Sukta 115
Sukta 1.115
Kutsa Āṅgirasa (traditional attribution for RV 1.115)
Sūrya
Triṣṭubh (probable for RV 1.115.1)
ਇਹ ਸੂਕਤ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਉਦਯ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ “ਮੁਖ” ਅਤੇ “ਅੱਖ” ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਨੂੰ ਤ (ਸੱਚ-ਕ੍ਰਮ) ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਥ ਅਤੇ ਰਾਤ ਤੋਂ ਦਿਨ ਵੱਲ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਨਿਯਮਬੱਧ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਗਤੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਸੇ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਬਣਾਕੇ ਕਲੇਸ਼/ਸੰਕਟ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਤ (ਸੱਚ-ਕ੍ਰਮ) ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
चित्रं देवानामुदगादनीकं चक्षुर्मित्रस्य वरुणस्याग्नेः । आप्रा द्यावापृथिवी अन्तरिक्षं सूर्य आत्मा जगतस्तस्थुषश्च ॥
ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਚਿਤ੍ਰਮਯ, ਤੇਜਸਵੀ ਮੁਖ ਉਗ ਆਇਆ ਹੈ—ਸੂਰਜ, ਮਿਤ੍ਰ-ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਦਾ ਚਕਸ਼ੁ। ਉਸ ਨੇ ਦ੍ਯਾਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰિક્ષ ਨੂੰ ਪਰਿਪੂਰਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਠਹਿਰੇ ਹੋਏ—ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਆਤਮਾ ਸੂਰਜ ਹੀ ਹੈ।
Mantra 2
सूर्यो देवीमुषसं रोचमानां मर्यो न योषामभ्येति पश्चात् । यत्रा नरो देवयन्तो युगानि वितन्वते प्रति भद्राय भद्रम् ॥
ਸੂਰਜ ਚਮਕਦੀ ਦੇਵੀ ਉਸ਼ਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਜਿਵੇਂ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁਰਖ ਕੁੜੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਯੰਤ ਨਰ ਯੁਗਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸ਼ੁਭ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਹਰ ਮੰਗਲ ਕਦਮ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਮੰਗਲਤਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Mantra 3
भद्रा अश्वा हरितः सूर्यस्य चित्रा एतग्वा अनुमाद्यासः । नमस्यन्तो दिव आ पृष्ठमस्थुः परि द्यावापृथिवी यन्ति सद्यः ॥
ਸੂਰਜ ਦੇ ਭਦ੍ਰ ਅਸ਼ਵ—ਹਰਿਤ (ਹਰਿਤਾਸ਼ਵ) ਚਮਕਦਾਰ, ਚਿਤ੍ਰ-ਵਰਨ, ਏਤਗ੍ਵਾ (ਵੇਗਵਾਨ) ਅਤੇ ਅਨੁਮਾਦ੍ਯ (ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ) ਹਨ। ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਦ੍ਯੌ ਦੇ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਟਿਕਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਦ੍ਯਾਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਵਿਅਾਪਦੇ ਹੋਏ ਚਲਦੇ ਹਨ।
Mantra 4
तत्सूर्यस्य देवत्वं तन्महित्वं मध्या कर्तोर्विततं सं जभार । यदेदयुक्त हरितः सधस्थादाद्रात्री वासस्तनुते सिमस्मै ॥
ਇਹ ਸੂਰਜ ਦਾ ਦੇਵਤ੍ਵ ਹੈ, ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ: ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਕਰਤ੍ਰਾਂ (ਰਾਤ ਅਤੇ ਉਸ਼ਾ/ਦੋ ਖਿਤਿਜਾਂ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਤੰਤੂ-ਜਾਲ ਉਸ ਨੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਧਸਥਾਨ ਤੋਂ ਹਰਿਤਾਂ ਨੂੰ ਜੋਤਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਰਾਤ ਉਸ ਲਈ ਆਪਣਾ ਵਸਤ੍ਰ ਵਿਛਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ—ਤਾਂ ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਧਰਮਿਕ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇ।
Mantra 5
तन्मित्रस्य वरुणस्याभिचक्षे सूर्यो रूपं कृणुते द्योरुपस्थे । अनन्तमन्यद्रुशदस्य पाजः कृष्णमन्यद्धरितः सं भरन्ति ॥
ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਅਭਿਚਕ੍ਸ਼ੇ (ਨਿਗਰਾਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ) ਹੇਠ ਸੂਰਜ ਦ੍ਯੌ ਦੇ ਉਪਸਥ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਤੇਜ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਸ਼ ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਦਿੱਪਤ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ (ਅੰਧਕਾਰਮਯ) ਹੈ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਹਰਿਤ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Mantra 6
अद्या देवा उदिता सूर्यस्य निरंहसः पिपृता निरवद्यात् । तन्नो मित्रो वरुणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौः ॥
ਅੱਜ, ਹੇ ਦੇਵੋ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਉਦਯ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਨਿਰੰਹਸ—ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ—ਛੁਡਾਓ; ਸਾਨੂੰ ਨਿਰਵਦ੍ਯ—ਦੋਸ਼ ਤੋਂ—ਛੁਡਾਓ। ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਸਾਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਦੇਣ; ਅਦਿਤੀ, ਸਿੰਧੁ (ਨਦੀ), ਪૃਥਿਵੀ ਅਤੇ ਦ੍ਯੌ (ਆਕਾਸ਼) ਸਾਨੂੰ ਪਾਲਣ—ਤਾਂ ਜੋ ਤ ਦਾ ਸਮੂਹ ਕ੍ਰਮ ਸਾਨੂੰ ਸੱਚ ਅਤੇ ਵਿਸਾਲਤਾ ਵੱਲ ਲੰਘਣ ਲਈ ਆਸਰਾ ਦੇਵੇ।
Frequently Asked Questions
It praises the rising Sun (Sūrya) as the all-seeing power that fills the worlds with light and order, and it asks the gods to free the worshipper from distress and moral fault.
Because Sūrya makes everything visible and thus supports truth, law, and right conduct—qualities especially associated with Mitra and Varuṇa; his light is their ‘seeing’ in the world.
It is well suited for dawn recitation facing east: contemplate the Sun as inner clarity, then pray for removal of negativity (aṃhas) and for a truthful, expansive day aligned with ṛta.
Ask anything about Sukta 115 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.