Samba Purana in Punjabi
साम्बपुराण
The Ancient Text of Surya Worship and Solar Devotion
The Samba Purana is a unique sacred text centered on the worship of Surya, the Sun god. Narrating the story of Samba's curse and cure through solar devotion, it encompasses the establishment of Mitravana, the arrival of Maga priests, temple architecture, tantric mantras, healing rituals, and the path to liberation through Saura Yoga.
Start ReadingAbout This Book
The Samba Purana, also known as the Sambapurana, is an Upa-Purana devoted to the glorification and worship of Surya, the Sun god. It tells the story of Samba, son of Krishna, who was cursed with leprosy and healed through devoted solar worship at Mitravana. The text uniquely documents the arrival of Maga (Zoroastrian-influenced) priests from Shakadvipa, the construction of Surya temples and idols, elaborate tantric rituals, mantric sciences, yogic practices, and the path of Saura liberation. It is an invaluable source for understanding the solar worship tradition of ancient India.
How This Book Is Organised
The Samba Purana is structured into 84 Adhyayas (chapters), encompassing mythology, cosmology, temple architecture, ritual procedures, tantric practices, and yogic philosophy.
Adhyayas
84 chapters of sacred teaching
Shlokas
Verses read one by one
Available Reading Features
This edition of the Samba Purana on Vedapath includes:
Original Sanskrit verses (Devanagari)
Transliteration for guided reading
Word-by-word meanings
Clear, faithful translations
Surya theology, Saura rituals, mantra-tantra, temple architecture, and Maga tradition
Adhyayas of the Samba Purana
The Samba Purana is composed of 84 Adhyayas.
Each Adhyaya covers mythology, cosmology, temple architecture, rituals, tantric mantras, yoga, or healing through Surya worship.
Adhyaya 0: Mangalacharanam and Anukramanika (Introduction and Index)
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸੂਤ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਮੰਗਲਾਚਰਣ ਅਤੇ ਭਾਨੁਦੇਵ (ਸੂਰਜ) ਦੀ ਉਸਤਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਾਂਬ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਅਨੁਕ੍ਰਮਣਿਕਾ, ਸਾਂਬ ਦਾ ਸਰਾਪ, ਸੂਰਜ ਮੰਦਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਸੌਰ ਧਰਮ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Adhyaya 1: Brihadbala’s Inquiry into the Supreme Deity and the Glory of Surya
ਸਾਂਬ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਸੂਤ ਜੀ ਰਘੂਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਾ ਬ੍ਰਿਹਦਬਲ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਵਾਦ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇਵਤੇ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਪੂਜਾ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Adhyaya 2: The Curse of Samba and the Establishment of Mitravana
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਬ੍ਰਿਹਦਬਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਚੰਦਰਭਾਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸਾਂਬਪੁਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਂਬ ਦੇ ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਦੇ ਅਪਮਾਨ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ।
Adhyaya 3: The Twelve Manifestations of Surya and the Origins of Mitravana
ਇਸ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾ ਬ੍ਰਿਹਦਬਲ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਸਾਂਬ ਨੇ ਉੱਥੇ ਮੰਦਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਮਿੱਤਰਵਨ ਸੂਰਜ ਦਾ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਿੱਤਰਵਨ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਆਦਿ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਂਬ ਨੇ ਸਿਰਫ ਮੁੜ ਉਸਾਰਿਆ ਸੀ।
Adhyaya 4: The Secret of Surya’s Penance: Mitra’s Discourse to Narada
ਰਾਜਾ ਬ੍ਰਿਹਦਬਲ ਨੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਆਦਿਦੇਵ ਸੂਰਜ ਨੇ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਜੀਵ ਵਾਂਗ ਤਪੱਸਿਆ ਕਿਉਂ ਕੀਤੀ। ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਮਿੱਤਰਵਨ ਵਿੱਚ ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਮਿੱਤਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਅਵਿਅਕਤ, ਸਦੀਵੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।
Adhyaya 5: Samba’s Plea and Narada’s Revelation of Suryaloka
ਸਾਂਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੋਂ ਸਰਾਪ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਬੇਗੁਨਾਹੀ ਦੀ ਦੁਹਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਕੋਲ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਸੂਰਜਲੋਕ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਾਂਬ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ।
Adhyaya 6: Cosmology, the Omnipresence of Surya, and the Emanation of Rays and Planets
ਸਾਂਬ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸਾਂਬ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬ੍ਰਹਮ ਸਰੂਪ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪਰਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਵਜੋਂ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਵਿਅਕਤ ਤੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਵਰਾਹ ਅਵਤਾਰ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ।
Adhyaya 7: The Supremacy of Surya and the Cycle of Time
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਨਾਰਦ ਸਾਂਬ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸਰਵਉੱਚਤਾ ਅਤੇ ਕਾਲ ਚੱਕਰ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਖਾ, ਅੰਨ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਬਦਲਦੇ ਹਨ।
Adhyaya 8: The Twelve Adityas, Etymology of Surya’s Names, and His Supreme Universality
ਇਸ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਨਾਰਦ ਸਾਂਬ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤਿਆ ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਦਿਤਿਆ, ਸਵਿਤ੍ਰ, ਭਾਸਕਰ, ਰਵੀ ਅਤੇ ਮਿਹਿਰ ਦੀ ਵਿਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Adhyaya 9: Genealogy of Surya’s Consorts Rajni and Nikshubha
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸਾਂਬ ਨਾਰਦ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਤੀ ਡੂੰਘੀ ਭਗਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਰਾਗਿਆ ਅਤੇ ਨਿਕਸ਼ੁਭਾ ਅਤੇ ਦੰਡੀ ਅਤੇ ਪਿੰਗਲ ਵਰਗੇ ਸੇਵਕਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ। ਨਾਰਦ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਿਕਸ਼ੁਭਾ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਵਰਖਾ ਅਤੇ ਅੰਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Adhyaya 10: The Progeny of Surya, the Illusion of Chhaya, and the Trimming of the Sun
ਨਾਰਦ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸੰਗਿਆ ਅਤੇ ਛਾਇਆ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣ ਕਾਰਨ ਸੰਗਿਆ ਆਪਣੀ ਛਾਇਆ ਬਣਾ ਕੇ ਪਿਤਾ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਕੋਲ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਛਾਇਆ ਵੱਲੋਂ ਯਮ ਨੂੰ ਸਰਾਪ ਦੇਣ 'ਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਸ਼ਾਕਦੀਪ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ।
Adhyaya 11: The Paring of Surya’s Radiance by Vishvakarma
ਇਸ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਸਾਂਬ ਨਾਰਦ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਤੇਜ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ। ਸੰਗਿਆ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਅਸਹਿ ਤੇਜ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਖਰਾਦ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤੇਜ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਦੇਵਤੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Adhyaya 12: The Stuti of Surya During His Shaping by Vishwakarma
ਇਸ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਸਾਂਬ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਘੜਨ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਗਏ ਸਤੋਤਰ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਸੂਰਜ ਦੇਵ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਦਿਵਯ ਸਤੁਤੀ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਹਨੇਰੇ ਦਾ ਨਾਸ਼ਕ, ਜਗਤ ਦੀ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਸੱਤ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰਥ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Adhyaya 13: The Origin and Supreme Glory of Surya
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸਾਂਬ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਦਿਵਯ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਾਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜ (ਸਵਿਤਾ) ਦੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਮਾਰਗ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Adhyaya 14: The Trimming of Surya’s Radiance by Vishvakarma
ਅਧਿਆਇ 14 ਵਿੱਚ ਸਾਂਬ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰੂਪ ਦੀ ਰਚਨਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮਾਰਤੰਡ ਦੀ ਅਸਹਿ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਉਸਤਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸੂਰਜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ।
