Sukta 4
Sukta 1.4
Madhucchandas Vaiśvāmitra
Agni (invoked as the integral, well-formed power of the sacrifice and inner will)
Gāyatrī
ਇਹ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਸੂਕਤ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ—ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸੁਚੰਗੀ, ਅਟੁੱਟ ਅਰਪਣ ਅਤੇ ਆਕਾਂਖਾ ਦੀ ਬਲਵਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪੁਕਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਮ-ਪੀੜਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਹਾਇਕ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸ਼ਾਂਤੀ ਰੂਪ ਇੰਦਰ ਵੱਲ ਵੀ ਮੁੜਦਾ ਹੈ, ਚੰਗੀ ਖਿਆਤੀ, ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਮੰਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਕਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵੈਦਿਕ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਕਰਮ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਨਾ (ਅਗਨੀ) ਅਤੇ ਵਿਜੈਈ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ (ਇੰਦਰ)।
Mantras
Mantra 1
सुरूपकृत्नुमूतये सुदुघामिव गोदुहे । जुहूमसि द्यविद्यवि ॥
ਸਾਡੇ ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅਸੀਂ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ—ਸੁਰੂਪ, ਅਕ੍ਰਿਤਨੁ (ਅਖੰਡ) ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ—ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਦੁਹਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਨੂੰ ਦੁਹਣ ਵਾਸਤੇ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਅਸੀਂ ਜੁਹੂ ਨਾਲ ਹਵਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
Mantra 2
उप नः सवना गहि सोमस्य सोमपाः पिब । गोदा इद्रेवतो मदः ॥
ਸਾਡੇ ਸਵਨਾਂ ਕੋਲ ਆਓ; ਨੇੜੇ ਆਓ। ਹੇ ਸੋਮਪਾ, ਸੋਮ ਪੀਓ। ਕਿਉਂਕਿ ਗੋਦਾ (ਕਿਰਣਾਂ/ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਝੁੰਡ ਦੇਣ ਵਾਲਾ) ਮਦ ਹੀ ਰੇਵਤ (ਸਮ੍ਰਿੱਧ) ਆਨੰਦ-ਰਸ ਹੈ।
Mantra 3
अथा ते अन्तमानां विद्याम सुमतीनाम् । मा नो अति ख्य आ गहि ॥
ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੇਰੀਆਂ ਅੰਤਤਮ ਸੁਮਤੀਆਂ—ਅੰਦਰਲੀਆਂ ਕਿਰਪਾਲੂ ਪ੍ਰੇਰਣਾਵਾਂ—ਨੂੰ ਜਾਣ ਸਕੀਏ; ਆਪਣੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਲੰਘ ਨਾ ਜਾ—ਇੱਥੇ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆ।
Mantra 4
परेहि विग्रमस्तृतमिन्द्रं पृच्छा विपश्चितम् । यस्ते सखिभ्य आ वरम् ॥
ਅੱਗੇ ਵਧੋ, ਪਰੇ ਹੋ ਕੇ ਨਿਕਲੋ; ਅਡੋਲ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਦੇ ਪਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਵਿਪਸ਼ਚਿਤ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਲੱਭ ਕੇ ਪੁੱਛੋ। ਉਹੀ ਤੇਰੇ ਸਖਿਆਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਚੁਣਿਆ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Mantra 5
उत ब्रुवन्तु नो निदो निरन्यतश्चिदारत । दधाना इन्द्र इद्दुवः ॥
ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਵੀ ਦੂਰ ਹਟ ਜਾਵਣ; ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਇੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੂਰੀ ਸੇਵਾ-ਅਰਪਣ ਟਿਕਾਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਖੜੀ ਰਹੇ।
Mantra 6
उत नः सुभगाँ अरिर्वोचेयुर्दस्म कृष्टयः । स्यामेदिन्द्रस्य शर्मणि ॥
ਅਤੇ, ਹੇ ਦਸਮ (ਅਦਭੁਤ-ਕਰਤਾ), ਲੋਕ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੁਭਾਗ ਦੇ ਧਾਰਕ ਕਹਿਣ; ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸ਼ਰਮਣਿ—ਰੱਖਿਆਕਾਰੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ—ਵੱਸਦੇ ਰਹੀਏ।
Mantra 7
एमाशुमाशवे भर यज्ञश्रियं नृमादनम् । पतयन्मन्दयत्सखम् ॥
ਇਸ ਤੇਜ਼ ਵਾਲੇ ਲਈ ਇੱਥੇ ਤੇਜ਼ ਆਨੰਦ ਲਿਆ—ਯੱਗ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਨ੍ਰਿਮਾਦਨ; ਅਤੇ (ਲਿਆ) ਉਹ ਉੱਡਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਖੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਤਾਂ ਜੋ ਅੰਦਰਲਾ ਅਰਪਣ ਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਜੇਤੂ ਬਣੇ।
Mantra 8
अस्य पीत्वा शतक्रतो घनो वृत्राणामभवः । प्रावो वाजेषु वाजिनम् ॥
ਇਸ (ਸੋਮ-ਆਨੰਦ) ਨੂੰ ਪੀ ਕੇ, ਹੇ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੂ, ਤੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਘਾਤਕ ਬਣਿਆ; ਅਤੇ ਵਾਜ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ—ਉਹ ਜੇਤੂ ਸ਼ਕਤੀ-ਤੀਬਰਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ—ਤੂੰ ਵਾਜਿਨ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਧਾਰਕ ਨੂੰ, ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ।
Mantra 9
तं त्वा वाजेषु वाजिनं वाजयामः शतक्रतो । धनानामिन्द्र सातये ॥
ਹੇ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੂ ਇੰਦਰ, ਸਾਡੇ ਸਭ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ-ਵਾਹਕ ਤੈਨੂੰ ਅਸੀਂ ਜੇਤੂ ਬਣਾਈਏ—ਤਾਂ ਜੋ ਧਨ, ਅੰਦਰਲੇ ਖਜ਼ਾਨੇ, ਜਿੱਤੇ ਜਾਣ।
Mantra 10
यो रायोऽवनिर्महान्त्सुपारः सुन्वतः सखा । तस्मा इन्द्राय गायत ॥
ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਗਾਓ—ਉਹ ਰਾਯਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਰਖਵਾਲਾ ਤੇ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਾਲਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮਲਾਹ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੋਮ ਨੂੰ ਨਿਚੋੜਨ ਵਾਲੇ (ਸੁਨ੍ਵਤ) ਦਾ ਸਖਾ ਹੈ। ਉਸ ਇੰਦਰ ਲਈ ਗਾਇਨ ਕਰੋ।
Frequently Asked Questions
It asks for protection and increase by invoking Agni as the steady, well-formed power that makes the sacrifice work, and it seeks Indra’s sheltering peace and help for success and safe progress.
The hymn praises Agni as an integrated, consistent force—both the ritual fire and the inner will—that does not fail in carrying the offering and sustaining the effort day after day.
Early Mandala 1 hymns often move fluidly between closely linked divine powers in the ritual. Here, Agni establishes the rite, and Indra is praised as the protector and helper who grants peace (śarman) and abundance to the Soma-presser.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.