Sukta 2
Sukta 1.2
Madhucchandas Vaiśvāmitra
Vāyu
Gāyatrī
ਰਿਗ ਵੇਦ 1.2 ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਰੰਭਿਕ ਸੋਮ-ਅਰਪਣ ਭਜਨ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇਜ਼ਗਤੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਸਰੂਪ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੋਮ ਪੀਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਆਹਵਾਨ ਨੂੰ ਜੋੜੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲ ਵਿਸਤਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਵਾਯੂ-ਇੰਦਰ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਿਤ੍ਰ-ਵਰੁਣ—ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸ਼ਕਤੀ, ਜਿੱਤੂ ਊਰਜਾ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਵਿਵੇਕਯੁਕਤ ਰਿਤ-ਕ੍ਰਮ (ਦਕ੍ਸ਼) ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
वायवा याहि दर्शतेमे सोमा अरंकृताः । तेषां पाहि श्रुधी हवम् ॥
ਹੇ ਵਾਯੂ, ਦਰਸ਼ਨੀ—ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਤੇ ਸੁੰਦਰ—ਇੱਥੇ ਆਓ। ਇਹ ਸੋਮਰਸ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਸੁਚੱਜੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਨ ਕਰੋ; ਸਾਡਾ ਹਵਨ ਸੁਣੋ—ਸੱਚ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਵੱਲ ਉੱਠਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਪੁਕਾਰ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ।
Mantra 2
वाय उक्थेभिर्जरन्ते त्वामच्छा जरितारः । सुतसोमा अहर्विदः ॥
ਹੇ ਵਾਯੂ, ਉੱਚੇ ਉਕਥਾਂ (ਸਤੁਤੀ-ਗੀਤਾਂ) ਨਾਲ ਖੋਜੀ ਤੇਰੇ ਵੱਲ ਤਪਦੇ ਹਨ; ਸੋਮ ਨੂੰ ਪੀੜ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਦਿਨ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਜਰਿਤਾਰ ਤੈਨੂੰ ਨੇੜੇ ਸੱਦਦੇ ਹਨ—ਜਾਗ੍ਰਤ ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤੇਜ਼ ਪ੍ਰੇਰਣਾਵਾਂ ਵੱਲ।
Mantra 3
वायो तव प्रपृञ्चती धेना जिगाति दाशुषे । उरूची सोमपीतये ॥
ਹੇ ਵਾਯੂ, ਤੇਰਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੌਰ ਤੇ ਫੈਲਦਾ ਆਨੰਦ-ਦੁੱਧ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦਾਸ਼ੁਸ਼ੇ (ਦਾਨੀ/ਆਕਾਂਖੀ ਯਜਮਾਨ) ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਅਤੇ ਦੂਰ ਤੱਕ ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਸੋਮ-ਪਾਨ ਲਈ ਚਲਦਾ ਹੈ—ਤਾਂ ਜੋ ਅੰਦਰਲਾ ਰਸ-ਆਨੰਦ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿਣ ਹੋ ਕੇ ਵਧੇ।
Mantra 4
इन्द्रवायू इमे सुता उप प्रयोभिरा गतम् । इन्दवो वामुशन्ति हि ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਵਾਯੂ, ਆਨੰਦ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਵਾਹੇ ਜਾ ਰਹੇ ਇਹ ਸੋਮ-ਸੁਤਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਓ। ਕਿਉਂਕਿ ਸੋਮ ਦੇ ਬੂੰਦ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਹੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Mantra 5
वायविन्द्रश्च चेतथः सुतानां वाजिनीवसू । तावा यातमुप द्रवत् ॥
ਹੇ ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਇੰਦਰ, ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਪੀੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸੋਮ ਨੂੰ ਜਾਣੋ; ਹੇ ਵਾਜਿਨੀਵਸੂ—ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਅਤੇ ਜਿੱਤੂ ਬਲ ਦੇ ਮਾਲਕੋ—ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲ ਦੌੜਦੇ ਇਸ ਤੇਜ਼ ਵਹਿੰਦੇ ਆਨੰਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਓ।
Mantra 6
वायविन्द्रश्च सुन्वत आ यातमुप निष्कृतम् । मक्ष्वित्था धिया नरा ॥
ਹੇ ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਇੰਦਰ, ਸੋਮ ਪੀੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਕੋਲ ਤੁਰੰਤ ਆਓ; ਬਾਹਰ ਸਜਾਈ ਹੋਈ ਭੇਟ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਓ। ਹੇ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ ਨਰੋ, ਸੱਚ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਜਾਗ੍ਰਤ ਧੀ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਓ।
Mantra 7
मित्रं हुवे पूतदक्षं वरुणं च रिशादसम् । धियं घृताचीं साधन्ता ॥
ਮੈਂ ਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਪੂਤਦਕ੍ਸ਼, ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਦਕ੍ਸ਼ ਵਾਲੇ ਨੂੰ; ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਨੂੰ—ਰਿਸ਼ਾਦਸ, ਹਾਨੀ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ। ਉਹ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ ਧੀ—ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਘੀ ਵਾਂਗ ਵਹਿੰਦੀ, ਸਿੱਧੀ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਵਿਚਾਰ-ਪ੍ਰੇਰਣਾ—ਸਾਧ ਕੇ ਪੂਰੀ ਕਰਨ।
Mantra 8
ऋतेन मित्रावरुणावृतावृधावृतस्पृशा । क्रतुं बृहन्तमाशाथे ॥
ਤ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਮਿਤ੍ਰ-ਵਰੁਣ—ਤ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਤ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲੇ—ਸਾਨੂੰ ਬ੍ਰਿਹੰਤ ਕ੍ਰਤੁ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਸਦਕਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਣ; ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਡਾ ਅੰਦਰਲਾ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਤ-ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਚਲੇ।
Mantra 9
कवी नो मित्रावरुणा तुविजाता उरुक्षया । दक्षं दधाते अपसम् ॥
ਕਵੀ ਮਿਤ੍ਰ-ਵਰੁਣ—ਤੁਵਿਜਾਤਾ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ; ਉਰੁਕ੍ਸ਼ਯਾ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਸਰਾ-ਵਾਸ ਵਾਲੇ—ਅਪਸ, ਕਰਮ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ, ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਾਉਣ: ਠੀਕ ਘੜਤ ਦੀ ਵਿਵੇਕ-ਸ਼ਕਤੀ।
Frequently Asked Questions
It is an invitatory Soma hymn: it calls Vāyu to come quickly, drink the prepared Soma, and attend to the worshipper’s prayer, ensuring the rite becomes effective.
In many Soma-pressing traditions Vāyu is treated as the first Soma-drinker; as breath and swift motion, he represents the immediate energizing of the sacrifice.
The closing prayer asks Mitra-Varuṇa to place dakṣa (right discernment and skilled ordering) in the worshipper so the ritual ‘work’ (apas) is properly formed and fulfilled.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.