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਆਧਾਰ-ਭੂਮੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Sukta 90
Sukta 1.90
ਇਹ ਸੂਕਤ ਸਮੂਹਕ “ਅਮਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ” (ਅਮ੍ਰਿਤਾਃ)—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਤ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਆਦਿਤ੍ਯ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰੱਖਿਆਕਾਰੀ ਦੇਵ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ (ਕੁਸ਼ਲ-ਮੰਗਲ), ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੇ ਬਾਹਰੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਣ। ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੈਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਨੀ ਭਰੀ ਨੀਅਤ ਦੂਰ ਭੱਜ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਲੋਕ—ਰਾਤ, ਉਸ਼ਾ, ਧਰਤੀ-ਮੱਧ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਸਵਰਗ—“ਮਧੁਮਯ” (ਮਧੁ), ਅਰਥਾਤ ਸੁਮੇਲ, ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਧਰਮਮਈ ਜੀਵਨ ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਬਣ ਜਾਣ।
Sukta 91
Sukta 1.91
ਇਹ ਸੂਕਤ ਸੋਮ (ਇੰਦੂ) ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਵਜੋਂ, ਜੋ ਖੋਜੀਆਂ ਨੂੰ “ਰਾਜਮਾਰਗ” ਉੱਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਜਿਤਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸੋਮ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਦੇਵੇ, ਰੋਗ ਅਤੇ ਅਵਿਵਸਥਾ ਦੂਰ ਕਰੇ, ਧਨ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵਧਾਏ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਲਾਭਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਾਸਕ ਦੇ ਨਿਆਂਯੋਗ ਹਿੱਸੇ ਲਈ ਲੜੇ।
Sukta 92
Sukta 1.92
ਰਿਗਵੇਦ 1.92 ਉਸ਼ਸ (ਉਸ਼ਾ) ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਾਤਹ-ਸੂਕਤ ਹੈ। ਕਵੀ ਉਸ਼ਸ ਨੂੰ ਸਦਾ ਨਵੀਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ “ਝੰਡਾ” ਚੁੱਕਦੀ ਹੈ, ਲਾਲੀਮਾਯੁਕਤ ਗਾਂਵਾਂ ਵਾਂਗ ਕਿਰਨਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਅਟੱਲ ਮੁੜ-ਆਮਦ, ਉਸਦਾ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਉਪਕਾਰਕ ਸੁਭਾਵ, ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਤੇ ਵੈਰ/ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਆਯੁ ਨੂੰ ਲੰਮਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੂਕਤ ਯਜ્ઞ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਵੱਲ ਵੀ ਮੁੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਤਹਕਾਲ ਜਾਗਦੀਆਂ ਸੋਮ-ਪਾਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇ ਕੇ ਬੇਟ ਲਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 93
Sukta 1.93
ਇਹ ਸੂਕਤ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਇਕ ਸੰਗਠਿਤ, ਇਕੋ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਜੋੜੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਸੋਮ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਅਗਨੀ—ਵਾਹਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਸੋਮ—ਜੀਵਨ ਭਰਨ ਵਾਲਾ ਪਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਕ। ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਵੀ ਦੀ ਸੁਚੱਜੀ ਸਤੁਤੀ ਸੁਣਨ, ਸਜਾ ਕੇ ਰੱਖੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ, ਬਲ, ਆਨੰਦ, ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਸਫਲ ਕਰਮਕਾਂਡ ਬਖ਼ਸ਼ਣ। ਲਹਿਜ਼ਾ ਵਿਹਾਰਕ ਅਤੇ ਰਿਤੁ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ—“ਆਓ, ਆਨੰਦ ਮਾਣੋ, ਸਾਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦਿਓ, ਅਤੇ ਉਪਾਸਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰ/ਯੋਃ (ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ) ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ।”
Sukta 94
Sukta 1.94
ਇਹ ਸੂਕਤ ਜਾਤਵੇਦਸ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਸਰਵਜ੍ਞ ਅੱਗ ਜੋ ਹਵੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਹਕ ਬਣ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋਤੇ ਰਥ ਵਾਂਗ ਸਮੁਦਾਇ ਦੀ ਸੁਚੱਜੀ ਬਣੀ ਸਿਫ਼ਤ-ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਵੀ ਢੋ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਗਨੀ ਦੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਦੇ ਆਸਰੇ ਰੱਖਿਆ, ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਉਪਾਸਕ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਬਲ, ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਤੇ ਸੁਭਾਗ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 95
Sukta 1.95
ਇਹ ਸੂਕਤ “ਦੋ ਅਸਮਾਨ ਰੂਪਾਂ” ਵਾਲੀ ਵੈਦਿਕ ਪਹੇਲੀ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਉਸ਼ਾ–ਰਾਤ ਜਾਂ ਦਿਆਉ–ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਵਰਗੀਆਂ ਜੋੜੀ ਕੌਸਮਿਕ ਮਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਇੱਕ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਬੱਛੜਾ/ਬਾਲਕ ਪਾਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਹ ਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਕੌਸ਼ਲ (ਦਕ੍ਸ਼) ਦੀ ਉਭਰਦੀ ਹੋਈ ਸਰਵਭੌਮ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਗਾਂਵਾਂ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਦੀਖਿਆ/ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀਆਂ ਪਰਤਦਾਰ ਛਬੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਭਜਨ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਕੀਰਤੀ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੋਣ ਲਈ ਸਪਸ਼ਟ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮਿਤ੍ਰ–ਵਰੁਣ, ਅਦਿਤੀ, ਵਹਿੰਦੀ ਸਿੰਧੂ ਅਤੇ ਦਿਆਉ–ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਦੇ ਆਸਰੇ ਨਾਲ।
Sukta 96
Sukta 1.96
ਰਿਗਵੇਦ 1.96 ਅਗਨੀ-ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਸਦਾ ਨਵੀਂ ਜਨਮ-ਰੂਪਤਾ ਵਾਲਾ ਵੀ। ਦੇਵਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਥਾਂਮਦੇ ਹਨ; ਜਲਾਂ, ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬੁੱਧੀ (ਧਿਸ਼ਣਾ) ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਰਾਤ ਅਤੇ ਉਸ਼ਾ ਦੁਆਰਾ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ “ਇੱਕੋ ਬੱਚਾ” ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਆਉ ਅਤੇ ਪૃਥਵੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੁਵਰਨ ਕਾਂਤੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਿਧਾ ਨਾਲ ਵਧਿਆ ਅਗਨੀ ਮਿਤ੍ਰ–ਵਰੁਣ, ਅਦਿਤੀ, ਸਿੰਧੁ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਦਿਆਉ ਦੇ ਆਸਰੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਯਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ੇ।
Sukta 97
Sukta 1.97
ਇਹ ਛੋਟਾ ਅਗਨੀ-ਸੂਕਤ ਇੱਕ ਦੁਹਰਾਈ ਜਾਂਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਦੇ ਗਿਰਦ ਬਣਿਆ ਹੈ: “ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਚਿਮੜੀ ਹੋਈ ਬੁਰਾਈ (ਅਘਮ) ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਦੂਰ ਕਰ।” ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸਭ-ਮੁਖੀ, ਸਭ ਪਾਸੇ ਘੇਰ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ੁੱਧਿਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਸੱਦਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਨਾ ਕੇਵਲ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ (ਰਯਿ) ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੜ੍ਹ ਉੱਤੇ ਨੌਕਾ ਵਾਂਗ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰੇ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੂਕਤ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਅਪਾਯ-ਨਿਵਾਰਕ ਅਤੇ ਪੁਨਰ-ਸਥਾਪਕ ਹੈ—ਪਾਪ/ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਦਾ ਨਿਵਾਰਣ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ (ਸਵਸਤੀ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ।
Sukta 98
Sukta 1.98
ਇਹ ਛੋਟਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ—ਸਾਰਵਭੌਮ ਅੱਗ—ਵਜੋਂ ਸਲਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜਸੀ ਤੇਜ ਵਾਂਗ ਸਿੰਘਾਸਨਾਸੀਨ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਧਾਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀ-ਬੂਟਿਆਂ (ਚਿਕਿਤਸਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਸੱਚਾਈ, ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਤਿਮ ਮੰਤ੍ਰ ਮਿਤ੍ਰ–ਵਰੁਣ, ਅਦਿਤੀ, ਸਿੰਧੂ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਦਿਉਸ ਵਰਗੇ ਸਹਾਇਕ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਸਮਰਥਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਧਨ ਅਤੇ ਪੂਰਨਤਾ ਉਪਾਸਕ ਨਾਲ “ਚਿਮੜੀ ਰਹੇ”।
Sukta 99
Sukta 1.99
ਇਹ ਇਕ-ਮੰਤ੍ਰ ਸੂਕਤ ਜਾਤਵੇਦਸ ਅਗਨੀ—ਸਰਵਜ੍ਞ ਅੱਗ—ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕਰਮ ਨੂੰ ਬਲ ਦੇਣ ਲਈ ਸੋਮ ਨੂੰ ਪੀੜ੍ਹ ਕੇ ਅਰਪਣ ਵਜੋਂ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਵੈਰੀ ਮਨੋਰਥ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਹਰ ਔਖੇ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਿੱਚ—ਜਿਵੇਂ ਨੌਕਾ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਾਂਦੀ ਹੈ—ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਲੰਘਾ ਕੇ, ਖ਼ਤਰੇ ਅਤੇ ਗਲਤ ਰਾਹਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਲੈ ਜਾਵੇ।
Sukta 100
Sukta 1.100
ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਟੱਲ, ਸੂਰਜ-ਸਮਾਨ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਵਾਲੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਹੰਤਾ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਟਕਰਾਅ ਅਤੇ ਹਰ ਉਪਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸਮੁਦਾਇ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਰਖਵਾਲੇ ਵਜੋਂ “ਮਰੁਤਾਂ ਨਾਲ” ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਜਿੱਤ, ਧਨ-ਦੌਲਤ, ਜਲ ਅਤੇ ਫਲਦੀ-ਫੁਲਦੀ ਸੰਤਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇ—ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਿਤ੍ਰ–ਵਰੁਣ, ਅਦਿਤੀ, ਸਿੰਧੂ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਦਿਆਉਸ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਭਲਾਈ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲ ਜਾਵੇ—ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 101
Sukta 1.101
ਕੁਤਸ ਆਂਗਿਰਸ ਦਾ ਇਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ‘ਮਰੁਤਾਂ ਸਮੇਤ’ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ-ਭਰਿਆ, ਯੁੱਧ-ਵਿਜੇਤਾ ਬਲ ਹੈ ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਜ (ਵਿਜੈਮਈ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ) ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਹਰ ਹਾਲਤ—ਵੀਰ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ, ਡਰ, ਜਤਨ ਅਤੇ ਜਿੱਤ—ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਾਥੀਦਾਰੀ ਮੰਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਗਾਇਕ ਬਾਹਰੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਸਕਣ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ-ਧਾਰਕ ਸਹਾਰਿਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵੱਲ ਫੈਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਮਿਤ੍ਰ-ਵਰੁਣ, ਅਦਿਤੀ, ਸਿੰਧੁ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼।
Sukta 102
Sukta 1.102
ਇਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਬੇਮਿਸਾਲ, ਅਨੇਕ ਸਹਾਇਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਬਲਵਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋੜਦਾ, “ਚਮਕਦਾਰ ਝੁੰਡਾਂ” (ਗਾਂਵਾਂ/ਧਨ) ਨੂੰ ਜਿੱਤਦਾ, ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੀ ਹਰ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਧੀ (ਅੰਦਰੂਨੀ ਪ੍ਰਜ್ಞਾ/ਵਿਚਾਰ) ਨੂੰ ਸਤੁਤੀ ਵਜੋਂ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਟੱਲ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਹੋਏ ਕਰਤੱਬਾਂ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਪੂਰਨਤਾ (ਵਾਜ) ਲਈ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਮਿਤ੍ਰ–ਵਰੁਣ, ਅਦਿਤੀ, ਸਿੰਧੁ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਦ੍ਯੌਸ (ਆਕਾਸ਼) ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵਿਸਤਾਰ ਪਾਂਦੀ ਹੈ।
Sukta 103
