Rig Veda Sukta 154
Mandala 1Sukta 1546 Mantras

Sukta 154

Sukta 1.154

Rishi

Dīrghatamas Āucathya (traditional for RV 1.154)

Devata

Viṣṇu

Chandas

Triṣṭubh

ਇਹ ਸੂਕਤ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਵੀਰ “ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਗਾਂ” ਦਾ ਘੋਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਪਦਾ ਹੈ, ਉੱਚਤਮ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਵਿਧ ਆਧਾਰ ਵਜੋਂ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ “ਪਰਮ ਪਦ” (paramaṃ padam) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ‘ਤੇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਖੋਜਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਨਿਵਾਸ; ਜਿੱਥੇ ਦਿਪਤ “ਗਾਂਵਾਂ” (ਕਿਰਣਾਂ/ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ) ਅਥੱਕ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਉਸ ਉੱਚਤਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

Mantras

Mantra 1

विष्णोर्नु कं वीर्याणि प्र वोचं यः पार्थिवानि विममे रजांसि । यो अस्कभायदुत्तरं सधस्थं विचक्रमाणस्त्रेधोरुगायः ॥

ਹੁਣ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਵੀਰ੍ਯ (ਵੀਰ ਪਰਾਕ੍ਰਮ) ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ: ਜਿਸ ਨੇ ਪਾਰਥਿਵ ਰਜਾਂਸਿ—ਧਰਤੀ ਦੇ ਲੋਕ-ਵਿਸਤਾਰ—ਮਾਪੇ; ਜਿਸ ਨੇ ਉੱਚੇ ਸਧਸਥ (ਉੱਚਾ ਠਿਕਾਣਾ) ਨੂੰ ਥਾਂਮਿਆ; ਅਤੇ ਉਰੁਗਾਯ (ਵਿਸ਼ਾਲ-ਸਤੁਤੀਯੋਗ) ਵਿਸ਼ਨੂ ਤ੍ਰੇਧਾ—ਤਿੰਨ-ਪੱਖੀ ਗਤੀ—ਵਜੋਂ ਕਦਮ ਧਰ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Mantra 2

प्र तद्विष्णुः स्तवते वीर्येण मृगो न भीमः कुचरो गिरिष्ठाः । यस्योरुषु त्रिषु विक्रमणेष्वधिक्षियन्ति भुवनानि विश्वा ॥

ਇਸ ਲਈ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਉਸ ਦੀ ਵੀਰਤਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਭਿਆਨਕ ਭਟਕਦੇ ਮ੍ਰਿਗ ਵਾਂਗ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ। ਜਿਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤਿੰਨ ਵਿਕ੍ਰਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਭੁਵਨ ਆਪਣਾ ਨਿਵਾਸ ਪਾਂਦੇ ਹਨ।

Mantra 3

प्र विष्णवे शूषमेतु मन्म गिरिक्षित उरुगायाय वृष्णे । य इदं दीर्घं प्रयतं सधस्थमेको विममे त्रिभिरित्पदेभिः ॥

ਵਿਸ਼ਨੂ ਵੱਲ ਸਾਡਾ ਮਨੋਭਾਵ ਬਲ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇ—ਗਿਰિક્ષਿਤ, ਉਰੁਗਾਯ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣ; ਜਿਸ ਨੇ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਇਸ ਲੰਮੇ ਤਾਣੇ ਹੋਏ ਸਦਸਥਾਨ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਪਿਆ।

Mantra 4

यस्य त्री पूर्णा मधुना पदान्यक्षीयमाणा स्वधया मदन्ति । य उ त्रिधातु पृथिवीमुत द्यामेको दाधार भुवनानि विश्वा ॥

ਜਿਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪਦ ਮਧੁ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਹਨ—ਅਖੁੱਟ, ਸਵਧਾ ਨਾਲ ਮਸਤ। ਅਤੇ ਜੋ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਪૃਥਵੀ ਅਤੇ ਦ੍ਯੌ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਧਾਤੁ ਆਧਾਰ ਵਜੋਂ ਧਾਰ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਭੁਵਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ।

Mantra 5

तदस्य प्रियमभि पाथो अश्यां नरो यत्र देवयवो मदन्ति । उरुक्रमस्य स हि बन्धुरित्था विष्णोः पदे परमे मध्व उत्सः ॥

ਅਸੀਂ ਉਸ ਪ੍ਰਿਯ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੀਏ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵ-ਖੋਜੀ ਨਰ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹੀ ਉਰੁਕ੍ਰਮ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਦੀ ਸੱਚੀ ਬੰਧੁਤਾ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਪਰਮ ਪਦ ਵਿੱਚ ਮਧੁਰ ਆਨੰਦ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ।

Mantra 6

ता वां वास्तून्युश्मसि गमध्यै यत्र गावो भूरिशृङ्गा अयासः । अत्राह तदुरुगायस्य वृष्णः परमं पदमव भाति भूरि ॥

ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਉਹ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ-ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ—ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ—ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਰੁਗਾਯ (ਵਿਸ਼ਾਲ-ਸਤੁਤਿ-ਯੋਗ) ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਇਕ ਦਾ, ਉਹ ਪਰਮ ਪਦ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

Frequently Asked Questions

It praises Viṣṇu as the wide-strider who measures and orders the worlds through his three strides, and it points to his highest, radiant “supreme step” (paramaṃ padam).

They describe Viṣṇu establishing the threefold cosmic order—often understood as earth, midspace, and heaven—and also symbolize an ascent to a highest station of light and truth.

“Paramaṃ padam” means Viṣṇu’s supreme step or highest place. The hymn treats it as a shining, sought-after realm—an image of the ultimate luminous goal for seers and worshippers.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App