Adhyaya 15: The Eighteen Attendants of Surya and the Story of Dindi
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਨਾਰਦ ਸੂਰਜ ਦੇ ਅਠਾਰਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੇਵਕਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੈਂਤਾਂ ਨੂੰ ਵਰਦਾਨ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਦੇਵਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਸਥਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੰਦਰ ਦੰਡਨਾਇਕ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਪਿੰਗਲ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਡਿੰਡੀ (ਰੁਦਰ) ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਸਿਰ ਕੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
Adhyaya 16: Dindi’s Stuti to Surya and the Glory of Avimukta Kshetra
ਨਾਰਦ ਸਾਂਬ ਨੂੰ ਡਿੰਡੀ (ਸ਼ਿਵ) ਦੁਆਰਾ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਉਸਤਤ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਰਵਉੱਚ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਏਕਤਾ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
Adhyaya 17: Description of Vyoma, Devas, and the Planetary System
ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਵਿਓਮ (ਅਕਾਸ਼) ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਤੇਤੀ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗਿਆਰਾਂ ਰੁਦਰਾਂ, ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤਿਆ, ਅੱਠ ਵਸੂਆਂ ਅਤੇ ਦੋ ਅਸ਼ਵਨੀ ਕੁਮਾਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਚੌਦਾਂ ਮਨੂਆਂ, ਇੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਸਪਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ, ਨਵਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Adhyaya 18: Cosmological Geography and the Glory of Mount Meru
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੱਤ ਦੀਪਾਂ, ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰਾਂ, ਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸੱਤ ਪਾਤਾਲਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਗਤੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।
Adhyaya 19: The Orbit of the Sun and the Cities of the Lokapalas
ਨਾਰਦ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਗਤੀ ਅਤੇ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਨਗਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਮਰਾਵਤੀ, ਯਮ ਦੀ ਯਮਨੀ, ਵਰੁਣ ਦੀ ਸੁਖਪੁਰੀ ਅਤੇ ਸੋਮ ਦੀ ਵਿਭਾਵਰੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।
Adhyaya 20: The Architecture of Surya’s Chariot and the Solar Retinue
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਥ ਦੀ ਬਣਤਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਥ ਸੰਵਤਸਰ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਪਹੀਏ ਅਤੇ ਹਿੱਸੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਰੁਣ ਸਾਰਥੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਤ ਘੋੜੇ ਸੱਤ ਵੈਦਿਕ ਛੰਦਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਪੋਸ਼ਣ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੈ।
Adhyaya 21: The Lunar Cycle, the Sixteen Kalas, and the Journey to Mitravana
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸਾਂਬ ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਤੋਂ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਵਧਣ-ਘਟਣ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ। ਨਾਰਦ ਅਨੁਮਤੀ, ਰਾਕਾ, ਸਿਨੀਵਾਲੀ ਅਤੇ ਕੁਹੂ ਵਰਗੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੂਰਜ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀਆਂ ਸੋਲਾਂ ਕਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਪਿਤਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Adhyaya 22: The Waxing and Waning of the Moon and the Supremacy of Surya
ਇਸ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਸਾਂਬ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਵਧਣ ਅਤੇ ਘਟਣ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਅਨੁਮਤੀ, ਰਾਕਾ, ਸਿਨੀਵਾਲੀ, ਕੁਹੂ ਅਤੇ ਅਮਾਵਸਿਆ ਵਰਗੀਆਂ ਤਿਥੀਆਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀਆਂ ਸੋਲਾਂ ਕਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
Adhyaya 23: The Phenomenon of Eclipses: The Illusion of Rahu and the Nectar of Soma
ਸਾਂਬ ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਹੂ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਿਗਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਭਰਮ ਹੈ। ਰਾਹੂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੋਮ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਣ ਲਈ ਧਰਤੀ ਦੀ ਛਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੌਰਾਨ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਜਪ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Adhyaya 24: Samba’s Prayer to Surya and the Miraculous Cure of His Leprosy