Sukta 1.103
ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਰਵੋਚ, ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਇਕਜੁੱਟ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਂਗ ਕਾਰਜ ਕਰਦੀ ਦਿੱਸਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਦੀ ਵੀਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਉਪਕਾਰੀ ਖੋਜਾਂ—ਗਾਂਵਾਂ, ਘੋੜੇ, ਬੂਟੇ-ਬਿਰਖ, ਪਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ—ਅਤੇ ਰੋਕ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੈਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਜਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਵਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤਿਮ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਮਿਤ੍ਰ, ਵਰੁਣ, ਅਦਿਤੀ, ਸਿੰਧੁ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਦਿਆਉ (ਆਕਾਸ਼) ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ, ਉਪਾਸਕਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਹਿਮਾਵਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 104
Sukta 1.104
ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਆਉਣ, ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਆਸਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਨਿਚੋੜਿਆ ਸੋਮ ਪੀਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਗੇ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਜਿੱਤ ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਧਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਤਹਕਾਲ ਦਿਵ੍ਯ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਆਤਮਿਕ ਸਵਾਗਤ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ, ਦਸ੍ਯੂਆਂ, ਵਕ੍ਰ ਵੈਰ ਅਤੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਦੇ ਨਿਆਂਯੋਗ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਤੁਰੰਤ ਬੇਨਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Sukta 105
Sukta 1.105
ਰਿਗਵੇਦ 1.105 ਇੱਕ ਖੋਜੀ ਸੁਕਤ ਹੈ ਜੋ ਕਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਚੰਦਰਮਾ, ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਦੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਅਵਲੋਕਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਫਿਰ ਬਚਾਵ, ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਅਤੇ ਠੀਕ ਬਾਣੀ (ਯਥਾਰਥ ਵਾਕ) ਲਈ ਨਿੱਜੀ—ਲਗਭਗ ਇਤਿਰਾਫ਼ੀ—ਬੇਨਤੀ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਤ੍ਰਿਤਾ ਦਾ ‘ਵਿਲਾਪ’ ਮੰਨ ਕੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਲੇਸ਼ ਨੂੰ ਐਸੀ ਹਾਲਤ ਵਜੋਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਕੇਵਲ ਦੇਵਤਾ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਰਿਤ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਹੀ ਦੂਰ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਿਤ੍ਰ-ਵਰੁਣ, ਅਦਿਤੀ, ਦਿਆਉ-ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਕੋਲੋਂ ਜਿੱਤ, ਬਲ ਅਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 106
Sukta 1.106
ਇਹ ਸੂਕਤ ਵਿਸ਼੍ਵਦੇਵਾਂ ਲਈ ਸਮੂਹਿਕ ਆਹਵਾਨ ਹੈ—ਇੰਦਰ, ਮਿਤ੍ਰ-ਵਰੁਣ, ਅਗਨੀ, ਮਰੁਤ, ਅਦਿਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ। ਯਜਮਾਨ ਰੱਖਿਆ, ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਮੰਗਦਾ ਹੈ। ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਉਂਦੇ ਧ੍ਰੁਵਪਦ ਵਿੱਚ, ਉਦਾਰ ਸਹਾਇਕ ਵਸੂਆਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਤੰਗ ਘਾਟੀ/ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਰਥ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹਰ ‘ਕਠਿਨ ਰਾਹ’ ਤੋਂ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਬਚਾ ਲੈਣ। ਅੰਤਿਮ ਮੰਤ੍ਰ ਇਸ ਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਆਧਾਰਾਂ—ਅਦਿਤੀ, ਸਿੰਧੁ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼—ਤੱਕ ਵਿਸਤਾਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਯਜਮਾਨ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਚੂਕ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੇ।
Sukta 107
Sukta 1.107
ਇਹ ਛੋਟਾ ਭਜਨ ਯਜ್ಞ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਸਮੇਂ ਆਦਿਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮੂਹਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਿਰਪਾਲੂ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਇਆਲੂ ਰੱਖਿਆ, ਸੰਕੋਚ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅੰਹਸ ਤੋਂ ਦੂਰ “ਵਿਸ਼ਾਲ ਥਾਂ”, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਇੰਦਰ, ਮਿਤ੍ਰ-ਵਰੁਣ, ਅਗਨੀ, ਅਰਯਮਨ, ਸਵਿਤ੍ਰ, ਅਦਿਤੀ, ਦਿਆਉਸ-ਪ੍ਰਿਥਵੀ—ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਟਿਕਾਉ ਸ਼ਾਂਤੀ (ਸ਼ਰਮ) ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
Sukta 108
Sukta 1.108
ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ–ਅਗਨੀ ਦੀ ਜੋੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਤੇਜਸਵੀ ਰਥ ਉੱਤੇ ਇਕੱਠੇ ਆਉਣ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਨਿਚੋੜਿਆ ਸੋਮ ਪੀਣ। ਉਹ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਰਮਦੇ ਹੋਣ—ਘਰ ਵਿੱਚ, ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਣੀ/ਬ੍ਰਹਮਨ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਰਾਜਸੀ ਬਲ ਵਿੱਚ—ਉੱਥੋਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਜਿੱਤ, ਗੋ-ਧਨ/ਸੰਪੱਤੀ ਅਤੇ ਸਰਬਪੱਖੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਬਖ਼ਸ਼ਣ। ਅੰਤਿਮ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪਾਲਣਹਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਆਧਾਰਾਂ ਵੱਲ ਵੀ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ (ਮਿਤ੍ਰ–ਵਰੁਣ, ਅਦਿਤੀ, ਸਿੰਧੂ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਦਿਉ/ਆਕਾਸ਼).
Sukta 109
Sukta 1.109
ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ–ਅਗਨੀ ਦੀ ਦਵੈ-ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਬੇਮਿਸਾਲ ਜੋੜੇ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਹੀ ਬੁੱਧੀ, ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਧਨ ਦਾ ਨਿਆਂਯੁਕਤ ਹਿੱਸਾ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ। ਕਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਜ્ઞ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਲਈ ਆਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਬਰ੍ਹਿਸ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਸੋਮ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਵਧ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਿਤ੍ਰ–ਵਰੁਣ, ਅਦਿਤੀ, ਸਿੰਧੁ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਦਿਉਸ (ਆਕਾਸ਼/ਸਵਰਗ) ਵਰਗੇ ਪਾਲਣਹਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Sukta 110
Sukta 1.110
ਇਹ ਸੂਕਤ ਦਿਵ੍ਯ ਕਾਰੀਗਰ-ਭਰਾਵਾਂ ਭੂਆਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਯਜ੍ਞ-ਕਰਮ ਨੂੰ ਪਰਿਪੂਰਨ ਕਰਨ, ਮਾਪਣ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ‘ਮਿੱਠੀ’ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਭੇਟ ਵਜੋਂ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਘੜੇ ਹੋਏ ਪਾਤਰਾਂ, ਮਾਪੀ ਹੋਈ ਥਾਂ ਅਤੇ ਸ੍ਵਾਹਾ ਵੇਲੇ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਭੂਆਂ (ਅਤੇ ਭੁਮਾਨ ਇੰਦਰ) ਕੋਲੋਂ ਤੇਜਸਵੀ ਦਾਨ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਮੰਗਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕੋਰਸ ਤੱਕ ਫੈਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਮਿਤ੍ਰ-ਵਰੁਣ, ਅਦਿਤੀ, ਸਿੰਧੁ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਦ੍ਯੌਸ—ਤਾਂ ਜੋ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਸਮਰਥਨ ਮਿਲੇ।
Sukta 111
Sukta 1.111
ਇਹ ਛੋਟਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ Ṛਭੂਆਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਦਿਵ੍ਯ ਕਾਰੀਗਰ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਜੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਿਪੂਰਨ ਰੂਪ “ਘੜਦੇ” ਹਨ—ਇੰਦਰ ਦਾ ਰਥ ਤੇ ਘੋੜੇ, ਨਵੀਂ ਯੌਵਨਤਾ, ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਮੁੜ-ਸਥਾਪਿਤ ਸੁਰਤਾਲ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੌਰਾਣਿਕ ਕਾਰੀਗਰੀ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਉਪਾਸਕ ਲਈ ਉਹ ਸਾਤੀ (ਜਿੱਤ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ), ਟਕਰਾਅ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ, ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਰੱਖਿਆ ਘੜਨ; ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਕ ਰਖਵਾਲੇ—ਮਿਤ੍ਰ–ਵਰੁਣ, ਅਦਿਤੀ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼—ਕਰਦੇ ਹਨ।
Sukta 112
Sukta 1.112
ਗਵੇਦ 1.112 ਇੱਕ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਅਸ਼ਵਿਨ-ਸਤੁਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਜੁੜਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ “ਉਹਨਾਂ ਸਹਾਇਤਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਆਓ” ਕਹਿ ਕੇ ਸੱਦਦੀ ਹੈ—ਉਹ ਸਹਾਇਤਾਵਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ, ਚੰਗਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਯਜ੍ਞ ਲਈ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਆਸਰੇ ਵਜੋਂ ਦ੍ਯਾਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਦਾ ਆਹ੍ਵਾਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਪਾਵਾਂ ਦੇ ਉਦਾਹਰਨ—ਤੇਜ਼ ਯਾਤਰਾਵਾਂ, ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਪੁਨਰਸਥਾਪਨਾ—ਲੜੀਵਾਰ ਜੋੜਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਮੌਜੂਦਾ ਬਲੀ/ਯਾਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ। ਸਤੁਤੀ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮਿਤ੍ਰ-ਵਰੁਣ, ਅਦਿਤੀ, ਸਿੰਧੁ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਵਰਦਾਨ ਦੀ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Sukta 113
Sukta 1.113
ਇਹ ਸੂਕਤ ਉਸ਼ਸ (ਉਸ਼ਾ/ਸਵੇਰ) ਦੀ “ਰੌਸ਼ਨੀਆਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ” ਵਜੋਂ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਰ ਦਿਨ ਨਵੀਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਗਤੀ, ਕੰਮ ਅਤੇ ਉਪਾਸਨਾ ਵੱਲ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਨਾਸਵੰਤਤਾ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਪਹਿਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ “ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ”, ਪਰ ਉਹੀ ਉਸ਼ਾ ਮੁੜ ਆਉਂਦੀ ਹੈ—ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਯਤਨ ਤੇ ਠੀਕ ਆਕਾਂਖਾ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ੁਭ ਦਾਨ ਮਿਤ੍ਰ-ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੱਕੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਵਧਾਏ ਜਾਣ।
Sukta 114
Sukta 1.114
ਗਵੇਦ 1.114 ਰੁਦ੍ਰ ਲਈ ਅਰਦਾਸ ਹੈ—ਅਤਿ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਭੈ-ਭਕਤੀ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਪਰ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਉਪਕਾਰਕ—ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੁਕਸਾਨ ਵੱਲ ਨਹੀਂ, ਚੰਗਿਆਈ ਅਤੇ ਉਪਚਾਰ ਵੱਲ ਮੁੜੇ। ਇਹ ਸੂਕਤ ਪੂਰੇ ਸਮੁਦਾਇ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਪੂਰਨਤਾ ਮੰਗਦਾ ਹੈ: ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਧਨ-ਪਸ਼ੂ, ਅਤੇ ਬਸਤੀ ਦੀ ਪੋਸ਼ਣ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਸੰਤਾਨ, ਤੇ ਖੇਮ-ਕੁਸ਼ਲਤਾ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਆਹਵਾਨ ਹੈ ਕਿ ਰੁਦ੍ਰ ਮਰੁਤਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਡੀ ਪੁਕਾਰ ਸੁਣੇ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵੀ ਇਸ ਵਰਦਾਨ ਨੂੰ ਥਿਰ ਕਰਣ।
Sukta 115
Sukta 1.115
ਇਹ ਸੂਕਤ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਉਦਯ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ “ਮੁਖ” ਅਤੇ “ਅੱਖ” ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਨੂੰ ਤ (ਸੱਚ-ਕ੍ਰਮ) ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਥ ਅਤੇ ਰਾਤ ਤੋਂ ਦਿਨ ਵੱਲ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਨਿਯਮਬੱਧ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਗਤੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਸੇ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਬਣਾਕੇ ਕਲੇਸ਼/ਸੰਕਟ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਤ (ਸੱਚ-ਕ੍ਰਮ) ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 116
