Sukta 71

Mantra 1

उप प्र जिन्वन्नुशतीरुशन्तं पतिं न नित्यं जनयः सनीळाः । स्वसारः श्यावीमरुषीमजुष्रञ्चित्रमुच्छन्तीमुषसं न गावः ॥

ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਇੱਛਿਤ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਸਦਾ-ਹਾਜ਼ਰ ਪਤੀ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕੋ ਘਰ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਸ਼ਿਆਵੀ ਅਤੇ ਅਰੁਸ਼ੀ (ਲਾਲੀਮਾਂ) ਵਿੱਚ ਰਸ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਗਾਂਵਾਂ ਵਾਂਗ, ਬਹੁ-ਰੰਗੀ ਉਸ਼ਾ ਚੜ੍ਹਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰਦੀਆਂ ਹਨ।

Mantra 2

वीळु चिद्दृळ्हा पितरो न उक्थैरद्रिं रुजन्नङ्गिरसो रवेण । चक्रुर्दिवो बृहतो गातुमस्मे अहः स्वर्विविदुः केतुमुस्राः ॥

ਜੋ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਬੰਦ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾਡੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਉਕਥਾਂ ਨਾਲ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ—ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਨੇ ਨਾਦ ਨਾਲ ਅਦ੍ਰਿ (ਚੱਟਾਨ) ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦ੍ਯੌ ਵਿੱਚ ਰਾਹ ਬਣਾਇਆ; ਅਹਃ (ਦਿਨ) ਅਤੇ ਸ੍ਵਰ (ਸੂਰਜ) ਦਾ ਤੇਜੋਮਯ ਕੇਤੁ ਲੱਭ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਚਮਕਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈਆਂ।

Mantra 3

दधन्नृतं धनयन्नस्य धीतिमादिदर्यो दिधिष्वो विभृत्राः । अतृष्यन्तीरपसो यन्त्यच्छा देवाञ्जन्म प्रयसा वर्धयन्तीः ॥

਋ਤ ਨੂੰ ਥਾਪ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਧੀਤੀ (ਚਿੰਤਨ-ਪ੍ਰੇਰਣਾ) ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਆਰਯ (ਉਦਾਰ) ਅਨੇਕ ਆਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਤ੍ਰਿਪਤ, ਅਥੱਕ ਅਪਸਃ (ਕਰਮ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ/ਕਿਰਿਆਵਾਂ) ਸਿੱਧੇ ਦੇਵਾਂ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅਰਪਣ-ਪ੍ਰਯਾਸ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀਆਂ ਹਨ।

Mantra 4

मथीद्यदीं विभृतो मातरिश्वा गृहेगृहे श्येतो जेन्यो भूत् । आदीं राज्ञे न सहीयसे सचा सन्ना दूत्यं भृगवाणो विवाय ॥

ਜਦੋਂ ਮਾਤਰਿਸ਼ਵਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ ਮਥਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ, ਤਦੋਂ ਸ਼ੁੱਧ-ਸ਼ੁਕਲ, ਜੈਸ਼ੀਲ ਤੇਜਸਵੀ ਅਗਨੀ ਹਰ ਘਰ-ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ। ਫਿਰ, ਬਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਵਾਂਗ, ਭ੍ਰਿਗੂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਤ੍ਯ-ਕਰਮ (ਮਧ੍ਯਸਥਤਾ) ਲਈ ਲੈ ਗਿਆ।

Mantra 5

महे यत्पित्र ईं रसं दिवे करव त्सरत्पृशन्यश्चिकित्वान् । सृजदस्ता धृषता दिद्युमस्मै स्वायां देवो दुहितरि त्विषिं धात् ॥

ਜਦੋਂ ਚਿਕਿਤ੍ਵਾਨ (ਜਾਣਕਾਰ) ਨੇ ਮਹਾਨ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਦ੍ਯੌ (ਆਕਾਸ਼) ਲਈ ਰਸ—ਅੰਤਰ-ਸਾਰ—ਰਚਿਆ, ਤਦੋਂ ਜਾਣੂ ਪૃਸ਼ਨ੍ਯ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਧਨੁਧਾਰੀ ਨੇ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਉਸ ਲਈ ਚਮਕਦੀ ਦ੍ਯੁਤੀ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼) ਛੱਡੀ; ਅਤੇ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਦੁਹਿਤਰਿ—ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਠਿਕਾਣੇ ਵਿੱਚ—ਤ੍ਵਿਸ਼ਿ (ਕਾਂਤੀ) ਧਾਰ ਦਿੱਤੀ।

