Sukta 13
Sukta 1.13
Medhātithi Kāṇva (traditional attribution for RV 1.13)
Agni
Gāyatrī
ਆਰ.ਵੀ. 1.13 ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਆਮੰਤ੍ਰਣ-ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਹੋਤ੍ਰ ਅਤੇ ਦੂਤ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਲਿਆਵੇ ਅਤੇ ਹਵਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਵੇ। ਮੰਤ੍ਰ ਰਸਮੀ ‘ਰੋਲ-ਕਾਲ’ ਵਾਂਗ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ—ਰਾਤ ਅਤੇ ਉਸ਼ਾ ਸਮੇਤ ਮੁੱਖ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬਰ੍ਹਿਸ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣ ਅਤੇ ਭਾਗ ਲੈਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ—ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ੍ਵਾਹਾ ਸਮੇਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗ੍ਰਿਹ-ਯਜ੍ਞ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਬਲਵਾਨ ਕਰਨ।
Mantras
Mantra 1
सुसमिद्धो न आ वह देवाँ अग्ने हविष्मते । होतः पावक यक्षि च ॥
ਸੁਸਮਿੱਧ (ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ) ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਅਗਨੀ, ਹਵਿਸ਼ਮਤ (ਹਵਿਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ) ਲਈ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਲਿਆ; ਹੇ ਹੋਤ੍ਰ, ਹੇ ਪਾਵਕ, ਯਜ (ਯਜ੍ਞ-ਕ੍ਰਿਆ) ਵੀ ਕਰ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਵੀ ਕਰਵਾ।
Mantra 2
मधुमन्तं तनूनपाद्यज्ञं देवेषु नः कवे । अद्या कृणुहि वीतये ॥
ਹੇ ਤਨੂਨਪਾਤ, ਹੇ ਕਵੀ, ਦੇਵਾਂ ਵਿਚ ਸਾਡਾ ਯਜਨ ਮਧੁਮਯ ਕਰ; ਅੱਜ ਇਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੀਤੀ (ਆਨੰਦਮਈ ਆਗਮਨ ਅਤੇ ਭੋਗ) ਲਈ ਸਜਾ।
Mantra 3
नराशंसमिह प्रियमस्मिन्यज्ञ उप ह्वये । मधुजिह्वं हविष्कृतम् ॥
ਨਰਾਸ਼ੰਸ—ਪ੍ਰਿਯ ਦੇਵ—ਨੂੰ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਇਸ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਮਧੁਜਿਹਵ, ਹਵਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤ—ਹਵਿ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ—(ਉਸ ਨਾਲ) ਬਾਣੀ ਮਿੱਠੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਇੱਛਾ ਦਾ ਹਵਿ ਵਾਹੇ।
Mantra 4
अग्ने सुखतमे रथे देवाँ ईळित आ वह । असि होता मनुर्हितः ॥
ਹੇ ਅਗਨੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਖਦਾਇਕ ਰਥ ਉੱਤੇ—ਪੂਜਿਤ ਤੂੰ—ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆ; ਤੂੰ ਮਨੂ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਤ੍ਰ ਹੈਂ।
Mantra 5
स्तृणीत बर्हिरानुषग्घृतपृष्ठं मनीषिणः । यत्रामृतस्य चक्षणम् ॥
ਹੇ ਮਨੀਸ਼ੀਣਹ (ਬੁੱਧਿਮਾਨੋ), ਅਨੁਸ਼ਕ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਬਰ੍ਹਿਸ (ਪਵਿੱਤਰ ਆਸਨ) ਵਿਛਾਓ—ਘ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਅਭਿਸਿਕਤ ਪਿੱਠ ਵਾਲਾ—ਉੱਥੇ, ਜਿੱਥੇ ਅਮ੍ਰਿਤਤ੍ਵ ਦਾ ਚਕ੍ਸ਼ਣ (ਦਰਸ਼ਨ) ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Mantra 6
वि श्रयन्तामृतावृधो द्वारो देवीरसश्चतः । अद्या नूनं च यष्टवे ॥
ਤ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਅਚ੍ਯੁਤ ਦੇਵੀਆਂ ਦ੍ਵਾਰਾਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੋ ਕੇ ਖੁਲ੍ਹਣ; ਅੱਜ—ਹੁਣੇ ਹੀ—ਯਸ਼੍ਟਵੇ (ਯਜ੍ਞਾਰਪਣ) ਲਈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉੱਚ ਲੋਕ ਵੱਲ ਦਾ ਮਾਰਗ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ।