Sukta 1.116
ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਸ਼ਵਿਨੌ (ਨਾਸਤਿਆ) ਲਈ ਸਤੁਤੀ-ਆਹਵਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਰਥ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ‘ਅਦਭੁਤ ਕਰਤੱਬ’ (ਦੰਸਸ) ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਚਾਉਂਦੇ, ਚੰਗਾ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਪੂਰਨਤਾ ਮੁੜ ਬਹਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਧੂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਲਿਆਉਣਾ, ਸੋਨੇ ਦਾ ਹੱਥ ਬਖ਼ਸ਼ਣਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਉਪਕਾਰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਜੋੜਦਿਆਂ, ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਰੱਖਿਆ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਅਮਿੱਟ ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਮੇਤ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਲਈ ਨੇੜੇ ਬੁਲਾਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 117
Sukta 1.117
ਰਿਗਵੇਦ 1.117 ਸੂਕਤ ਤੇਜ਼ ਦਿਵ੍ਯ ਵੈਦ ਅਸ਼ਵਿਨੌਂ (ਨਾਸਤਿਆ) ਨੂੰ ਸੋਮ-ਅਰਪਣ ਵੱਲ ਉੱਚੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਉਣ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਵਾਜ—ਜਿੱਤਦੀਆਂ ਵਧੋਤਰੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਨਾਲ ਲਿਆਉਣ। ਇਹ ਭਜਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੱਖਿਆ-ਕਰਤੱਬਾਂ (ਬੁੱਢਿਆਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇਣਾ, ਦੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਯਾਤਰਾ ਬਖ਼ਸ਼ਣਾ) ਨੂੰ ਲੜੀ ਵਾਂਗ ਜੋੜ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੁੜਵਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਆਧਾਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਰਿਤੁਅਲ ਵੀ ਹੈ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞ ਵੱਲ ਖਿੱਚਣਾ—ਅਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਵੀ—ਉਪਾਸਕਾਂ ਲਈ ਚੰਗਿਆਈ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਫਲਦਾਇਕ ਬਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ।
Sukta 118
Sukta 1.118
ਇਹ ਸੂਕਤ ਉਸ਼ਸ (ਸਵੇਰ) ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਸ਼ਵਿਨੌ ਲਈ ਤਤਕਾਲ ਪ੍ਰਾਤਃ-ਆਹਵਾਨ ਹੈ। ਕਵੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਾਜ਼-ਸਮ ਤੇਜ਼ ਰਥ ਮਦਦ, ਚੰਗਿਆਈ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਲਈ ਜਲਦੀ ਆਵੇ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਧਾਰ ਅਤੇ ਪੁਨਰਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਉੱਠਾ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨਾ, ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਏਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਕਰਨਾ—ਤਾਂ ਜੋ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉਸ਼ਸ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।
Sukta 119
Sukta 1.119
ਇਹ ਸੂਕਤ ਉਸ਼ਾ ਵੇਲੇ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਆਹਵਾਨ ਹੈ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਹੁ-ਸ਼ਕਤੀ ਰਥ ਯਜ्ञ ਵਿੱਚ ਆਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਦਾਤਾਂ ਨਾਲ ਉਪਾਸਕ “ਸੱਚਮੁੱਚ ਜੀਵੇ।” ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਚਾਵ ਅਤੇ ਪੁਨਰਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ—ਰੇਭਾ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ, ਅਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਕੇ ਠੰਢਾ ਕਰਨਾ, ਵੰਦਨਾ ਦੀ ਆਯੁ ਵਧਾਉਣਾ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚਿੱਟੇ ਘੋੜੇ ‘ਸ਼ਵੇਤ’ ਰਾਹੀਂ ਪੇਦੂ ਨੂੰ ਜਿੱਤੂ ਬਲ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਇਹ ਜੁੜਵਾਂ ਦੇਵਤਾ ਤੇਜ਼ ਚਿਕਿਤਸਕ, ਸਹਾਇਕ ਅਤੇ ਯੁੱਧ-ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਉਭਰਦੇ ਹਨ।
Sukta 120
Sukta 1.120
ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਸ਼ਵਿਨ ਜੁੜਵਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ, ਖੋਜੀ ਪੁਕਾਰ ਹੈ—ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹਵਨ-ਅਰਪਣ ਅਤੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤਿਆਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਜੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਕੋਚ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਜਾਗਰਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਸੁਸਤਤਾ, ਹਾਨੀ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਸੁਖ-ਭੋਗ ਵਾਲੀ ਆਤਮ-ਤਸੱਲੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।
Sukta 121
Sukta 1.121
ਰਿਗਵੇਦ 1.121 ਇੱਕ ਮਨਨਸ਼ੀਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜੋ “ਕ” (“ਕੌਣ?”) ਕਹਿ ਕੇ ਸੰਬੋਧਿਤ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਗਿਰਦ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਆਰੰਭ ਨੂੰ ਖੋਜਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਦੀ ਪਾਲਣਹਾਰ ਸ਼ਕਤੀ—ਜੀਵਨ, ਸਾਹ ਅਤੇ ਤ/ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਦਾਤਾ—ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਨੂੰ ਹੀ ਉਪਾਸਨਾ ਬਣਾਕੇ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 122
Sukta 1.122
ਇਹ ਸੂਕਤ ਮਰੁਤਾਂ ਸਮੇਤ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤਾ ਸੋਮ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਉਸ ਚੰਗਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਕਿਰਪਾਲੂ ਸ਼ਕਤੀ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਾਏ ਜਾਣ ਜੋ ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ, ਜੀਵਨ-ਬਲ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਦਾਇਕ ਗਤੀ ਲਈ ਅਰਦਾਸਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਲਹਿਜ਼ਾ ਇਕੋ ਵੇਲੇ ਅਦਭੁਤ-ਭਰਿਆ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨੇੜਲਾ ਵੀ: ਡਰਾਉਣੇ, ਜੰਗਲੀ ਰੁਦ੍ਰ ਤੱਕ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਰੀਤ ਅਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਤਾਕਤ ਰਾਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 123
Sukta 1.123
ਇਹ ਸੂਕਤ ਉਸ਼ਸ (ਉਸ਼ਾ/ਸਵੇਰ) ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤ (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ) ਦੇ ਅਧੀਨ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਮੁੜ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਤ ਅਤੇ ਉਸ਼ਾ ਨੂੰ ਬਾਰੀ-ਬਾਰੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ਼ਾ ਦਾ ਆਗਮਨ ਉਪਾਸਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ, ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੰਕਲਪ/ਇੱਛਾ-ਬਲ (ਕ੍ਰਤੁ) ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ, ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਅਤੇ ਦਾਨਸ਼ੀਲਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ੇ।
Sukta 124
Sukta 1.124
ਇਹ ਉਸ਼ਸ-ਸੂਕਤ ਪ੍ਰਾਤ:ਕਾਲ ਨੂੰ ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਦੀ, ਸੂਰਜ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਫੈਲਾਉਂਦੀ, ਅਤੇ ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਗਤੀ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੀਵੰਤ ਨਾਰੀਮਈ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਰਾਹੀਂ ਕਵੀ ਉਸ਼ਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਪਕਾਰਕ ਜਾਗਰਣਕਾਰੀ ਹੈ, ਜੀਵਨ-ਜਲਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਧਨ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਦਿਨ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੂਕਤ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆਕਾਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੁਰ ਬਲ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਈ ਵਿਧਿਵਤ ਬੇਨਤੀ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 125
Sukta 1.125
ਰਿਗਵੇਦ 1.125 ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ—ਦਾਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਕਤੀ—ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਯੋਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਆਯੁ ਅਤੇ ਵੰਸ਼-ਵਾਧਾ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੂਕਤ ਦਾਨ ਨੂੰ ਤ ਦਾ ਨਿਯਮ ਮੰਨਦਾ ਹੈ: ਉਦਾਰ ਲੋਕ ਰੱਖਿਆ ਪਾਂਦੇ ਅਤੇ ਧਨਵਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਘਟਾਓ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 126
Sukta 1.126
ਰਿਗਵੇਦ 1.126 ਇੱਕ ਦਾਨਸਤੁਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਕਸ਼ੀਵਾਨ ਸਿੰਧੂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਸਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜ-ਪੋਸ਼ਕ ਦੀ ਉਦਾਰਤਾ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਾਲੀ ਮਹਾਦਾਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉਹ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਚੁਰ ਸੋਮ-ਪੀੜਨਾਂ ਅਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਨੂੰ ‘ਮਾਪ ਕੇ ਵੰਡਣ ਵਾਲਾ’ ਹੈ। ਇਹ ਭਜਨ ਜਨਤਕ ਸਤਿਕਾਰ ਨੂੰ (ਸ਼੍ਰਵਸ—ਟਿਕਾਉ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਫੈਲਾਉਣ ਲਈ) ਦਾਨਾਂ ਦੀ ਚਿੱਤਰਮਈ ਸੂਚੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ—ਘੋੜੇ, ਕਤਾਰਾਂ/ਦਲ, ਬੇਅੰਤ ਭਰਪੂਰਤਾ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਹਾਸ-ਰਸ ਭਰੀ, ਸਵੈ-ਸੰਕੇਤਕ ਸ਼ੇਖੀ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਇਨਾਮ ਕੋਈ ਛੋਟੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ।
Sukta 127
Sukta 1.127
ਇਹ ਸੂਕਤ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹੋਤ੍ਰ ਅਗਨੀ ਜਾਤਵੇਦਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਆਪਣੀ ਲੌ ਰਾਹੀਂ ਹਵੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਤ-ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਸੁਣਨਯੋਗ, ਧੁੱਜੇ ਵਰਗੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਠਿਨ ਵੇਲੇ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਨੂੰ ਥਿਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਕਟ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਵੀਰ-ਊਰਜਾ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।
Sukta 128
Sukta 1.128
ਰਿਗਵੇਦ 1.128 ਅਗਨੀ-ਸੂਕਤ: ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਦੇਵ ਨੂੰ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋਤ੍ਰ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਜਨਮਿਆ, ਇਲਾ਼ ਦੇ ਯਜ੍ਞ-ਆਸਨ ‘ਤੇ ਬੈਠਿਆ, ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹਵਿਸ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਵਾਹਕ ਬਣਨ ਲਈ ਤਿਆਰ। ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਤ (ਆਪਣੇ ‘ਨਿਜ ਨਿਯਮ’) ਪ੍ਰਤੀ ਆਗਿਆਕਾਰਤਾ, ਧਨ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ—ਵੈਰੀ ਬੋਲ, ਟੇਢੀ ਹਾਨੀ, ਪਾਪ—ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਦੇ ਰੱਖਿਆ-ਬਲ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਮੂਹ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ, ਵਿਵੇਕਸ਼ੀਲ ਦੂਤ ਅਤੇ ਸਰਵਜ੍ਞ ਦਰਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਸਿੰਹਾਸਨਾਰੂੜ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਗੀਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਹੀ ਸੱਦਦੇ ਹਨ।
Sukta 129
Sukta 1.129
ਇਸ ਇੰਦਰ-ਸੂਕਤ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ “ਰਥ” ਨੂੰ ਜੋਤੇ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਤੁਤੀ ਸੱਚੀ ਰਿਸ਼ੀ-ਵਾਣੀ ਬਣ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਫਲ-ਸਿੱਧੀ ਲਿਆਵੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਰਕ੍ਸ਼ੋ-ਹਨ—ਵੈਰੀ/ਅੰਧਕਾਰਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ—ਕਹਿ ਕੇ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਨੀ, ਨਿੰਦਾ ਅਤੇ ਟੇਢੇ ਵਿਰੋਧਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਭਜਾ ਕੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਮੁਦਾਇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੂਕਤ ਕਾਵਿ-ਆਤਮਚਿੰਤਨ (ਮੰਤਰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਦਾ ਹੈ) ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ, ਜਿੱਤ, ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਬੋਲ ਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਇਰਾਦੇ ਦੇ ਡੁੱਬ ਜਾਣ/ਮਿਟ ਜਾਣ ਲਈ ਸਿੱਧੀ ਅਰਦਾਸ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।
