
Sukta 1.182
Agastya Māna (traditional for this Aśvin cluster; confirm via Anukramaṇī for RV 1.182)
Aśvinau
Triṣṭubh
ਇਹ ਅਸ਼ਵਿਨ ਸੂਕਤ ਦਿਵ੍ਯ ਜੁੜਵੇਂ ਚਿਕਿਤਸਕ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਰਥ ਉੱਤੇ ਆਉਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਜਾਗ੍ਰਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ‘ਸੁਕ੍ਰਿਤ’ (ਠੀਕ-ਕਰਨ/ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ) ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਧਾਰਾਂ ਨੂੰ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਤੂਗ੍ਰਯ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ—ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਯਾਦਗਾਰ ਸਹਾਇਤਾ ਨੂੰ ਸੋਮ-ਸਤਰ ਵਿੱਚ ਪੋਸ਼ਣ, ਕਲੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ, ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਦਾਨਾਂ ਲਈ ਮੌਜੂਦਾ ਅਰਦਾਸ ਬਣਾਂਦਾ ਹੈ।
Mantra 1
अभूदिदं वयुनमो षु भूषता रथो वृषण्वान्मदता मनीषिणः । धियंजिन्वा धिष्ण्या विश्पलावसू दिवो नपाता सुकृते शुचिव्रता ॥
ਇਹ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਵਯੁਨ (ਸਮਝ-ਵਿਧੀ) ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਹੁਣ ਇਸ ਨੂੰ ਸਜਾਓ—ਹੇ ਮਨੀਸ਼ਿਣੋ (ਬੁੱਧੀਮਾਨੋ), ਤੁਹਾਡਾ ਬਲਵਾਨ ਰਥ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ। ਧੀ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਹੇ ਧਿਸ਼ਣਿਆ (ਪ੍ਰੇਰਕ ਸ਼ਕਤਿਓ), ਹੇ ਵਿਸ਼੍ਪਲਾਵਸੂ (ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਧਨ ਵਾਲਿਓ), ਹੇ ਦਿਵੋ ਨਪਾਤਾ (ਦਿਵ੍ਯ ਦੇ ਪੁੱਤਰੋ), ਸ਼ੁਚਿਵ੍ਰਤ (ਪਵਿੱਤਰ ਵਰਤ ਵਾਲਿਓ), ਸੁਕ੍ਰਿਤ (ਸਤਕਰਮ) ਲਈ ਆਓ।
Mantra 2
इन्द्रतमा हि धिष्ण्या मरुत्तमा दस्रा दंसिष्ठा रथ्या रथीतमा । पूर्णं रथं वहेथे मध्व आचितं तेन दाश्वांसमुप याथो अश्विना ॥
ਹੇ ਅਸ਼ਵਿਨੋ, ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ-ਸਮਾਨ, ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਵਿੱਚ ਮਰੁਤ-ਸਮਾਨ; ਹੇ ਤੇਜਸਵੀ ਦਸ੍ਰਾ, ਅਦਭੁਤ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤਿ-ਨਿਪੁਣ, ਰਥ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਰਥ-ਚਾਲਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ। ਤੁਸੀਂ ਮਧੁਰ ਮਧੂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਮਧੂ ਨਾਲ ਆਚਿਤ ਪੂਰਾ ਰਥ ਵਾਹੁੰਦੇ ਹੋ; ਉਸੇ ਨਾਲ ਦਾਨੀ ਦਾਸ਼ਵਾਂਸ ਦੇ ਕੋਲ ਨੇੜੇ ਆਓ।
Mantra 3
किमत्र दस्रा कृणुथः किमासाथे जनो यः कश्चिदहविर्महीयते । अति क्रमिष्टं जुरतं पणेरसुं ज्योतिर्विप्राय कृणुतं वचस्यवे ॥
ਹੇ ਦਸ੍ਰੋ, ਇੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕਰੋਗੇ? ਕੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋਗੇ—ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਬਿਨਾ ਹਵਿਸ ਦੇ ਮਹਾਨਤਾ ਮੰਗਦਾ ਹੈ? ਅੰਧਕਾਰ ਦੇ ਪਣੀ (ਛਲਕਾਰੀ ਵਪਾਰੀ) ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘਿਸ ਦਿਓ; ਵਿਪ੍ਰ ਲਈ, ਵਚਸ੍ਯਵ—ਜੋ ਸੱਚਾ ਬਚਨ ਬੋਲਣਾ ਚਾਹੇ—ਲਈ ਜੋਤਿ ਬਣਾਓ।
Mantra 4
जम्भयतमभितो रायतः शुनो हतं मृधो विदथुस्तान्यश्विना । वाचंवाचं जरितू रत्निनीं कृतमुभा शंसं नासत्यावतं मम ॥
ਹੇ ਅਸ਼ਵਿਨੋ, ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਧਾਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਵੈਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਦਬਾ ਕੇ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦਿਓ; ਝਗੜੇ ਦੇ ਕੁੱਤੇ ਨੂੰ ਮਾਰੋ—ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਰਤੱਬ ਹਨ। ਜਰਿਤ੍ਰ (ਸਤੋਤ੍ਰ) ਦੀ ਹਰ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਰਤਨੀ—ਖਜ਼ਾਨਾ ਢੋਣ ਵਾਲੀ—ਬਣਾ ਦਿਓ; ਹੇ ਨਾਸਤ੍ਯੋ, ਮੇਰੀ ਸਿਫ਼ਤ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਸੱਚਾ ਅਭਿਪ੍ਰਾਇ—ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲੋ।
