Rig Veda Sukta 41
Mandala 1Sukta 419 Mantras

Sukta 41

Sukta 1.41

Devata

Varuṇa, Mitra, Aryaman (Ādityas)

ਇਹ ਸੂਕਤ ਆਦਿਤਿਆਂ—ਵਰੁਣ, ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਅਰਯਮਨ—ਨੂੰ ṛਤ (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਕ੍ਰਮ) ਦੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਰਖਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਸੱਦਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਰ, ਭੁੱਲ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਨਾ ਚਾਲਾਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਮੰਗਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ “ਸਿੱਧੇ ਰਾਹ” ਉੱਤੇ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਹੀ ਵਿਚਾਰ, ਸਮਾਜਿਕ ਸਦਭਾਵ ਅਤੇ ਖਤਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਾਰ ਲੰਘਣਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕ ਜ਼ੋਰ ਹੈ: ਜੋ ਲੋਕ ਉਪਰੋਂ ਉਦਾਰ ਲੱਗਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਪਰਖ-ਵਿਚਾਰ ਰੱਖੋ; ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਬੋਲੀਆਂ ਵੱਲ ਖਿੱਚੇ ਨਾ ਜਾਓ।

Mantras

Mantra 1

यं रक्षन्ति प्रचेतसो वरुणो मित्रो अर्यमा । नू चित्स दभ्यते जनः ॥

ਜਿਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦੇਵ—ਵਰੁਣ, ਮਿਤ੍ਰ, ਅਰਯਮਨ—ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਅੱਜ ਵੀ ਹਾਰਦਾ ਨਹੀਂ; ਋ਤ (ਦਿਵ੍ਯ ਨਿਯਮ) ਅਤੇ ਸੁਰਤਾਲ/ਸੌਹਾਰਦ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਉਹ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਢਾਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।

Mantra 2

यं बाहुतेव पिप्रति पान्ति मर्त्यं रिषः । अरिष्टः सर्व एधते ॥

ਜਿਸ ਮਰਤ੍ਯ ਨੂੰ ਉਹ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਹਾਂ ਵਾਂਗ ਪਾਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚੋਟ-ਹਾਨੀ ਤੋਂ ਬਚਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰਨਤਾ ਨਾਲ ਫਲਦਾ-ਫੂਲਦਾ ਹੈ; ਅਖੰਡ, ਅਹਿਤ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।

Mantra 3

वि दुर्गा वि द्विषः पुरो घ्नन्ति राजान एषाम् । नयन्ति दुरिता तिरः ॥

ਉਹ ਔਖੇ ਰਾਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਅੱਗੇਲੇ ਬੰਧਨ-ਦੁਆਰ ਤੋੜਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਰਾਜੇ ਸਾਡੇ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਵਾ ਕੇ ਪਰੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Mantra 4

सुगः पन्था अनृक्षर आदित्यास ऋतं यते । नात्रावखादो अस्ति वः ॥

ਹੇ ਆਦਿਤ੍ਯੋ, ਜੋ ਋ਤ (ਸੱਚ-ਨਿਯਮ) ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ ਉਸ ਲਈ ਰਾਹ ਸੁਗਮ ਹੈ, ਅਟੁੱਟ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਨਾ ਕੋਈ ਖੱਡ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਡਿੱਗਣ ਵਾਲੀ ਠੋਕਰ।

Mantra 5

यं यज्ञं नयथा नर आदित्या ऋजुना पथा । प्र वः स धीतये नशत् ॥

ਹੇ ਨਰ-ਸਰੂਪ ਆਦਿਤ੍ਯੋ, ਜਿਸ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਋ਜੁ ਪਥ ਰਾਹੀਂ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹੋ—ਉਹ ਸਾਡੀ ਧੀ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬੁੱਧੀ) ਦੇ ਜਾਗਰਣ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਪਹੁੰਚੇ।

Mantra 6

स रत्नं मर्त्यो वसु विश्वं तोकमुत त्मना । अच्छा गच्छत्यस्तृतः ॥

ਉਹ ਮਰਤ੍ਯ ਆਪਣੇ ਆਤਮ-ਬਲ ਦੀ ਋ਜੁ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਰਤਨ ਨੂੰ—ਸਾਰੇ ਵਸੂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨੂੰ—ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਉਸ ਵੱਲ ਸਿੱਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਸਤ੍ਰਿਤਃ—ਨਾ ਮੁੜਿਆ ਹੋਇਆ।

Mantra 7

कथा राधाम सखायः स्तोमं मित्रस्यार्यम्णः । महि प्सरो वरुणस्य ॥

ਹੇ ਸਖਿਓ, ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਆਰ੍ਯਮਨ ਲਈ ਸਤੋਤ੍ਰ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਵੇਂ ਘੜੀਏ? ਵਰੁਣ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰੇਰਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਉਚਾਰੀਏ?

Mantra 8

मा वो घ्नन्तं मा शपन्तं प्रति वोचे देवयन्तम् । सुम्नैरिद्व आ विवासे ॥

ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਘਾਤਕ ਬੋਲ ਨਾਲ ਨਾ ਜਵਾਬ ਦਿਆਂ, ਨਾ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਬੋਲ ਨਾਲ; ਦੇਵ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ‘ਸੁਮਨ’—ਕਿਰਪਾ ਤੇ ਮੰਗਲ—ਨਾਲ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਵਾਂ, ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂ।

Mantra 9

चतुरश्चिद्ददमानाद्बिभीयादा निधातोः । न दुरुक्ताय स्पृहयेत् ॥

ਬਹੁਤ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਵੀ ਗੁਪਤ ਤੌਰ ਤੇ ਹਾਨੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਡਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਦੁੁਰਬਚਨ—ਅਸ਼ੁਭ ਬੋਲ—ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।

Frequently Asked Questions

The hymn chiefly addresses the Ādityas—Varuṇa, Mitra, and Aryaman—seen as far-seeing guardians of truth, law, and social harmony.

It means performing the ritual and living one’s life without deceit—aligned with ṛta—so the offering and the mind (dhī) move forward clearly and safely.

Because ṛta is not only cosmic order but also moral order: the hymn teaches discernment and disciplined speech as part of divine protection and social well-being.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App