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸਾਂਬ ਕੁਸ਼ਠ ਰੋਗ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਵਨ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇਵ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਦੇਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਰੋਗਤਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਂਬ ਮੁੜ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
Adhyaya 25: Description of the Stavaraja Revealed by Surya
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਂਬ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਉਸਤਤ ਕੀਤੀ। ਸੂਰਜ ਨੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕੀ ਨਾਮਾਂ ਵਾਲਾ 'ਸਤਵਰਾਜ' ਦਿੱਤਾ। ਵਿਕਰਤਨ, ਮਾਰਤੰਡ ਅਤੇ ਭਾਸਕਰ ਵਰਗੇ ਨਾਮਾਂ ਵਾਲਾ ਇਹ ਸਤੋਤਰ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਂਬ ਰੋਗ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ।
Adhyaya 26: Maganayanam (Bringing of the Magas)
ਸਾਂਬ ਨੂੰ ਚੰਦਰਭਾਗਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੀ ਇੱਕ ਦਿਵਯ ਕਾਠ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਮਿੱਤਰਵਨ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਦੀ ਸਲਾਹ 'ਤੇ ਸਾਂਬ ਗਰੁੜ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਾਕਦੀਪ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ 18 ਮਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
Adhyaya 27: The Significance of Magas and Yajakas and the Three Forms of Surya
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸੂਰਜ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਰਮ ਅਤੇ ਮੋਕਸ਼ ਯੋਗ ਦੇ ਦੋਹਰੇ ਮਾਰਗ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਮਗ ਤੇ ਯਾਜਕ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Adhyaya 28: Saura Yoga and the Supreme State of Surya
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸੌਰ ਯੋਗ ਅਤੇ ਮੋਕਸ਼ ਦੇ ਮਾਰਗ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀ ਨਾਸ਼ਵਾਨਤਾ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਦਇਆ ਅਤੇ ਸੱਚ ਵਰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ, ਧਾਰਨਾ, ਪ੍ਰਤਿਆਹਾਰ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
Adhyaya 29: Rules for Sun Idol Construction and Temple Architecture
ਸਾਂਬ ਪੁਰਾਣ ਦੇ 29ਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ, ਰਿਸ਼ੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸੂਰਜ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਦੀ ਵਾਸਤੂਕਲਾ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਮੰਡਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਬਣਾਇਆ।
Adhyaya 30: Rules for Selecting Wood for Surya Images (Pratima Vidhi)
ਇਸ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ (ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਵਿਧੀ) ਦੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੱਤ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ (ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ, ਤਾਂਬਾ, ਮਿੱਟੀ, ਪੱਥਰ, ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰ) ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Adhyaya 31: Pratima Lakshanam: The Characteristics and Proportions of the Surya Idol
ਸਾਂਬ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਇਸ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ, ਰਿਸ਼ੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਭਗਵਾਨ ਸੂਰਜ ਦੀ ਦਿਵਯ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਹੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਲੱਛਣਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਉਚਾਈ, ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਮਾਪ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੋਸ਼ਪੂਰਨ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਪੂਰਨ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਲਾਭਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
Adhyaya 32: The Ritual of Adhivasana and Installation of Surya’s Idol
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਅਧਿਵਾਸਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਦੀਆਂ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਰਸਮਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਜਲ ਅਤੇ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਨਾਲ ਅੱਠ ਕਲਸ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਭਿਸ਼ੇਕ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦਾ ਆਵਾਹਨ, ਮੰਡਲ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਜਾਗਰਣ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Adhyaya 33: Dhvajaropana Vidhi: The Ritual of Flag Hoisting