Sukta 130
Sukta 1.130
ਇਹ ਸੂਕਤ ਦੂਰੋਂ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੋਮ-ਪੇੜਨ ਵਾਲੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਆਵੇ ਅਤੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਹੀ ਘਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵਾਂਗ ਬੈਠੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਬਲ ਤੇ ਧਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਰਵੋਤਮ ਦਾਤਾ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਨਾਲ ਹੀ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਘੜੀ ਹੋਈ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਥ ਵਾਂਗ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਯਾਗ ਲਈ ‘ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ’ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਦੇਸ਼ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਹੈ—ਇੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀਮਈ ਹਾਜ਼ਰੀ ਅਤੇ ਰਖਵਾਲੀ ਰਾਹੀਂ ਗੋ-ਧਨ, ਖਜ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਬਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ।
Sukta 131
Sukta 1.131
ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸਰਵੋਚ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਮਹਿਮਾ ਮੰਡਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਅੱਗੇ ਦਿਆਉ ਅਤੇ ਪૃਥਵੀ ਨਮਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਸਭ ਦਿਵ੍ਯ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਅਗੇਵਾਨ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਵੀਰਤਾਪੂਰਨ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਨੂੰ—ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਚੂਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਜਲਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਨਾ—ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਹਵਿਸ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਉਸ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਦੰਡਿਤ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਵੈਰਭਾਵ ਤੇ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਤੋਂ ਉਪਾਸਕ ਦੇ ਮਾਰਗ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।
Sukta 132
Sukta 1.132
ਇਹ ਛੋਟੀ ਇੰਦਰ-ਸਤੁਤੀ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਜਾਗੇ ਹੋਏ, ਸਿੱਧੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਬਲ ਨੂੰ ਸੱਦਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ, ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਮੰਗਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਕਰਤੱਬ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਲਈ ਵਲ-ਸਮਾਨ ਬੰਦ ਘੇਰਾ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ‘ਸਿਰਾਂ’ ਵਾਂਗ ਢੇਰੀ ਹੋਏ ਅਵਰੋਧ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦੇਣਾ—ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਦਾਨ ਉਪਾਸਕ ਤੱਕ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ। ਸਤੁਤੀ ਸਹੀ ਯਜ੍ਞ (ਸੋਮ-ਪੀੜਨ) ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਵੀ ਉਭਾਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬੇਕਾਨੂੰਨੀ, ਜੋ ਰੀਤ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Sukta 133
Sukta 1.133
ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਆਹਵਾਨ ਹੈ—ਉਸ ਅਪਰਾਜਿਤ ਯੋਧੇ ਵਜੋਂ ਜੋ ਵੈਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਯਾਤੁ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ (ਜਾਦੂ-ਟੋਣਾ, ਵਿਗਾੜ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭਾਵ) ਜੋ ਗੁਪਤ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਵੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੰਦਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੰਧਕਾਰਕ ਟੋਲੀਆਂ ਨੂੰ ਰੌਂਦ ਕੇ, ਕੱਟ ਕੇ, ਦੂਰ ਭਜਾ ਦੇਵੇ; ਉਪਾਸਕ ਦੀ “ਵੱਡੀ ਰੱਖਿਆ” ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਿਆਨਕ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ, ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਸੱਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਆ ਪਹੁੰਚੇ।
Sukta 134
Sukta 1.134
ਇਹ ਸੂਕਤ ਤੇਜ਼ਗਾਮੀ ਵਾਯੂ (ਹਵਾ) ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੋਮ-ਪੇੜਨ ਵੇਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਵੇ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਪਿਆਲਾ ਸਵੀਕਾਰੇ, ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਸੱਚੀ ਵਾਣੀ (ਸੂਨ੍ਰਿਤਾ) ਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ, ਜਾਣਕਾਰ ਮਨ ਲਿਆਵੇ। ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਦਾਇਨੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ਼ਾ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਵਾਂਗ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨੂੰ ਛੱਡਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਮਰੁਤਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਉਦੇਸ਼ ਯਾਜ਼ਨਿਕ ਵੀ ਹੈ—ਪਹਿਲੇ ਸੋਮ-ਪਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਯੂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨੀ—ਅਤੇ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਵੀ—ਸਾਹ, ਗਤੀ ਅਤੇ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ (ਮਖ) ਨਾਲ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣਾ।
Sukta 135
Sukta 1.135
ਰਿਗਵੇਦ 1.135 ਇੱਕ ਸੋਮ-ਆਹਵਾਨ ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਵਾਯੂ ਨੂੰ—ਅਕਸਰ ਇੰਦਰ-ਵਾਯੂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਸਾਨਿਧਤਾ ਨਾਲ—ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਛਾਏ ਬਰ੍ਹਿਸ (ਯਜ੍ਞ-ਆਸਨ) ਉੱਤੇ ਤੁਰੰਤ ਆਉਣ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾ ਸੋਮ ਪੀਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਮਕਦਾਰ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਸੋਮ-ਧਾਰਾਵਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉੱਲੀ ਦੇ ਛਾਣਣੇ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਣਾ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਵਾਯੂ ਦੀਆਂ ਅਟੱਲ/ਅਪਰਿਹਾਰ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ—ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੂਕਤ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵਤਾ ਤੁਰੰਤ ਨੇੜੇ ਆਵੇ, ਪਹਿਲਾ ਪਾਨ ਸਵੀਕਾਰੇ, ਅਤੇ ਯਜਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬਲ, ਉਤਸ਼ਾਹ/ਮਦਕਤਾ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਇਰਾਦਾ (ਕ੍ਰਤੁ) ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇ।
Sukta 136
Sukta 1.136
ਰਿਗਵੇਦ 1.136 ‘ਦੋ ਰਾਜੇ’ ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ—ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਆਦਿਤ੍ਯ ਮਿਤ੍ਰ–ਵਰੁਣ—ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਦਾ ਸੂਕਤ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਜਿੱਤ ਸਰਬਸੱਤਾ ਰਿਤ (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਕ੍ਰਮ) ਨੂੰ ਅਡੋਲ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਕਵੀ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਹੀ ਹਵਿ ਵਜੋਂ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਿਤ੍ਰ–ਵਰੁਣ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਸੋਮ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਪਾਸਕ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਸਫਲ ਬਣਾਉਣ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੂਕਤ ਸਮੂਹਕ ਅਰਦਾਸ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਅਗਨੀ, ਮਿਤ੍ਰ, ਵਰੁਣ (ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਯਜਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮਨ—ਆਸਰਾ/ਸ਼ਾਂਤੀ—ਬਖ਼ਸ਼ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ।
Sukta 137
Sukta 1.137
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਭਜਨ ਤ ਦੇ ਆਕਾਸ਼-ਸਪਰਸ਼ੀ ਰਾਜਸੀ ਰਖਵਾਲੇ ਮਿਤ੍ਰ–ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਨਿਚੋੜਿਆ ਸੋਮ ਪੀਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੀਸਣ-ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੋਮ, ‘ਗੋ’ ਦੀ ਕਾਂਤੀ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼/ਗਿਆਨ) ਨਾਲ ਅਤੇ ਦਹੀਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਰਪਣ ਨੂੰ ਉਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਦੇਸ਼ ਹੈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹਵਿ ਦਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਹੋਣਾ, ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਤ੍ਯ–ਤ-ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨੀ।
Sukta 138
Sukta 1.138
ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਪੂਸ਼ਨ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਅਥੱਕ, ਮਹਾਬਲ-ਜਨਮਿਆ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਦੇ ਮੰਦ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ। ਕਵੀ ਹਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ, ਧਨ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਾਥ ਲਈ ਪੂਸ਼ਨ ਦੀ ‘ਨੇੜਲੀ ਮਦਦ’ ਮੰਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇਵ ਨਾਲ ਅਡੋਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਯਜ್ಞ ਵੱਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।
Sukta 139
Sukta 1.139
ਇਹ ਸੂਕਤ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਵੇਦੀ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਇੰਦਰ–ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬੋਲੀ (ਧੀਤੀ) ਰਾਹੀਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਲਈ ਆਹਵਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਿਟਰਜੀਕਲ “ਨੇੜੇ ਲਿਆਉਣ” (ਆਵਾਹਨ) ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ: ਇੰਦਰ ਲਈ ਸੋਮ ਪੀੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਤੁਤੀਆਂ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਰਵ-ਦੇਵ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਗਿਆਰਾਂ (33)—ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ।
Sukta 140
Sukta 1.140
ਗਵੇਦ 1.140 ਅਗਨੀ-ਸਤੁਤੀ ਹੈ: ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੇਦੀ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ‘ਯੋਨੀ’ (ਵੇਦੀ-ਗਰਭ) ਵਿੱਚ ਆਸਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਰਥ ਵਾਂਗ ਚਮਕੇ। ਇਹ ਯਜ્ઞੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ (ਇੰਧਨ ਸਲਗਾਉਣਾ, ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਣਾ, ਹਵਿ ਅਰਪਣ) ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਪੁਨਰਜਨਨ ਨਾਲ ਗੂੰਧਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਉਹ ਜਾਣਕਾਰ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਦਾ, ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ (ਦਿਆਉਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀ) ਨੂੰ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਸਤੁਤੀ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਤੇ ਵਰਦਾਨ ਪੱਕੇ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 141
Sukta 1.141
ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਬਲ ਤੋਂ ਜੰਮੀ ਦਿੱਖਣਯੋਗ ਚਮਕ, ਅਤੇ ਤ (ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਕ੍ਰਮ) ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਹਵਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ, ਤੇਜ਼, ਸ਼ੁੱਧ-ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਪਰ ਉਹ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਡੱਗ ਭਰ ਕੇ ਲੰਘਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਾਰ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਸੂਕਤ ਦਾ ਅੰਤ ਸਾਂਝੀ ਆਕਾਂਖਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਤੁਤੀ ਅਤੇ ਠੀਕ ਅਰਪਣ ਰਾਹੀਂ ਉਪਾਸਕ ਵਧੇਰੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਜਿਵੇਂ ਧੁੰਦ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਦਾ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਣ।
