Rig Veda Sukta 101
Mandala 1Sukta 10111 Mantras

Sukta 101

Sukta 1.101

Rishi

Kutsa Āṅgirasa (traditional attribution for RV 1.94–1.115 includes Kutsa; RV 1.101 is commonly assigned to Kutsa Āṅgirasa in Anukramaṇī)

Devata

Indra (Marutvant Indra: Indra in companionship with the Maruts)

Chandas

Triṣṭubh (11-syllable pādas; standard for many Indra hymns)

ਕੁਤਸ ਆਂਗਿਰਸ ਦਾ ਇਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ‘ਮਰੁਤਾਂ ਸਮੇਤ’ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ-ਭਰਿਆ, ਯੁੱਧ-ਵਿਜੇਤਾ ਬਲ ਹੈ ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਜ (ਵਿਜੈਮਈ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ) ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਹਰ ਹਾਲਤ—ਵੀਰ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ, ਡਰ, ਜਤਨ ਅਤੇ ਜਿੱਤ—ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਾਥੀਦਾਰੀ ਮੰਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਗਾਇਕ ਬਾਹਰੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਸਕਣ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ-ਧਾਰਕ ਸਹਾਰਿਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵੱਲ ਫੈਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਮਿਤ੍ਰ-ਵਰੁਣ, ਅਦਿਤੀ, ਸਿੰਧੁ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼।

Mantras

Mantra 1

प्र मन्दिने पितुमदर्चता वचो यः कृष्णगर्भा निरहन्नृजिश्वना । अवस्यवो वृषणं वज्रदक्षिणं मरुत्वन्तं सख्याय हवामहे ॥

ਮੰਦਿਨ (ਆਨੰਦ-ਦਾਤਾ) ਲਈ ਪਿਤੁਮਤ—ਪੋਸ਼ਕ ਸਾਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ—ਵਚਨ ਅੱਗੇ ਵਧਾਓ; ਜੋ ਋ਜਿਸ਼ਵਨ (ਸਿੱਧੀ ਚਾਲ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ) ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਗਰਭਾ—ਛੁਪਾਵਟ ਨਾਲ ਗਰਭਿਤ ਅੰਧਕਾਰ—ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਅਸੀਂ ਸਖ੍ਯ ਲਈ ਮਰੁਤਵੰਤ, ਵਜ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣ—ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਵਜ੍ਰ ਧਾਰਨਹਾਰ—ਉਸ ਵೃಷਣ (ਬਲਵਾਨ) ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।

Mantra 2

यो व्यंसं जाहृषाणेन मन्युना यः शम्बरं यो अहन्पिप्रुमव्रतम् । इन्द्रो यः शुष्णमशुषं न्यावृणङ्मरुत्वन्तं सख्याय हवामहे ॥

ਜੋ ਉਤਸ਼ਾਹ-ਭਰੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਵ੍ਯੰਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਸ਼ੰਬਰ ਨੂੰ ਡਾਹੁਣ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਅਵ੍ਰਤ (ਧਰਮ-ਰਹਿਤ) ਪਿਪ੍ਰੁ ਨੂੰ ਸੰਘਾਰਨ ਵਾਲਾ; ਜੋ ਸੁੱਕਾ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਰੋਕਣ ਵਾਲੀ ਅਕਾਲ-ਸ਼ਕਤੀ ਸ਼ੁਸ਼ਣ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਦਬਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਇੰਦਰ—ਮਰੁਤਵੰਤ ਉਸ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਸਖਿਆਈ ਲਈ ਸੱਦਦੇ ਹਾਂ।

Mantra 3

यस्य द्यावापृथिवी पौंस्यं महद्यस्य व्रते वरुणो यस्य सूर्यः । यस्येन्द्रस्य सिन्धवः सश्चति व्रतं मरुत्वन्तं सख्याय हवामहे ॥

ਜਿਸ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪੌਰੁਸ਼ ਨਾਲ ਦਿਆਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ (ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ) ਟਿਕੇ ਹਨ; ਜਿਸ ਦੇ ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵੀ ਚਲਦੇ ਹਨ; ਜਿਸ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਸਿੰਧੂ (ਨਦੀਆਂ) ਆਪਣੇ ਵਹਾਅ ਵਿੱਚ ਅਨੁਸਰਦੀਆਂ ਹਨ—ਮਰੁਤਵੰਤ ਉਸ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਸਖਿਆਈ ਲਈ ਸੱਦਦੇ ਹਾਂ।