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਮੰਦਰਾਂ ਉੱਤੇ ਧਵਜਾਰੋਹਣ (ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਉਣ) ਦੀ ਵਿਧੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦੇਵਾਸੁਰ ਸੰਗਰਾਮ ਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ। ਝੰਡਾ ਸਿੱਧਾ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਲਈ ਗਰੁੜ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਲਈ ਵਿਓਮ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਨਾਰਦ ਅਨੁਸਾਰ, ਝੰਡੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦੇਵਤੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
Adhyaya 34: The Annual Ratha Yatra and Graha Shanti Vidhi
ਮਿੱਤਰਵਨ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਸਾਂਬ ਨਾਰਦ ਤੋਂ ਸਾਲਾਨਾ ਪੂਜਾ (ਸੰਵਤਸਰੀ ਪੂਜਾ) ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਰਥ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਨਾਰਦ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੂਰਜ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਹਿਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸੂਰਜ ਨਿਰੰਤਰ ਰਥ 'ਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ।
Adhyaya 35: The Rituals of Ratha Yatra, Purification, and Dhupa Vidhi
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਮੁਨੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰਥ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੂਜਾ ਦੀਆਂ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਰਸਮਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਥ ਨੂੰ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਗਾਇਤਰੀ ਵਰਗੇ ਛੰਦਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਾਰਤਿਕ ਅਤੇ ਮਾਘ ਵਰਗੇ ਸ਼ੁਭ ਮਹੀਨਿਆਂ, ਦੀਖਿਆ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਆਚਮਨ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।
Adhyaya 36: Homa Vidhana: The Procedure of Fire Oblations to Surya
ਸਾਂਬ ਪੁਰਾਣ ਦੇ 36ਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋਮ ਵਿਧੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਗਨੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਸਮਿਧਾਵਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਹੋਮ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮਹੱਤਵ ਬਾਰੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Adhyaya 37: The Fruits of Sun Worship: Devotion, Rituals, and Offerings to Surya
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਵਸਿਸ਼ਠ ਸਾਂਬ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੂਰਜ ਪੂਜਾ ਦੇ ਫਲਾਂ ਬਾਰੇ ਹੋਈ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਾਰਦ ਭਗਤੀ, ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਭਾਵਸ਼ੁੱਧੀ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਛੇਵੀਂ ਅਤੇ ਸੱਤਵੀਂ ਦੇ ਵਰਤਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਵਿਜੇ ਸਪਤਮੀ ਦੇ ਲਾਭਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
Adhyaya 38: Saura Diksha and Mandala Vidhana
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਬ੍ਰਿਹਦਬਲ ਸਾਂਬ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਦੀਖਿਆ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ। ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਮੁਨੀ ਸੌਰ ਦੀਖਿਆ ਦੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਿਧੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭੂਮੀ ਦੀ ਚੋਣ, ਗੁਰੂ-ਚੇਲੇ ਦੀ ਯੋਗਤਾ, ਮੰਡਲ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਭਸਮ ਦੀਖਿਆ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ।
Adhyaya 39: The Mysticism of the Sanskrit Alphabet and the Saura Mahamantra
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਵਸਿਸ਼ਠ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਰਣਮਾਲਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਰੂਪ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹੱਸਮਈ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਭਾਸਕਰ ਮਹਾਮੰਤਰ, ਬੀਜ ਅੱਖਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਡੰਗ ਨਿਆਸ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਸ਼ਚਰਣ ਅਤੇ ਹੋਮ ਰਾਹੀਂ ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਦਿਵਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਮੋਕਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Adhyaya 40: The Directional Worship of Attendant Deities and the Glory of Saura Shastra