Mantra 5
युवमेतं चक्रथुः सिन्धुषु प्लवमात्मन्वन्तं पक्षिणं तौग्र्याय कम् । येन देवत्रा मनसा निरूहथुः सुपप्तनी पेतथुः क्षोदसो महः ॥
ਹੇ ਅਸ਼ਵਿਨੋ, ਤੁਸੀਂ ਤੌਗ੍ਰਿਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮਨਵੰਤ—ਆਪ-ਆਧਾਰਿਤ—ਇੱਕ ਪਲਵਮਾਨ, ਪੰਖਾਂ ਵਾਲਾ ਵਾਹਕ ਬਣਾਇਆ। ਉਸੇ ਨਾਲ ਦੇਵਤਰਾ ਮਨ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ; ਸੁਪਪਤਨੀ—ਚੰਗੇ ਪੰਖਾਂ ਨਾਲ—ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਖ਼ੋਦਸ, ਪ੍ਰਚੰਡ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਇਆ।
Mantra 6
अवविद्धं तौग्र्यमप्स्वन्तरनारम्भणे तमसि प्रविद्धम् । चतस्रो नावो जठलस्य जुष्टा उदश्विभ्यामिषिताः पारयन्ति ॥
ਅਪਸੁ ਅੰਤਰ ਤੌਗ੍ਰਿਆ ਅਵਵਿੱਧ—ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ—ਸੀ; ਅਨਾਰੰਭਣੇ ਤਮਸਿ ਉਹ ਪ੍ਰਵਿੱਧ—ਬਿਨਾ ਆਸਰੇ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ। ਜਠਲ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀਆਂ ਚਾਰ ਨਾਵਾਂ, ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਦੀ ਇਸ਼ਿਤਾਃ—ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਚਲਾਈਆਂ—ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
Mantra 7
कः स्विद्वृक्षो निःष्ठितो मध्ये अर्णसो यं तौग्र्यो नाधितः पर्यषस्वजत् । पर्णा मृगस्य पतरोरिवारभ उदश्विना ऊहथुः श्रोमताय कम् ॥
ਅਰਣਸ—ਹੜ੍ਹ ਦੇ—ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹਾ ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਰੁੱਖ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਤੌਗ੍ਰਿਆ ਨੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ ਫੜ ਲਿਆ? ਜਿਵੇਂ ਉੱਡਦੇ ਮ੍ਰਿਗ ਦੇ ਦੋ ਪੰਖਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ, ਹੇ ਅਸ਼ਵਿਨੋ, ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ—ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ।
Mantra 8
तद्वां नरा नासत्यावनु ष्याद्यद्वां मानास उचथमवोचन् । अस्मादद्य सदसः सोम्यादा विद्यामेषं वृजनं जीरदानुम् ॥
ਹੇ ਨਰੋ, ਹੇ ਨਾਸਤਿਆਓ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਉਹ ਸੱਚ ਹੋਵੇ—ਜੋ ਬੁੱਧਿਮਾਨਾਂ ਨੇ ਤੁਹਾਡੀ ਦੋਹਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਬਾਰੇ ਉਚਾਰਿਆ ਹੈ। ਅੱਜ ਇਸ ਸੋਮਯ ਸਦਸ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਇੱਛਿਤ ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਵਾਲਾ ਅਤਿਕ੍ਰਮਣ, ਚਿਰ ਟਿਕਣ ਵਾਲੇ ਦਾਨਾਂ ਸਮੇਤ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੀਏ।
The Aśvins (Nāsatyā) are twin Vedic deities known as swift riders and divine physicians. In this hymn they are praised as rescuers who quickly bring help, health, and safe passage.
It recalls how the Aśvins saved Tugrya’s son by providing a special conveyance—described as a ‘floater’ and ‘winged bearer’—to cross dangerous waters and escape overwhelming peril.
It asks that the Aśvins’ famed help become real “today” in the ritual: nourishment (iṣ), overcoming of hardship (vṛjana), and gifts that endure (jīradānu) from the Soma-seat.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.