Mantra 7
नक्तोषासा सुपेशसास्मिन्यज्ञ उप ह्वये । इदं नो बर्हिरासदे ॥
ਸੁਪੇਸ਼ਸਾ ਨਕ੍ਤਾ ਅਤੇ ਉਸ਼ਾਸਾ—ਇਸ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੁਲਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਸਾਡੇ ਇਸ ਬਰ੍ਹਿਸ ਉੱਤੇ ਆਸਨ ਧਾਰੋ।
Mantra 8
ता सुजिह्वा उप ह्वये होतारा दैव्या कवी । यज्ञं नो यक्षतामिमम् ॥
ਉਹ ਦੋ ਸੁਜਿਹਵਾ (ਸੁ-ਜਿਹਵਾ ਵਾਲੇ) ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਨੇੜੇ ਬੁਲਾਂਦਾ ਹਾਂ—ਦੈਵੀ ਦੋ ਹੋਤਾਰ, ਕਵੀ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ; ਉਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਇਸ ਯਜ्ञ ਦਾ ਯਜਨ ਕਰਨ, ਇਸ ਅਰਪਣ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਬਣਾਉਣ।
Mantra 9
इळा सरस्वती मही तिस्रो देवीर्मयोभुवः । बर्हिः सीदन्त्वस्रिधः ॥
ਇੜਾ, ਸਰਸਵਤੀ, ਮਹੀ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਮਯੋਭੁਵਃ (ਆਨੰਦ-ਦਾਇਣੀਆਂ) ਦੇਵੀਆਂ—ਅਸ੍ਰਿਧਃ (ਅਖੰਡ, ਨਿਰਦੋਸ਼) ਹੋ ਕੇ ਬਰ੍ਹਿਸ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣ।
Mantra 10
इह त्वष्टारमग्रियं विश्वरूपमुप ह्वये । अस्माकमस्तु केवलः ॥
ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਤ੍ਵਸ਼ਟਾਰ ਨੂੰ—ਅਗ੍ਰਿਯ (ਅਗਵਾਨ), ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪ ਨੂੰ—ਨੇੜੇ ਬੁਲਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਉਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਕੇਵਲਃ (ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਡਾ) ਹੋਵੇ।
Mantra 11
अव सृजा वनस्पते देव देवेभ्यो हविः । प्र दातुरस्तु चेतनम् ॥
ਹੇ ਵਨਸਪਤੇ, ਹਵਿ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਵੱਲ ਭੇਜ; ਅਤੇ ਦਾਤੇ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਜਾਗੇ ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ—ਦਾਨ-ਕਰਮ ਸਚੇਤ, ਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਤ-ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਵੇ।
Mantra 12
स्वाहा यज्ञं कृणोतनेन्द्राय यज्वनो गृहे । तत्र देवाँ उप ह्वये ॥
ਸ੍ਵਾਹਾ—ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਲਈ ਯਜ੍ਞ ਤਿਆਰ ਕਰੋ; ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਸੱਦਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਤ੍ਯ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਅੰਤਰ-ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਜੇਤੂ ਬਲ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਨ।
Frequently Asked Questions
It is an invitation hymn: Agni is kindled and asked to bring the gods to the sacrifice, seat them on the barhis, and make the offerings reach them effectively.
Night and Dawn mark the sacred transitions of time; invoking them aligns the ritual with cosmic order and signals an auspicious moment for divine presence at the yajña.
“Svāhā” is the offering-call that seals an oblation; here it declares the sacrifice properly prepared (especially for Indra) and invites the gods to gather in the sacrificer’s home-rite.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.