ਇਸ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਚਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸਹਾਇਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿਧੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ 'ਠ ਠ' ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਕਟ, ਅਘੋਰ, ਸੂਰਜਮੂਰਤੀ ਅਤੇ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰ ਵਰਗੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਅਤੇ ਮਾਸ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ।
Adhyaya 41: Ritual Offerings to Dikpalas and the Supreme Glory of Surya Worship
ਇਸ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਦਿਗਪਾਲਾਂ ਲਈ ਹੋਮ ਅਤੇ ਬਲੀ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੂਰਬ, ਦੱਖਣ, ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਮਨ, ਪਸ਼ੂਪਤੀ ਅਤੇ ਸਾਵਿਤਰੀ ਵਰਗੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪੰਜ ਆਹੂਤੀਆਂ ਦੇਣ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਅਤੇ ਵਿਸਰਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Adhyaya 42: The Arrival at Mitravana, Surya’s Boons to the Ascetics, and Cosmic Time
ਸਾਂਬ ਮਗ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੂਣ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤਪੋਵਨ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਨਾਰਦ ਸਾਂਬ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵਰਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Adhyaya 43: The Establishment of the Surya Idol at Mundira
ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਬਾਗ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਅਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦੋਹਰੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਨੂ ਉਸਦੀ ਦੈਵੀ ਮੂਰਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Adhyaya 44: Sadachara Varnana: The Rules of Righteous Conduct for Surya Devotees
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਸਦਾਚਾਰ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਮੁਨੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਂਬ ਸਦਾਚਾਰ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ। ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਦਿਨਚਰਿਆ, ਸਫਾਈ, ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
Adhyaya 45: The Origin and Merit of Donating Umbrellas and Sandals
ਇਸ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਸਾਂਬ ਛੱਤਰੀ ਅਤੇ ਪਾਦੁਕਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਪੁੰਨ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਜਮਦਗਨੀ ਅਤੇ ਰੇਣੁਕਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਭਿਆਨਕ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਬਾਣ ਲਿਆਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਰੇਣੁਕਾ ਦੇ ਸਿਰ ਅਤੇ ਪੈਰ ਸੜ ਗਏ। ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਏ ਜਮਦਗਨੀ ਨੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ।
Adhyaya 46: The Rites and Rewards of Saptami Vrata and the Twelve Forms of Surya
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸਾਂਬ ਸਪਤਮੀ ਵਰਤ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਸੱਤ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਸਪਤਮੀ ਵਰਤਾਂ (ਅਰਕਸੰਪੁਟ, ਮਰੀਚ, ਨਿੰਬਪੱਤਰ, ਫਲਸਪਤਮੀ, ਅਨੌਦਨੀ, ਵਿਜੇਸਪਤਮੀ ਅਤੇ ਕਾਮਿਕਾ) ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਰਤਾਂ ਦੇ ਲਾਭਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਲੋਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
Adhyaya 47: Japa Yajna Vidhi: The Procedure of Chanting
ਸਾਂਬ ਪੁਰਾਣ ਦੇ 47ਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ, ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਭਗਵਾਨ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਜਪ-ਯੱਗ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਜਪ ਨੂੰ ਪੂਜਾ ਦਾ ਸਰਵਉੱਚ ਰੂਪ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਮਾਲਾ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ, ਜਪ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਸਾਵਿਤਰੀ ਮੰਤਰ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Adhyaya 48: The Characteristics and Formation of Sacred Mudras
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਦੇ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ ਦੇਵ ਨੇ ਰਥ, ਵਾਜਿ, ਅਰੁਣ, ਕਵਚ, ਨੇਤਰ, ਖੜਗ, ਅੰਕੁਸ਼, ਦੰਡ ਅਤੇ ਵਿਓਮਸ਼ਿਖਾ ਵਰਗੀਆਂ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਹੈ।
Adhyaya 49: Daily Solar Rituals and Purification Rites (Shaucha Vidhi)