Sukta 142
Sukta 1.142
ਇਹ ਸੂਕਤ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਯਜਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਅਗਨੀ-ਆਹਵਾਨ ਹੈ: ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਲਿਆਵੇ, ਰਿਤੁਅਲ ਦੀ “ਪੁਰਾਤਨ ਡੋਰ/ਤੰਤ” ਨੂੰ ਤਾਣੇ, ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬਰ੍ਹਿਸ (ਯਜਨੀ ਘਾਹ) ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਵੇ। ਜਿਵੇਂ ਲਿਟਰਜੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਰਾਤ-ਉਸ਼ਾ ਵਰਗੀਆਂ ਸਹਾਇਕ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤ (ਕੌਸਮਿਕ ਕ੍ਰਮ) ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਸ੍ਵਾਹਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਅਤਿਥੀਆਂ ਨੂੰ ਭਾਗ ਲੈਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦੇ ਕੇ ਸੂਕਤ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 143
Sukta 1.143
ਇਹ ਅੱਠ-ਮੰਤਰੀ ਸੂਕਤ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਸਦਾ ਨਵੀਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਿਤ੍ਵਿਜ ਵਜੋਂ ਆਸੀਨ, ਵਸੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਧਾਰਿਆ ਹੋਇਆ—ਜੋ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ, ਅਰਥਾਤ ਰਿਤ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਜਲਮਈ ਰਹੱਸਮਈ ਰੂਪ ਅਪਾਂ ਨਪਾਤ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਤਿੱਖੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ‘ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅੱਖ ਨਾ ਝਪਕਣ ਵਾਲੇ ਰਖਵਾਲੇ ਵਜੋਂ, ਅਟੱਲ ਤੇ ਅਸਫਲ ਰੱਖਿਆ-ਬੰਦੋਬਸਤਾਂ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Sukta 144
Sukta 1.144
ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਹੋਤ੍ਰ ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਪੁਰੋਹਿਤ ਜੋ ਯਜ੍ਞ-ਕ੍ਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਧੀ (ਉਦੇਸ਼/ਚੇਤਨਾ) ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਕਾਲਾਤੀਤ ਅਤੇ ਸਦਾ ਨਵਯੁਵਕ, ਜੋੜੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਿਤ, ਅਤੇ ਅਰਪਿਤ ਵਾਕ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਹਵਨ ਨੂੰ ਫਲਦਾਇਕ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਸਾਨਿਧ੍ਯਤਾ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸੂਕਤ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਬਾਹਰੀ (ਅੱਗ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਯਥਾਵਿਧਿ ਕਰਮ) ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ (ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ, ਸਪਸ਼ਟਤਾ, ਅਤੇ ਤ ਵੱਲ ਸਹੀ ਅਭਿਮੁਖਤਾ ਜਗਾਉਣਾ) ਦੋਵੇਂ ਹਨ।
Sukta 145
Sukta 1.145
ਇਹ ਛੋਟਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਸਰਵਜ੍ਞ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਸੱਦਿਆਂ ਹੀ ਆ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਬੋਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ-ਕ੍ਰਿਆ ਦੇ ਸੱਚੇ ਹੁਕਮਾਂ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੀ ਸਿੱਧੀ (ਪੂਰਨਤਾ) ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਤੇਜ਼-ਗਾਮੀ ਅਤੇ ਜੇਤੂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਯਾਗ ਲਈ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਰਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ) ਨਾਲ ਅਨੁਕੂਲ ਲੁਕੀਆਂ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀਆਂ (ਵਯੁਨਾ) ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਭਜਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਮੱਧਸਥ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ—ਉਸ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੀ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯ-ਵਾਹਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 146
Sukta 1.146
ਇਹ ਛੋਟਾ ਅਗਨੀ-ਸੂਕਤ ਅੱਗ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਸੱਤਾ ਵਜੋਂ ਸਲਾਹੁੰਦਾ ਹੈ—“ਤਿੰਨ-ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ” ਅਤੇ “ਸੱਤ-ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲਾ”—ਜੋ ਦੋ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਦੇ ਚਮਕਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਰਣੀ ਦੀਆਂ ਲੱਕੜੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਅਗਨੀ ਦੇ ਗੁਪਤ ਜਨਮ ਵੱਲ ਵੀ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ “ਦੋ ਗਾਂਵਾਂ” (ਦੁਹਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਬੱਛੜੇ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਨਾਲ ਉਹ ਜੋੜੀ ਬਲ ਦਰਸਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਯਜ્ઞਾਗਨੀ ਨੂੰ ਪਾਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਦੇ ਨਿਯਤ/ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
Sukta 147
Sukta 1.147
ਇਹ ਛੋਟਾ ਅਗਨੀ-ਸੂਕਤ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਰਜਾਵਾਨ ਉਪਾਸਕ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਹੁਤੀ ਕਿਵੇਂ ਪਾਉਣ, ਤਾਂ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਤ (ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਕ ਕ੍ਰਮ) ਦਾ ਗਾਨ ਗੂੰਜੇ। ਇਹ ਅੰਨ੍ਹੇਰਾ ਚਮਕਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਘੋਰ ਹਨੇਰੀ ਵਿੱਚ ‘ਮਾਮਤੇਯ’ ਸਹਾਇਕਾਂ ਦੀ ਅਗਨੀ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੁਰਾਈ, ਵੈਰੀ ਨੀਅਤ, ਅਤੇ ਮਰਤਿਆਂ ਵਿਚਲੀ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਦੋਹਰੀ ਚਾਲ ਤੋਂ ਬਚਾਵ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਹ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ-ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਹੈ, ਜੋ ਯਜ੍ਞ, ਕੁਟੁੰਬੀ ਲੜੀ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰਤਾ, ਅਤੇ ਸਹੀ ਆਚਰਨ ਨੂੰ ਅਗਨੀ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ।
Sukta 148
Sukta 1.148
ਇਹ ਛੋਟਾ ਅਗਨੀ-ਸੂਕਤ ਦਿਵ੍ਯ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸਰਵ-ਕੌਸ਼ਲਯੁਕਤ ਹੋਤ੍ਰ ਵਜੋਂ ਸਲਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਤਰਿਸ਼ਵਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਮਥਨ’ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ; ਤਦੋਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਕੁਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਹੈ। ਸਤੁਤੀ ਰਾਹੀਂ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਤਸੁਕ ਰਥ-ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਂਗ। ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਅਵਿਘਾਤਤਾ ਵੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਵੈਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੀਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਰਖਵਾਲੇ ਉਸ ਦੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਗਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Sukta 149
Sukta 1.149
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਸੂਕਤ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੋਮ ਪੀੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਨ-ਸੰਪਦਾ ਦੇ ਆਸਨ ਵੱਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਗੜ੍ਹ ਨੂੰ ‘ਖੋਲ੍ਹ’ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਅਤੇ ਦ੍ਵਿਜਨਮਨ (ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮਿਆ) ਹੋਤ੍ਰ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਉਦਾਰ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਮਨਭਾਉਂਦੀ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਵੰਡਦਾ ਹੈ।
Sukta 150
Sukta 1.150
ਇਹ ਛੋਟਾ ਅਗਨੀ-ਸੂਕਤ ਨਿੱਜੀ ਸ਼ਰਨ-ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ: ਉਪਾਸਕ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ “ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ” ਕਹਿ ਕੇ ਸੱਦਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੱਖਿਆ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਮੰਗਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਬਲ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਵੈਰ-ਭਾਵ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨ-ਰਹਿਤਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾਸਤਿਕ/ਦੇਵ-ਰਹਿਤਾਂ ਦਾ ਪੱਖ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ; ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਜੋਂ ਵੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਰਤ ਲੋਕ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਚੇਤਨਾ ਦੇ “ਸਵਰਗ” ਵਿੱਚ ਵਧਦੇ ਹਨ।
Sukta 151
Sukta 1.151
ਇਹ ਸੂਕਤ ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਪਿਆਰੇ ਜੁੜਵੇਂ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਤ (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ) ਨੂੰ ਥਾਂਮਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਦੇ ਬਚਨ ਉੱਤੇ ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਾਧਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ “ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਰਵਾਜ਼ੇ” ਖੋਲ੍ਹਣ, ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਪੋਸ਼ਕ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣ, ਅਤੇ ਉਸ਼ਾ ਤੇ ਸੂਰਜੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਤਾ ਵੱਲ ਖਿੱਚਣ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਦੇਵਤਾ-ਸੱਤਾ ਅਤੇ ਉਦਾਰ ਦਾਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 152
Sukta 1.152
ਇਹ ਸੂਕਤ ਮਿਤ੍ਰ–ਵਰੁਣ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤ (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ) ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਖੰਡ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸੱਚ-ਅਧਾਰਿਤ ਸ਼ਾਸਨ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਅਨ੍ਰਿਤ (ਝੂਠ) ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਅਤੇ ਰਹੱਸਮਈ ਚਿੱਤਰਾਂ—‘ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵਾਲਾ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਲਦਾ ਹੈ’, ‘ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਗਰਭ ਜੋ ਭਾਰ ਝੱਲਦਾ ਹੈ’—ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਥਾਮਣ ਵਾਲੀ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕ੍ਰਮ-ਬੁੱਧੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਯਜ੍ਞੀ ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਾਣੀ ਵੱਲ ਵੀ ਮੁੜਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਯੁਨਾਨੀ (ਵਿਵੇਕ/ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ) ਤੇ ਅਦਿਤੀ ਦੀ ਅਖੰਡਤਾ ਤੋਂ ਵਿਸਤਾਰ ਪਾਉਂਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 153
Sukta 1.153
ਇਹ ਛੋਟਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ਮਿਤ੍ਰ–ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਯੁਗਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਧੀ (ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ) ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਪੂਰਕ ਨਮਸਕਾਰ ਰਾਹੀਂ ਯਾਜਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਆਂਦੇ ਘੀ-ਭਰੇ ਹਵਨ-ਅਰਪਣ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਬਭੌਮਤਾ ਨੂੰ ਤ (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ) ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਦਿਤੀ ਨੂੰ ਪਾਲਣਹਾਰ ਗਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੱਚ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪਾਲਣਹਾਰ “ਦੁੱਧ” ਅਤੇ ਜਲਾਂ ਲਈ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਜੀਵਨ, ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਅਤੇ ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ।
Sukta 154
Sukta 1.154
