Sukta 46
Sukta 1.46
Kaṇva (Kanvas; RV 1.46 traditionally Kaṇva-pravara)
Aśvins (with Uṣas as the presenting power in the opening)
Gāyatrī
ਰਿਗਵੇਦ 1.46 ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਤਕਾਲੀ ਆਹਵਾਨ-ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਰਾਹੀਂ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਜੁੜਵਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ ਅਤੇ ਚਿਕਿਤਸਕ ਵਜੋਂ ਸਲਾਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਦਿਪਤਿਮਾਨ ਰਥ ਉੱਤੇ ਤੁਰੰਤ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਸੂਕਤ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ‘ਅਸਤਿਤਵ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ’ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਆਉਣ, ਸੋਮ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਤੇ ਸਮੁਦਾਇ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ, ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ।
Mantras
Mantra 1
एषो उषा अपूर्व्या व्युच्छति प्रिया दिवः । स्तुषे वामश्विना बृहत् ॥
ਇਹ ਉਸ਼ਾ—ਪੁਰਾਤਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸਦਾ ਨਵੀਂ—ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਉਗਦੀ ਹੈ, ਦਿਵಃ (ਸਵਰਗ) ਦੀ ਪ੍ਰਿਯ। ਹੇ ਅਸ਼ਵਿਨੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬ੍ਰਿਹਤ੍ (ਵਿਸ਼ਾਲ) ਸਤੁਤੀ ਉਚਾਰਦਾ ਹਾਂ।
Mantra 2
या दस्रा सिन्धुमातरा मनोतरा रयीणाम् । धिया देवा वसुविदा ॥
ਹੇ ਦਸ੍ਰਾ (ਅਦਭੁਤ) ਅਸ਼ਵਿਨੋ, ਸਿੰਧੁਮਾਤਰਾ—ਵਹਿੰਦਿਆਂ ਜਲਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ—ਮਨ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਰਯਿ (ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਦੇ ਦਾਤੇ; ਹੇ ਦੇਵੋ, ਧੀਆ (ਜਾਗ੍ਰਤ ਵਿਚਾਰ) ਰਾਹੀਂ ਵਸੁਵਿਦਾ (ਵਸੂਆਂ ਦੇ ਖੋਜੀ) ਬਣ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਸੱਚੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਲੱਭ ਕੇ ਦਿਓ।
Mantra 3
वच्यन्ते वां ककुहासो जूर्णायामधि विष्टपि । यद्वां रथो विभिष्पतात् ॥
ਹੇ ਅਸ਼ਵਿਨੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਚੇ-ਸ਼ਿਖਰ ਵਾਲੇ ਮਹਿਮਾ/ਬਲ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਿਵ੍ਯ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਉਚਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਰਥ ਅਨੇਕ ਤੇਜਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਉੱਡ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੀ ਤੁਰੰਤ ਗਤੀ ਸਾਡੇ ਕਰਮ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਤਰ ਆਵੇ ਅਤੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਕਰੇ।
Mantra 4
हविषा जारो अपां पिपर्ति पपुरिर्नरा । पिता कुटस्य चर्षणिः ॥
ਹਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਅਪਾਂ ਦਾ ਜਾਰ—ਜਲਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਪ੍ਰੇਰਕ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਰਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਨਰਾ, ਹੇ ਵੀਰੋ, ਉਹ ਬਲਵਾਨ ਪਾਨਕਰਤਾ—ਗੁਪਤ ਕੋਠੜੀ ਦਾ ਪਿਤਾ—ਮਨੁੱਖੀ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਥਾਂਮਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਜੀਵਨ-ਧਾਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਵੇ ਅਤੇ ਜੋ ਲੁਕਿਆ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹੇ।
Mantra 5
आदारो वां मतीनां नासत्या मतवचसा । पातं सोमस्य धृष्णुया ॥
ਹੇ ਨਾਸਤਿਆਓ, ਸੱਚੇ ਵਚਨ ਨਾਲ ਸਥਿਰ ਹੋਈ ਬਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਮਤ/ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਆਧਾਰ ਹੋ। ਆਪਣੀ ਧ੍ਰਿਸ਼ਣੁ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੋਮ ਪਾਨ ਕਰੋ—ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਡਾ ਮਨ ਠਹਿਰੇ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਤ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਮ ਕਰੇ।
Mantra 6
या नः पीपरदश्विना ज्योतिष्मती तमस्तिरः । तामस्मे रासाथामिषम् ॥
ਹੇ ਅਸ਼ਵਿਨੋ, ਜੋ (ਕਿਰਪਾ) ਸਾਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ—ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼ਮਤੀ, ਤਮਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੀ—ਉਹ ਪੋਸ਼ਕ ‘ਇਸ਼’ (ਇਸ਼ਮ) ਸਾਨੂੰ ਇੱਥੇ ਬਖ਼ਸ਼ੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਡਾ ਅਸਤਿਤਵ ਅੰਧਕਾਰ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਤ ਦੇ ਨਿਰਮਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ।
Mantra 7
आ नो नावा मतीनां यातं पाराय गन्तवे । युञ्जाथामश्विना रथम् ॥
ਸਾਡੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਨੌਕਾ ਬਣ ਕੇ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆਓ, ਸਾਨੂੰ ਪਾਰਲੇ ਕੰਢੇ ਤੱਕ ਲਿਜਾਣ ਲਈ। ਹੇ ਅਸ਼ਵਿਨੋ, ਆਪਣਾ ਰਥ ਜੋਤੋ—ਸਹੀ ਗਤੀ ਸਾਡੇ ਮਨ ਨੂੰ ਜੋ ਵੰਡ ਹੈ ਉਸ ਤੋਂ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੱਚ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਵੇ।
Mantra 8
अरित्रं वां दिवस्पृथु तीर्थे सिन्धूनां रथः । धिया युयुज्र इन्दवः ॥
ਤੁਹਾਡਾ ਚੱਪੂ (ਅਰਿਤ੍ਰ) ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ; ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਰਥ ਖੜਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਧੀਆ ਨਾਲ ਸੋਮ ਦੇ ਬੂੰਦ-ਬੂੰਦ ਆਪਣੇ ਆਪ ਜੋਤੇ ਗਏ ਹਨ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰਲੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਸਹੀ ਪਾਰ ਲੱਭਣ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਣ।
Mantra 9
दिवस्कण्वास इन्दवो वसु सिन्धूनां पदे । स्वं वव्रिं कुह धित्सथः ॥
ਹੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸੋਮ-ਬੂੰਦੋ, ਹੇ ਕਣ੍ਵਾਂ ਦੇ ਵਸੁ-ਧਨ! ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਪਦ ਤੇ—ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਗੁਪਤ ਆਵਰਨ ਕਿੱਥੇ ਟਿਕਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ? ਉਹ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਾਡਾ ਸ੍ਵਧਨ ਬਣੇ।
Mantra 10
अभूदु भा उ अंशवे हिरण्यं प्रति सूर्यः । व्यख्यज्जिह्वयासितः ॥
ਤਦ ਅੰਸ਼ੁ (ਕਿਰਣ) ਲਈ ਸੁਵਰਨ ਤੇਜ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜ੍ਵਾਲਾ ਦੀ ਜਿਹਵਾ—ਵਿਵੇਕ-ਸ਼ਕਤੀ—ਅੰਧਕਾਰ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਪਛਾਣ ਕੇ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
Mantra 11
अभूदु पारमेतवे पन्था ऋतस्य साधुया । अदर्शि वि स्रुतिर्दिवः ॥
ਤਦ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਲਈ ਰਾਹ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਤ ਦਾ ਸੁਗਮ, ਸਦ੍ਗਤੀ ਵਾਲਾ ਪੰਥ; ਅਤੇ ਦਿਵ ਦਾ ਵਹਿੰਦਾ ਮਾਰਗ ਸਾਫ਼ ਦਿਸ ਪੈਂਦਾ ਹੈ—ਉਰਧ੍ਵ ਆਰੋਹਣ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ।
Mantra 12
तत्तदिदश्विनोरवो जरिता प्रति भूषति । मदे सोमस्य पिप्रतोः ॥
ਉਹੀ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨੂੰ ਗਾਇਕ ਮੰਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਤਿਉੱਤਰ-ਸਤੋਤ੍ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੋਭਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸੋਮ ਦੇ ਮਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪੋਸ਼ਕ-ਪੂਰਣਕਰਤਾ ਹਨ, ਜੋ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ।
Mantra 13
वावसाना विवस्वति सोमस्य पीत्या गिरा । मनुष्वच्छम्भू आ गतम् ॥
ਵਿਵਸਵਤਿ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਚੇਤਨਾ) ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਸੋਮ ਪਾਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਦੇ ਵਚਨ-ਗੀਰ ਨਾਲ—ਮਨੁੱਖੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆਓ, ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸ਼ਕਤੀਆਂ।
Mantra 14
युवोरुषा अनु श्रियं परिज्मनोरुपाचरत् । ऋता वनथो अक्तुभिः ॥
ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼੍ਰੀ-ਤੇਜਸਵੀਤਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਕੇ, ਉਸ਼ਾ ਪਰਿਜ਼ਮਨ (ਚੱਕਰ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ) ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਰਾਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤੁਸੀਂ ਤ—ਸੱਚੇ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਠੀਕ ਵਿਵਸਥਾ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹੋ।
Mantra 15
उभा पिबतमश्विनोभा नः शर्म यच्छतम् । अविद्रियाभिरूतिभिः ॥
ਹੇ ਅਸ਼ਵਿਨੋ, ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਪੀਓ—ਦੋਵੇਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੀਓ; ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ਰਨ-ਸ਼ਾਂਤੀ (ਸ਼ਰਮ) ਬਖ਼ਸ਼ੋ—ਆਪਣੀਆਂ ਅਵਿਦ੍ਰਿਯ, ਅਵਿਰੋਧਿਤ, ਰੋਕੀਆਂ ਨਾ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਹਾਇਤਾਵਾਂ (ਊਤਿਭਿਃ) ਨਾਲ।
Frequently Asked Questions
The Aśvins are twin Vedic deities who arrive at dawn in a radiant chariot. They are famous for swift rescue, healing, and bringing renewal at moments of transition.
Dawn is the visible sign that opens the ritual moment when the Aśvins are traditionally invoked. Uṣas “presents” the Aśvins by creating the threshold where their saving and renewing powers can act.
On the surface it evokes travel and safe passage. Symbolically, it points to crossing inner difficulties—confusion, danger, or limitation—guided by inspired thought (dhī) and supported by the Aśvins’ help.
Ask anything about Sukta 46 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.