Mantra 4

यो अश्वानां यो गवां गोपतिर्वशी य आरितः कर्मणिकर्मणि स्थिरः । वीळोश्चिदिन्द्रो यो असुन्वतो वधो मरुत्वन्तं सख्याय हवामहे ॥

ਜੋ ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਜੋ ਗਾਵਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ—ਗੋਪਤੀ, ਪਸ਼ੁਧਨ ਦਾ ਵਸ਼ੀ ਅਧਿਪਤੀ; ਜੋ ਹਰ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਯਥਾਵਤ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਇੰਦਰ ਅਸੁਨ੍ਵਤ (ਸੋਮ ਨਾ ਨਿਚੋੜਣ ਵਾਲੇ/ਨਾ ਅਰਪਣ ਵਾਲੇ) ਦਾ ਵੀ ਵਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਮਰੁਤਵੰਤ ਉਸ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਸਖਿਆਈ ਲਈ ਸੱਦਦੇ ਹਾਂ।

Mantra 5

यो विश्वस्य जगतः प्राणतस्पतिर्यो ब्रह्मणे प्रथमो गा अविन्दत् । इन्द्रो यो दस्यूँरधराँ अवातिरन्मरुत्वन्तं सख्याय हवामहे ॥

ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਤੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦਾ ਪਤੀ ਹੈ; ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਣੇ (ਵਾਣੀ/ਮੰਤ੍ਰ-ਸਾਧਕ) ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਾਂਵਾਂ (ਕਿਰਣਾਂ) ਲੱਭ ਕੇ ਲਿਆਇਆ; ਜੋ ਇੰਦਰ ਦਸ੍ਯੂਆਂ ਨੂੰ ਹੇਠਲੇ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਗਿਆ—ਮਰੁਤਾਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਸਖਿਆਈ ਲਈ ਸੱਦਦੇ ਹਾਂ।

Mantra 6

यः शूरेभिर्हव्यो यश्च भीरुभिर्यो धावद्भिर्हूयते यश्च जिग्युभिः । इन्द्रं यं विश्वा भुवनाभि संदधुर्मरुत्वन्तं सख्याय हवामहे ॥

ਜੋ ਸ਼ੂਰਵੀਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਸੱਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਡਰਪੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੌੜਦੇ-ਧਾਵਦੇ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਸ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਭੁਵਨ ਇਕ ਹੀ ਸੁਰਤਾਲ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਦੇਂਦੇ ਹਨ—ਮਰੁਤਾਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਸਖਿਆਈ ਲਈ ਸੱਦਦੇ ਹਾਂ।

Mantra 7

रुद्राणामेति प्रदिशा विचक्षणो रुद्रेभिर्योषा तनुते पृथु ज्रयः । इन्द्रं मनीषा अभ्यर्चति श्रुतं मरुत्वन्तं सख्याय हवामहे ॥

ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਸ਼ਾ-ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚਲਦਾ ਹੈ—ਵਿਸ਼ਾਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲਾ ਦ੍ਰਸ਼ਟਾ; ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਵਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜੋਤ/ਹਾਰਨੈੱਸ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਮਨੀਸ਼ਾ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬੁੱਧੀ) ਸ਼੍ਰੁਤ (ਸੁਪ੍ਰਸਿੱਧ/ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ) ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਭਿ-ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਮਰੁਤਾਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਸਖਿਆਈ ਲਈ ਸੱਦਦੇ ਹਾਂ।

Mantra 8

यद्वा मरुत्वः परमे सधस्थे यद्वावमे वृजने मादयासे । अत आ याह्यध्वरं नो अच्छा त्वाया हविश्चकृमा सत्यराधः ॥