ਇਹ ਸੂਕਤ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਵੀਰ “ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਗਾਂ” ਦਾ ਘੋਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਪਦਾ ਹੈ, ਉੱਚਤਮ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਵਿਧ ਆਧਾਰ ਵਜੋਂ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ “ਪਰਮ ਪਦ” (paramaṃ padam) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ‘ਤੇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਖੋਜਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਨਿਵਾਸ; ਜਿੱਥੇ ਦਿਪਤ “ਗਾਂਵਾਂ” (ਕਿਰਣਾਂ/ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ) ਅਥੱਕ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਉਸ ਉੱਚਤਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
Sukta 155
Sukta 1.155
ਇਹ ਸੂਕਤ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਅਜਿੱਤ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ ਵਜੋਂ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਅਡੋਲ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ “ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਦਮਾਂ” ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਪਦੇ ਅਤੇ ਥਾਂਮਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਯਜ್ಞ ਦੇ ਕ੍ਰਮ (ਤ) ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਲੋਕ-ਮਾਪਕ ਅਤੇ ਸਦਾ-ਯੁਵਾ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਪਾਸਕਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।
Sukta 156
Sukta 1.156
ਇਹ ਛੋਟਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਅਤੇ ਤ (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ) ਦਾ ਧਾਰਕ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਿਤ੍ਰ ਵਾਂਗ ਕਿਰਪਾਲੂ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸਤੁਤੀ ਤੇ ਯਜ੍ਞ ਸਫਲ ਕਰੇ। ਭਜਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਹਾਜ਼ਰੀ, ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ‘ਤ ਦੇ ਹਿੱਸੇ’ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਸੰਗਤ—ਜੋ ਸਹੀ ਕਰਮ ਅਤੇ ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ/ਬੋਧ ਨੂੰ ਬਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ—ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 157
Sukta 1.157
ਇਹ ਸੂਕਤ ਪ੍ਰਾਤਕਾਲ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਦੀ ਆਹਵਾਨ-ਸਤੁਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਜਦੋਂ ਅਗਨੀ ਜਾਗਦੀ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ਼ਾ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਫੈਲਾਉਂਦੀ ਹੈ—ਸਵਿਤ੍ਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯਤ ਕੀਤੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਗਤੀ ਚੱਲ ਪੈਂਦੀ ਹੈ—ਤਦ ਇਹ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਰਥ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਚਿਕਿਤਸਕ ਤੁਰੰਤ ਆਉਣ, ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਬਖ਼ਸ਼ਣ, ਹਾਨੀ ਅਤੇ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਣ, ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਯਜਮਾਨ ਲਈ ਬਲ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ।
Sukta 158
Sukta 1.158
ਦੀਰਘਤਮਸ ਚੱਕਰ ਦਾ ਇਹ ਛੋਟਾ ਭਜਨ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਨਾਲ ਪਛਾਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਦੋਹਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰੁਦ੍ਰ-ਸਮਾਨ ਉਪਾਧੀਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਚਮਕਦਾਰ, ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਮਨ ਵਾਲੇ ਸਹਾਇਕਾਂ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਤੁਤੀ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ-ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਵੱਲ ਮੁੜਦਿਆਂ, ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ‘ਪੰਖਾਂ ਵਾਲੀ’ ਉਹ ਜੋੜੀ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਖਾਲੀ ਕਰੇ ਨਾ ਹੀ ਵਿਖੇਰ ਦੇਵੇ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਸੰਕੇਤਕ ਕਥਨ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਨ (ਪਵਿੱਤਰ ਉਚਾਰ/ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ) ਆਪ ਹੀ ਸਾਰਥੀ ਬਣ ਕੇ ਖੋਜੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਃ (ਜਲਾਂ) — ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਲੁਕਵੇਂ ਲਕਸ਼ — ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 159
Sukta 1.159
ਇਹ ਪੰਜ-ਮੰਤਰੀ ਸੂਕਤ ਦ੍ਯਾਵਾ–ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ (ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ) ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵਜੋਂ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਉਹ ṛta (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ) ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਯਜ್ಞ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਨਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ—‘ਦੋ ਮਾਵਾਂ’ ਤੋਂ ਉਹ ਬਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਗਤੀ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਵਿਤ੍ਰ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰੇਰਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀ, ਸਪਸ਼ਟ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ (ਰਯਿ) ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 160
Sukta 1.160
ਇਹ ਸੂਕਤ ਦ੍ਯਾਵਾ–ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ (ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ) ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਵਵਿਆਪੀ, ਤ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਨੂੰ ਥਾਂਮ ਕੇ ਕ੍ਰਮ, ਖੇਮ ਅਤੇ ਸੁਖ-ਕਲਿਆਣ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ੁੱਧ, ਧਰਮ-ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਨਿਯਤ ਗਾਮੀ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੂਕਤ ਅੰਦਰੂਨੀ, ਸ਼ੁੱਧਿਕਰ ਅਗਨੀ-ਸ਼ਕਤੀ ਵੱਲ ਵੀ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਪੋਸ਼ਣ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਤਾ ਸਮੁਦਾਇ ਲਈ ਬ੍ਰਿਹਤ (ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਹਾਨਤਾ), ਯਸ਼, ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰ (ਰੱਖਿਆ-ਸ਼ਕਤੀ) ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਲ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 161
Sukta 1.161
ਇਹ ਸੂਕਤ ਦਿਵ੍ਯ ਕਾਰੀਗਰਾਂ—ਭੂਆਂ—ਦੀ ਪਰਖ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਦੂਤ (ਸੰਦੇਸ਼ਵਾਹਕ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫਰੇਮ ਬਣਾਕੇ, ਇੱਕੋ ਲੱਕੜ ਦੇ ਕੱਪ (ਚਮਸ) ਨੂੰ ਕਈ ਨਿਖਰੇ ਹੋਏ ਪਰਿਪੂਰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾ-ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਹੇਲੀਨੁਮਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ, ਯਜ್ಞ-ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਸੋਮ ਪੀੜਨਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਗੀਤ ਉਸ ਕੌਸ਼ਲ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਕਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਤ (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ) ਨਾਲ ਸੁਰਤਾਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਕੰਮ ਅਮਰਤਾ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਨਤਾ ਦਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 162
Sukta 1.162
ਰਿਗਵੇਦ 1.162 ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਵਿਧਾਨਕ ਸਤੋਤਰ-ਸਮੂਹ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਿੱਖਿਆਤ ਅਸ਼ਵ ਨੂੰ ਦੇਵ-ਜਨਮਿਆ ਮੰਨ ਕੇ, ਹਵਿਸ ਦਾ ਵਾਹਕ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਦਾ ਧਾਰਕ ਵਜੋਂ ਵਰਣਨ ਕਰਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਵੇ, ਇਸ ਲਈ ਅਨੇਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਕਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਿਆਰੀ, ਅਰਪਣ ਅਤੇ ਸਮੂਹਕ ਸਹਿਮਤੀ ਦੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਨਾਗਸ (ਨਿਰਦੋਸ਼ਤਾ), ਜੀਵਨ-ਪੋਸ਼ਕ ਧਨ, ਸੰਤਾਨ ਅਤੇ ਯਥਾਵਿਧਿ ਕ੍ਰਮਿਤ ਸ਼ਕਤੀ—ਕਸ਼ਤ੍ਰ—ਯਜ੍ਞ ਦੀ ‘ਅਸ਼ਵ-ਸ਼ਕਤੀ’ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਤੋਤਰ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 163
Sukta 1.163
ਗਵੇਦ 1.163 ਅਸ਼ਵ ਲਈ ਇੱਕ ਰਹੱਸਮਈ ਸੂਕਤ ਹੈ—ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਯਜ੍ਞ-ਘੋੜਾ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਗਹਿਰਾਈ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਸਰਵੋਚ ਥਾਂ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਜੀਵ-ਸ਼ਕਤੀ। ਇਹ ਸੂਕਤ ਉਸ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਜਨਮ, ਬਲ ਅਤੇ ਜਿੱਤਦਾਰ ਉਤਥਾਨ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੇਵਲ ਭੋਗ ਦੀ ਦੌੜ ਮਰਤਕ ਨੂੰ ‘ਗੋ’ ਦੇ ਕਦਮ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼/ਕਿਰਣ) ਦੀ ਥਾਂ ਹੇਠਲੇ ਪੋਸ਼ਣ ਵੱਲ ਮੋੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵ ਪਰਮ ਆਸਨ ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਵਾਗਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਾਤੇ ਨੂੰ ਇੱਛਿਤ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀਆਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।
Sukta 164
Sukta 1.164
ਰਿਗਵੇਦ 1.164 ਦੀਰਘਤਮਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ “ਪਹੇਲੀ-ਸੂਕਤ” ਹੈ, ਜੋ ਪਰਤਦਾਰ ਗੁੱਥੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ (ਤ) ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇੱਕੋ ਪਰਮ ਸਤਿ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਕਹਿਣਾ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਚੱਕਰ, ਵਾਣੀ, ਅਤੇ ਅਗਨੀ–ਸੂਰਜ–ਜਲ–ਗੋ (ਗਾਂ) ਵਰਗੇ ਯਜ੍ਞ-ਜਗਤ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦੀ ਸੰਕੇਤਕਤਾ। ਇਹ ਸਿੱਧੀ ਰੇਖਾ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨਹੀਂ; ਸਗੋਂ ਵਿਸ਼੍ਵਦੇਵਾਃ (ਸਾਰਵਭੌਮ ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ—ਗੁਪਤ ਮੂਲਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਜੀਵਨ ਤੱਕ—ਇਸ ਦਾ ਧਿਆਨਾਤਮਕ ਨਕਸ਼ਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤਾਈ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇਕਤਾ ਵੇਖਣ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 165
Sukta 1.165
ਰਿਗਵੇਦ 1.165 ਸਤੁਤੀ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਇੱਕ ਨਾਟਕੀ ਇੰਦਰ–ਮਰੁਤ ਸੰਵਾਦ ਹੈ: ਕਵੀ ਮਰੁਤਾਂ ਦੀ ਇਕਜੁੱਟ ਚਮਕ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਇੰਦਰ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਸੁਤੰਤਰ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਕੀਤੀਆਂ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਕਤ ਦਿਵਿਆ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕਤਾ ਅਤੇ ਗਠਜੋੜ—ਤੂਫ਼ਾਨ-ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਕੇ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਨੂੰ ਸਮਝੌਤੇ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਰੁਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ “ਗਣ” ਸਮੇਤ ਆਉਣ ਅਤੇ ਬਲ, ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਵਾਧਾ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਦਾ ਨਿਮੰਤਰਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 166
Sukta 1.166
ਰਿਗਵੇਦ 1.166 ਮਰੁਤਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਜੋਸ਼ੀਲਾ ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਤਾਵਲੇ “ਜਨਮ”, ਗੱਜਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਚਾਲ, ਅਤੇ ਯੋਧੇ ਵਰਗੀ ਉਸ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਯ ਉਪਾਸਕ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਗਸਤ੍ਯ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੂਰ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਦੀ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸੰਤਾਨ ਅਤੇ ਵਾਧੇ ਦੀ—ਰਖਵਾਲੀ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਲਈ ਬਲ ਬਖ਼ਸ਼ਣ। ਸੂਕਤ ਦਾ ਅੰਤ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੀਤ ਆਪ ਹੀ ਅਰਪਣ ਬਣ ਕੇ ਮਰੁਤਾਂ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਜਿੱਤੂ ਸਮਰੱਥਾ ਨਾਲ ਆਉਣ ਦਾ ਨਿਮੰਤਰਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 167