Mantra 6

स्व आ यस्तुभ्यं दम आ विभाति नमो वा दाशादुशतो अनु द्यून् । वर्धो अग्ने वयो अस्य द्विबर्हा यासद्राया सरथं यं जुनासि ॥

ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਲਈ ਚਮਕਦਾ ਹੈ—ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ ਜਾਂ ਦਾਨ ਦੇਵੇ—ਉਹ ਆਕਾਂਛਾ ਦੀ ਲੌ ਨਾਲ ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਆਪਣੇ ਦੋਹਰੇ ਆਸਰੇ ਨਾਲ ਇਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਵਯ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਵਧਾ; ਤਾਂ ਜੋ ਅਸਤਿਤਵ ਦੇ ਧਨ ਨਾਲ ਉਹ ਉਸ ਰਥ-ਮਾਰਗ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਜੋੜਦਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।

Mantra 7

अग्निं विश्वा अभि पृक्षः सचन्ते समुद्रं न स्रवतः सप्त यह्वीः । न जामिभिर्वि चिकिते वयो नो विदा देवेषु प्रमतिं चिकित्वान् ॥

ਸਾਰੇ ਪੋਸ਼ਣ ਅਗਨੀ ਵੱਲ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਧਾਰਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਰੁਟੀਨੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਰਖਦਾ; ਗਿਆਨੀ ਜਣਾਂ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਲਈ ਮਨ ਦੀ ਠੀਕ ਦਿਸ਼ਾ (ਪ੍ਰਮਤੀ) ਲੱਭ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Mantra 8

आ यदिषे नृपतिं तेज आनट् छुचि रेतो निषिक्तं द्यौरभीके । अग्निः शर्धमनवद्यं युवानं स्वाध्यं जनयत्सूदयच्च ॥

ਜਦੋਂ ਨ੍ਰਪਤੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੇ ਤੇਜ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਨੇੜੇ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਦ੍ਯੌ (ਦਿਵ੍ਯ ਆਕਾਸ਼) ਸ਼ੁੱਧ, ਚਮਕਦਾ ਬੀਜ ਉਡੇਲਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਨੌਜਵਾਨ ਸ਼ਰਧ (ਯੁਵਕ-ਸਮੂਹ) ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਸ੍ਵਾਧ੍ਯ, ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ—ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰਨਤਾ ਵੱਲ ਧੱਕਦਾ ਹੈ।

Mantra 9

मनो न योऽध्वनः सद्य एत्येकः सत्रा सूरो वस्व ईशे । राजाना मित्रावरुणा सुपाणी गोषु प्रियममृतं रक्षमाणा ॥

ਜੋ ਮਨ ਵਾਂਗ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਤੁਰੰਤ ਚਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ—ਇੱਕਲਾ, ਸਦਾ-ਸਰਬਤ੍ਰ—ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਧਨ-ਵਸੂਆਂ ਦਾ ਅਧੀਸ਼ ਹੈ। ਸੁਹੱਥਾਂ ਵਾਲੇ ਦੋ ਰਾਜੇ ਮਿਤ੍ਰ-ਵਰੁਣ ਗੋਸ਼ੁ (ਕਿਰਣ-ਗਾਵਾਂ) ਵਿਚ ਪ੍ਰਿਯ ਅਮ੍ਰਿਤ ਨਿਧੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Mantra 10

मा नो अग्ने सख्या पित्र्याणि प्र मर्षिष्ठा अभि विदुष्कविः सन् । नभो न रूपं जरिमा मिनाति पुरा तस्या अभिशस्तेरधीहि ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਸਾਡੇ ਪਿਤ੍ਰੀ ਸਖਿਆਂ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠਾ ਨਾ ਕਰੀਂ; ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਕਵੀ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਬਣ ਕੇ ਸਾਡੇ ਵੱਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੁ। ਜਿਵੇਂ ਬੁਢਾਪਾ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਟਾਂਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਕੋਈ ਘਾਟ ਸਾਨੂੰ ਨਾ ਘਟਾਵੇ; ਵੈਰੀ ਬੋਲ ਦੀ ਉਸ ਚੋਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।