ਹੇ ਮਰੁਤਵੰਤ (ਇੰਦਰ), ਤੂੰ ਜੇ ਪਰਮੇ ਸਧਸਥੇ—ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਆਸਨ ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਹੈਂ, ਜਾਂ ਨੇੜਲੇ ਵ੍ਰਜਨੇ—ਕਰਮ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਦ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਉੱਥੋਂ ਸਾਡੇ ਅਧਵਰ-ਯਜ੍ਞ ਵੱਲ ਆ ਜਾ। ਹੇ ਸਤ੍ਯਰਾਧਸ (ਸੱਚੀ ਕਰਮ-ਸਿੱਧੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ), ਤੇਰੇ ਲਈ ਅਸੀਂ ਹਵਿਃ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Mantra 9

त्वायेन्द्र सोमं सुषुमा सुदक्ष त्वाया हविश्चकृमा ब्रह्मवाहः । अधा नियुत्वः सगणो मरुद्भिरस्मिन्यज्ञे बर्हिषि मादयस्व ॥

ਹੇ ਸੁਦਕ੍ਸ਼ (ਸੁਨਿਪੁਣ) ਇੰਦਰ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਅਸੀਂ ਸੋਮ ਪੀੜਿਆ ਹੈ; ਹੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਹ (ਬ੍ਰਹ੍ਮ—ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਣੀ ਦਾ ਵਾਹਕ), ਤੇਰੇ ਲਈ ਅਸੀਂ ਹਵਿਃ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਨਿਯੁਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ, ਮਰੁਦ੍ਗਣ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਇਸ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਰ੍ਹਿਸਿ (ਪਵਿੱਤਰ ਕੁਸ਼-ਘਾਹ) ਉੱਤੇ ਮਦ ਕਰ।

Mantra 10

मादयस्व हरिभिर्ये त इन्द्र वि ष्यस्व शिप्रे वि सृजस्व धेने । आ त्वा सुशिप्र हरयो वहन्तूशन्हव्यानि प्रति नो जुषस्व ॥

ਹੇ ਇੰਦਰ, ਆਪਣੇ ਹਰੀ (ਕਪਿਲ/ਤਾਮ੍ਰਵਰਨ ਘੋੜਿਆਂ) ਨਾਲ ਮਦ ਕਰ; ਹੇ ਸ਼ਿਪ੍ਰੇ (ਓਠਾਂ ਵਾਲੇ), ਆਪਣੇ ਓਠ ਖੋਲ੍ਹ ਦੇ, ਧੇਨੇ (ਧਾਰਾਂ/ਪ੍ਰਵਾਹ) ਵਹਿਣ ਦੇ। ਹੇ ਸੁਸ਼ਿਪ੍ਰ (ਸੁੰਦਰ ਓਠਾਂ ਵਾਲੇ), ਹਰੀ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਉਣ; ਹਵ੍ਯਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਸਾਡੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਜੁਸ਼ਸ੍ਵ—ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਰਸ ਲੈ।

Mantra 11

मरुत्स्तोत्रस्य वृजनस्य गोपा वयमिन्द्रेण सनुयाम वाजम् । तन्नो मित्रो वरुणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौः ॥

ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਸਤੋਤ੍ਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਓ, ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਯੁੱਧ-ਖੇਤਰ ਦੇ ਗੋਪਾ, ਅਸੀਂ ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵਾਜ—ਵਿਜੈ-ਬਲ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ—ਜਿੱਤ ਲਈਏ। ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਸਾਨੂੰ ਵਧਾਉਣ; ਅਤੇ ਅਦਿਤੀ, ਵਹਿੰਦੀ ਸਿੰਧੁ, ਪૃਥਵੀ ਅਤੇ ਦ੍ਯੌ (ਆਕਾਸ਼) ਸਾਡੇ ਅਸਤਿਤਵ ਨੂੰ ਥਾਂਮ ਕੇ ਮਹਿਮਾਵਾਨ ਕਰਨ।

Frequently Asked Questions

The main deity is Indra, specifically Indra accompanied by the Maruts (Marutvant Indra), invoked as a powerful ally who grants victory and breaks obstruction.

It means seeking Indra as an active companion—strength, courage, and decisive help in struggle—rather than a distant blessing, especially with the Maruts as supporting energies.

They are invoked to stabilize and enlarge the boon: Indra gives the breakthrough and victory, while these cosmic powers uphold order, widen protection, and support lasting well-being.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App