Sukta 1.167
ਅਗਸਤ੍ਯ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਗੁਣਾ ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਸਹਾਇਤਾ, ਪੋਸ਼ਣ, ਧਨ-ਸੰਪੱਤਾ ਅਤੇ ਜਿੱਤਦੀਆਂ ‘ਵਾਜਾਃ’ (ਸਾਧਨਾ/ਸਫਲਤਾ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ)—ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਪਾਸਕਾਂ ਵੱਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਖਿੱਚੀ ਜਾਵੇ। ਸਤੁਤੀ ਦੇ ਖੁਲ੍ਹਣ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਦੇ ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਸਾਥੀ ਮਰੁਤ ਅਤੇ ਸੋਮ-ਪੀੜਨ ਯਜ੍ਞ-ਕ੍ਰਿਆ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਤੁਤੀ, ਹਵਿਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਗੀਤ ਕਿਵੇਂ ਸਮੁਦਾਇ ਵਿੱਚ ਬਲ ਨੂੰ ‘ਸਥਾਪਿਤ’ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੂਕਤ ਮਰੁਤਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਸਤੋਮ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਹਕ ਸੁਖ-ਕੁਸ਼ਲਤਾ, ਵਿਸਤਾਰ ਅਤੇ ਚਿਰਸਥਾਈ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Sukta 168
Sukta 1.168
ਇਹ ਸੂਕਤ ਮਰੁਤਾਂ ਨੂੰ ਇਕਜੁੱਟ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਦਲ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਯਜਨ ਤੋਂ ਯਜਨ ਤੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ “ਸਹੀ ਰਾਹ ਵੱਲ” ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ। ਕਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਸ਼ਕਤੀ ਉੱਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਜਮ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਕਸੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਰਾਹ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਜਿੱਤ ਲਈ ਬਲਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਸੁਚੱਜੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਚਿਆ ਸਤੁਤੀ-ਗੀਤ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਮਰੁਤਾਂ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਬਲਵਰਧਕ ਊਰਜਾ ਨਾਲ, ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਆਉਣ ਦਾ ਨਿਮੰਤਰਣ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 169
Sukta 1.169
ਇਹ ਸੂਕਤ ਮਰੁਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਰੱਖਿਅਕ, ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਨਾਲ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯ ਕਿਰਪਾ (ਸੁਮਨਾ), ਤ (ਸੱਚ/ਵਿਵਸਥਾ) ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਠੀਕ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ, ਅਤੇ ‘ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ’ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਤਾਂ ਜੋ ਉਪਾਸਕ ਬਲ, ਰੌਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਸਕਣ।
Sukta 170
Sukta 1.170
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ਸੰਵਾਦੀ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ ਮੰਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਗਸਤ੍ਯ ਮੱਧਸਥ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੁਕਤਿਵਾਕੀ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਦੂਜੇ ਦੇ ਮਨ’ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਕਿੰਨੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਇਹ ਸਹਿਮਤੀ ਮੁੜ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇੰਦਰ ਤ (ਕੌਸਮਿਕ ਕ੍ਰਮ) ਅਨੁਸਾਰ ਹਵਿ/ਆਹੁਤੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੇ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਰਿਤੁਅਲਕ ਵੀ ਹੈ (ਮਰੁਤਾਂ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ) ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ–ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਵੀ (ਇੱਛਾ, ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਗਠਜੋੜ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਕਰਨਾ)।
Sukta 171
Sukta 1.171
ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਸਤ੍ਯ ਵੱਲੋਂ ਮਰੁਤਾਂ—ਤੇਜ਼ ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ਾਂਤੀ-ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਅਤੇ ਆਹਵਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰੋਧ ਤਿਆਗਣ, ਆਪਣੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਜੂਏ ਤੋਂ ਖੋਲ੍ਹਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਸਹਾਇਤਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਦਰੋਂ ਇੱਕ ਤਣਾਅ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ: ਗਾਇਕ ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਤਿਭਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅੱਗੇ ਕੰਬਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਵਿਚ ਸਹੀ ਤਾਲਮੇਲ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਯਜ੍ਞ ਅਤੇ ਸਮੁਦਾਇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਹ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੂਕਤ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ, ਸੰਯਮ ਅਤੇ ਯਥਾਵਿਧਿ ਅਰਪਣ ਰਾਹੀਂ ਉਗਰ ਦਿਵ੍ਯ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਬੱਧ, ਹਿਤਕਾਰੀ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 172
Sukta 1.172
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਸੂਕਤ ਮਰੁਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਮੰਗਲਮਈ ਆਗਮਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ, ਰੱਖਿਆਕਾਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਤੀਰ-ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਕੁਚਲਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਦੂਰ ਭਜਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਡਿੱਗੀ ਘਾਹ ਦੀ ਢੇਰੀ ਹਟਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ—ਤਾਂ ਜੋ ਉਪਾਸਕ “ਉੱਪਰ ਵੱਲ” ਉੱਠ ਕੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਸਕੇ।
Sukta 173
Sukta 1.173
ਇਹ ਭਜਨ ਇੰਦਰ-ਸਤੁਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼-ਜਨਮਿਆ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ‘ਸਵਰ’ (ਸੂਰਜੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਹ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵੀਰ ਇੰਦਰ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੁਦਾਇ ਲਈ ਠੀਕ ਗਤਿ/ਮਾਰਗ (ਗਾਤੁ), ਜਿੱਤ, ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 174
Sukta 1.174
ਇਹ ਸੂਕਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸਰਵੋਚ ਅਧਿਪਤੀ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਤੀਖੀ ਅਰਦਾਸ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਪਾਸਕ ਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਤਾਕਤ (ਨ੍ਰ) ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ ਅਤੇ ਖਤਰਨਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਲੰਘਾ ਦੇਵੇ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਤਪਤੀ ਅਤੇ ਸਹੋਦਾ—ਸੱਚੇ ਕ੍ਰਮ ਦਾ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਬਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ—ਵਜੋਂ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਉਹ ਅਦਾਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਠੀਕ ਵੰਸ਼/ਯੋਗ ਪਰੰਪਰਾ, ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਸਮਰੱਥ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤਿਮ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਵਿਚ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇੰਦਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ “ਸਾਡਾ” ਬਣੇ, ਸਭ ਤੋਂ ‘ਭੇੜੀਆ-ਰੋਧੀ’ ਰਖਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਇਸ਼ (iṣ) ਵਾਲੀ ਪ੍ਰੇਰਕ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਦਾਤ ਬਖ਼ਸ਼ੇ।
Sukta 175
Sukta 1.175
ਇਹ ਛੇ-ਮੰਤਰੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਸੂਕਤ ਸੋਮੇ ਨਾਲ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋਏ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਉਤਸ਼ਾਹ-ਉਮੰਗ (ਮਦ) ਦੇ ਉਫਾਨ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸਨੂੰ “ਹਜ਼ਾਰ ਜਿੱਤਾਂ ਵਾਲਾ” ਵਿਜੇਤਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਲਈ ਜਿੱਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਵੀਂ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਪੌਰਾਣਿਕ ਉਧਾਰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਸੂਰਜ/ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ, ਸ਼ੁਸ਼ਣ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ, ਅਤੇ ਕੁਤਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ—ਤਾਂ ਜੋ ਉਹੀ ਨਿਰਣਾਇਕ ਬਲ ਮੌਜੂਦਾ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜੇ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ, ਲਾਭ, ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਦਾਤਾਂ ਬਖ਼ਸ਼ੇ।
Sukta 176
Sukta 1.176
ਇਹ ਛੇ-ਮੰਤਰੀ ਸੂਕਤ ਸੋਮ (ਇੰਦੂ) ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਭਰਨ ਵਾਲੀ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਸਮਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਇੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਧਨ-ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਅਪਰਾਜਿਤ ਬਣਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਸੋਮ ਨਹੀਂ ਪੀੜ੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਉਹ ਰੋਕੇ ਜਾਣ; ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਕਰਮ ਦੇ ਲਾਭ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਸੱਚੇ ਯਜਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸਤੁਤਿਕਾਰਾਂ ਵੱਲ ਵਹਿ ਆਉਣ।
Sukta 177
Sukta 1.177
ਇਹ ਪੰਜ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸੂਕਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਸਮਾਨ ਰਾਜਾ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸੱਦਾ ਹੈ—ਸਤੁਤੀ ਅਤੇ ਪੀੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਮ ਉਸਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਦੋ ਹਰੀਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਰਥ ਵਿੱਚ ਜਲਦੀ ਆਵੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੀ ਗਾਇਕ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਤਤਪਰਤਾ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਬਲ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ, ਅਤੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਜੇਤੂ ਅਵਸਥਾ (ਉਸ਼ਾ-ਸਮਾਨ ਨਵਜਾਗਰਣ) ਅਤੇ ਸਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਉਭਾਰੀ ਗਈ ਹੈ।
Sukta 178
Sukta 1.178
ਇਹ ਛੋਟਾ ਇੰਦਰ-ਸਤੁਤਿ ਗੀਤ ਦੇਵਤਾ ਦੀ “ਤੁਰੰਤ ਸੁਣਨ ਵਾਲੀ ਤਿਆਰੀ” (śruṣṭi) ਲਈ ਸਿੱਧੀ ਅਰਦਾਸ ਹੈ: ਕਵੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੰਦਰ ਉਪਾਸਕ ਦੀ ਵਧਦੀ ਲਾਲਸਾ/ਆਕਾਂਛਾ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠਾ ਨਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਤੇ ਬਲ ਬਖ਼ਸ਼ੇ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਜੰਗ-ਵਿਜੇਤਾ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਉਦਾਰ ਦਾਤੇ ਲਈ ਰਥ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰੀ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੂਕਤ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਯੋਗਿਕ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਭਕਤੀਮਈ ਵੀ—ਸਤੁਤੀ ਅਤੇ ਅਰਪਣ ਰਾਹੀਂ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ।
Sukta 179
Sukta 1.179
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਸੰਵਾਦ-ਸੂਕਤ ਅਗਸਤ੍ਯ ਦੇ ਲੰਮੇ ਤਪਸਿਆਤਮਕ ਸ਼੍ਰਮ ਅਤੇ ਲੋਪਾਮੁਦ੍ਰਾ ਦੀ ਦਾਂਪਤ੍ਯ-ਸੰਯੋਗ, ਕਾਮ (ਕਾਮ) ਅਤੇ ਸ੍ਰਜਨਾਤਮਕ ਪੂਰਨਤਾ ਵੱਲ ਬੁਲਾਹਟ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਮੰਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਭੋਗ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸੰਤਾਨ, ਬਲ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀ ਹੈ। ਸੂਕਤ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਗਸਤ੍ਯ ਆਪਣੀ ਤਪਸਿਆ ਨੂੰ ਉਰਵਰਤਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ‘ਸੱਚੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ’ (ਸਤ੍ਯਾ ਆਸ਼ਿਸ਼ਃ) ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 180
Sukta 1.180
ਇਹ ਸੂਕਤ ਤੇਜ਼ ਦਿਵਿਆ ਚਿਕਿਤਸਕਾਂ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆਕਾਰਾਂ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਪਹੀਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰਥ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ਼ਸ (ਉਸ਼ਾ/ਸਵੇਰ) ਦੇ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਥ ਦੇ ਦਲ ਜੋਤਣ, ਆਪਣੀ ਜਨਮਜਾਤ ਸ਼ਕਤੀ ‘ਸ੍ਵਧਾ’ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਖੋਲ੍ਹ ਦੇਣ, ਅਤੇ ਜਿੱਤ, ਪੋਸ਼ਣ ਤੇ ਕਲਿਆਣ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਨਵੀਂ, ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ‘ਸੁਵਿਤਾ’ (ਸੁਚੰਗੀ ਗਤੀ/ਸੁਗਮ ਪਥ) ਬਖ਼ਸ਼ਣ।
Sukta 181
Sukta 1.181
ਇਹ ਸੂਕਤ ਤੇਜ਼-ਗਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਯ ਸਹਾਇਕ ਅਸ਼ਵਿਨੌਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਪਾਸਕਾਂ ਨੂੰ “ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਦੇ” ਹਨ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਲੋੜ ਦੇ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿਪਤਿਮਾਨ ਗਤੀ, ਜੀਵਨ-ਦਾਇਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਜੋ ਯਜਮਾਨ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਜਨ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਟੱਲ ਯੁਵਾਵਸਥਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ-ਸਿਰ ਆਉਣ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਵਕਾਸ (ਵਰਿਵਸ), ਕਠਿਨਾਈਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਵਾਲਾ ਅਤਿਕ੍ਰਮਣ, ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਦਾਤ-ਦੌਲਤ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 182
Sukta 1.182
ਇਹ ਅਸ਼ਵਿਨ ਸੂਕਤ ਦਿਵ੍ਯ ਜੁੜਵੇਂ ਚਿਕਿਤਸਕ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਰਥ ਉੱਤੇ ਆਉਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਜਾਗ੍ਰਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ‘ਸੁਕ੍ਰਿਤ’ (ਠੀਕ-ਕਰਨ/ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ) ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਧਾਰਾਂ ਨੂੰ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਤੂਗ੍ਰਯ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ—ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਯਾਦਗਾਰ ਸਹਾਇਤਾ ਨੂੰ ਸੋਮ-ਸਤਰ ਵਿੱਚ ਪੋਸ਼ਣ, ਕਲੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ, ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਦਾਨਾਂ ਲਈ ਮੌਜੂਦਾ ਅਰਦਾਸ ਬਣਾਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 183
Sukta 1.183
ਇਹ ਛੋਟਾ ਅਸ਼ਵਿਨ ਸੂਕਤ ਦਿਵ੍ਯ ਚਿਕਿਤਸਕ ਅਸ਼ਵਿਨ ਦਵੈ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਅਦਭੁਤ ਰਥ—ਵਿਚਾਰ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼—ਜੋਤ ਕੇ ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਸੁਚੱਜੇ ਤੌਰ ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਨਿਵਾਸ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਹੁੰਚਣ। ਕਵੀ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਮੰਗਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯਤ ਹਵਿਰ-ਭਾਗ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਅੰਧਕਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇਲੇ ਤਟ ਤੱਕ ਪਾਰ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਿਆਂ ਪੋਸ਼ਣ, ਵਿਘਨਾਂ ਦੀ ਨਿਵਾਰਣ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 184
Sukta 1.184
ਇਹ ਸੂਕਤ ਦਿਵ੍ਯ ਜੁੜਵਾਂ ਅਸ਼ਵਿਨੌ (ਨਾਸਤ੍ਯਾ) ਨੂੰ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ‘ਦੇਵ-ਯਾਤਰਾ’ ਵਾਲੇ ਮਾਰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਉਣ ਲਈ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਦੁਰ (ਸ਼ਹਿਦ-ਸਮਾਨ) ਦਾਤਾਂ—ਸਹਾਇਤਾ, ਚਿਕਿਤਸਾ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ—ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਮੁੜ ਮੁੜ’ ਸੱਦਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਪਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਹਨੇਰੇ ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਲੰਘਾ ਕੇ ਪੂਰਨਤਾ, ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਸੁਭਾਗ ਬਖ਼ਸ਼ਣ।
Sukta 185
Sukta 1.185
ਇਹ ਸੂਕਤ ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਅਤੇ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਥਾਂਮਣ ਵਾਲੀ ਸੁਚੱਜੀ ਦਵੈਤਾ-ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਹੱਸਮਈ ਉਦਗਮ ਉੱਤੇ ਅਚੰਭਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ṛਤ (ਸੱਚ-ਕ੍ਰਮ) ਦੇ ਅਧੀਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਅਟੱਲਤਾ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਿਆਵਾ–ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ (ਆਕਾਸ਼–ਧਰਤੀ) ਨੂੰ ਸਰਵ-ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵਜੋਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯਜਮਾਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਟਿਕਾਊ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਤੇ ਸਹੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ।
Sukta 186
Sukta 1.186
ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੱਕ ਆਹਵਾਨਾਤਮਕ ਲਿਤਾਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਵਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਨਰ (“ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ, ਮਨੁੱਖ ਅੰਦਰ ਸਰਬ”) ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਰਪਣ-ਧਾਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਪਾਸਕ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸਤਾਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਸਮੂਹ ਜਗਤ ਨੂੰ ਅੰਗੀਕਾਰ ਕਰ ਲਵੇ। ਸਤੁਤੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਸਹਾਇਕ ਦੇਵਤਾ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਤ੍ਵਸ਼੍ਟ੍ਰ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਹਨ ਇੰਦਰ—ਨੂੰ ਸਾਂਝੇ “ਅਭਿਪਿਤ੍ਵ” (ਅੰਤਰੰਗ ਵਸੇਬਾ/ਸੰਯੁਕਤ ਸਾਂਝ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਬਲ, ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਚਿਰਸਥਾਈ ਧਨ-ਸੰਪਦਾ ਬਖ਼ਸ਼ਣ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ “ਦੀਧਿਤਿ” (ਉਜਲਾ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਨ/ਅੰਦਰੂਨੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼) ਦੀ ਛਵੀ ਇੱਕ ਧਾਰਕ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਵਜੋਂ ਉਭਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਆਸਰੇ ਖੋਜੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਦਾਨਾਂ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 187
Sukta 1.187
ਇਹ ਸੂਕਤ ਸੋਮ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ “ਪਾਨ” (ਪਿਤੁ) ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬਲਵਾਨ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ/ਅਹਿ ਰੂਪ ਰੁਕਾਵਟ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਲਈ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੋਮ ਦੀ ਯਜ್ಞੀ ਪਛਾਣ (ਨਿਚੋੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਰਪਿਤ, ਸਧਮਾਦ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ) ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਇਕੱਠੀ ਗੂੰਥੀ ਹੋਈ ਹੈ: ਧਰਮ-ਰੂਪ ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਨਾ।
Sukta 188
Sukta 1.188
ਇਹ ਸੂਕਤ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਪਤਿਮਾਨ ਰਾਜਾ ਵਜੋਂ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਦੂਤ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਅਰਪਣਾਂ ਪਹੁੰਚਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਸ਼ਾ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਲਈ ਆਮੰਤ੍ਰਣਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਤੇਜ, ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਤ (ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ/ਵਿਵਸਥਾ), ਅਤੇ ਸਫਲ ‘ਸ੍ਵਾਹਾ’-ਕ੍ਰਿਆ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਦਿਵ੍ਯ ਸੈਨਾ ਦੇ ਅਗੂ ਵਜੋਂ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
Sukta 189
Sukta 1.189
ਇਹ ਸੂਕਤ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਅਗਨੀ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਧਰਮਮਈ ਅਸਤੀਤਵ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੇ “ਚੰਗੇ ਰਾਹ” ਉੱਤੇ ਚਲਾਏ ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪਾਪ ਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਭੁੱਲ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਅਤੇ ਬੁਰੀ ਨੀਅਤ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤੋਂ ਸਮੁਦਾਇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਮਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਬਲੀ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸੁਚੱਜੀ ਵਾਣੀ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕਰਦਿਆਂ, ਟਿਕਾਊ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Sukta 190
Sukta 1.190
ਇਹ ਸੂਕਤ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਾਣੀ ਦਾ ਅਥੱਕ ‘ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ’ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਤਾਜ਼ਗੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਰਤਭੀ ਸੁਣਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚਾ ਧਨ—ਵੀਰ ਬਲ, ਠੀਕ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਫਲਦਾਇਕ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ—ਕੇਵਲ ਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮਿਲੇ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜੋ ਦਿਵ੍ਯਤਾ ਕੋਲ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਖਦਾਇਕ ਲਾਭ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੂਕਤ ਸਿਫ਼ਤ (ਸਤੁਤੀ) ਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਯੋਗਤਾ (ਅਧਿਕਾਰ) ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਣੀ ਦੇ ਠੀਕ ਉਪਯੋਗ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।
Sukta 191
Sukta 1.191
ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਪੀੜਕਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਭਜਾਉਣ ਲਈ ਅਪਤ੍ਰੋਪਾਇਕ (ਸੁਰੱਖਿਆਤਮਕ) ਜਾਪ ਹੈ—ਕਈ ਪਾਠਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼, ਰੋਗ-ਕਾਰਕ, ਵੈਰੀ ਸੱਤਾਵਾਂ ਜਾਂ ਗੁਪਤ ਹਾਨੀਆਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨਾਲ ‘ਚੰਬੜ’ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਡੰਸਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ/ਆਦਿਤ੍ਯ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਵਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਘੋਸ਼ਣਾਤਮਕ ਲਹਿਜ਼ਾ ਹੈ: ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ‘ਬੇਸਵਾਦ’—ਅਰਥਾਤ ਬੇਅਸਰ—ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
Unlike the family books (Maṇḍalas 2–7) dominated by one lineage, Maṇḍala 1 compiles hymns from many ṛṣis and clans. Its breadth of styles, topics, and deity-address patterns reflects editorial gathering and liturgical expansion characteristic of later Rigvedic arrangement.
The hymns repeatedly present sacrifice as the engine of ṛta: Agni mediates the rite, Soma empowers gods and worshippers, and Indra’s victorious force releases waters and light. Prosperity, protection, and rightful sovereignty are portrayed as consequences of correct invocation and ordered ritual action.
RV 1.164 (attributed to Dīrghatamas) is renowned for brahmodya-style riddling that probes the hidden unity behind many divine names and forms. It is a key text for understanding Rigvedic symbolic thought about ṛta, speech, and the One reality.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.