ਸਾਂਬ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਇਸ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ, ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਸੂਰਜ ਦੇ ਉਪਾਸਕ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ (ਆਹਨਿਕ) ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ (ਸ਼ੌਚ) ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਾਰਦ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਦੀਖਿਅਤ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।
Adhyaya 50: The Rituals of Mantras, Mudras, and Nyasa in Sun Worship
ਸਾਂਬ ਪੁਰਾਣ ਦੇ 50ਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹ ਅਤੇ ਰਸਮੀ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਪੂਜਾ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਨਿਆਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਧਕ ਬੀਜ ਮੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ 'ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦਾ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ ਵਰਣਨ ਹੈ।
Adhyaya 51: The Ritualistic Worship of Khakholka Surya and His Cosmic Manifestations
ਸਾਂਬ ਪੁਰਾਣ ਦੇ 51ਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਖਖੋਲਕ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿਧੀ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਵਾਹਨ, ਇਸ਼ਨਾਨ, ਵਸਤਰ, ਧੂਪ ਅਤੇ ਵਿਸਰਜਨ ਦੇ ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤਿਆ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ।
Adhyaya 52: The Construction of the Surya Mandala and Saura Initiation (Diksha)
ਸਾਂਬ ਪੁਰਾਣ ਦੇ 52ਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਸੌਰ ਮੰਡਲ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਚੇਲੇ ਦੀ ਦੀਖਿਆ (ਸੌਰ ਦੀਖਿਆ) ਦੀਆਂ ਗੁਪਤ ਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਭੂਮੀ ਸ਼ੁੱਧੀ, ਅੱਠ-ਪੱਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਕਮਲ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅੱਖਰ ਰਾਹੀਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਨਿਆਸ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Adhyaya 53: Ritual Worship and Offerings to Surya
ਸਾਂਬ ਪੁਰਾਣ ਦੇ 53ਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ, ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਭਾਸਕਰ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਵਿਧੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਧਿਆਏ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅੱਠ ਪੱਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਕਮਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਹਰੇ ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰਥੀ ਅਰੁਣ ਵਾਲੇ ਆਦਿਤਿਆ ਦੇ ਰਥ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Adhyaya 54: Ashtapushpika Vidhi: The Eight-Flower Seed Mantra Ritual
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਅਸ਼ਟਪੁਸ਼ਪਿਕਾ ਵਿਧੀ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 'ਓਮ ਖਖੋਲਕਾਯ ਸਵਾਹਾ' ਮੰਤਰ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਆਵਾਹਨ, ਸੰਨਿਧਿਆ ਅਤੇ ਸਥਾਪਨਾ ਵਰਗੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ।
Adhyaya 55: The Construction of the Surya Mandala, Diksha Vidhi, and the Esoteric Creation of Mantras
ਸਾਂਬ ਪੁਰਾਣ ਦਾ 55ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸੂਰਜ ਪੂਜਾ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਗੂੜ੍ਹ ਰਸਮਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਅਤੇ ਚੇਲਿਆਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ, ਰੰਗੀਨ ਪਾਊਡਰ ਨਾਲ ਸੰਵਤਸਰ ਮੰਡਲ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਦੀਖਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਕਾਰਜ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ।
Adhyaya 56: The Esoteric Heart-Lotus and Bija Mantras of Surya
ਸਾਂਬ ਪੁਰਾਣ ਦੇ 56ਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹ ਅਤੇ ਤਾਂਤਰਿਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੇ ਹਿਰਦੇ-ਕਮਲ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਧਿਆਨ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੀਜ, ਵਰਣ ਅਤੇ ਯੋਨੀ ਵਰਗੇ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
Adhyaya 57: Tattva-Jnana and the Origin of Bija Mantras
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਬੀਜ ਮੰਤਰਾਂ ਵਜੋਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਰਣਮਾਲਾ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਸਵਰਾਂ, ਓਂਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੌਰ ਤਾਂਤਰਿਕ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Adhyaya 58: Jnanottara: The Generation of Bija and Svara
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਚਾਲੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਤਰ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਅਤੇ ਸਵਰ ਦੀ ਰਹੱਸਮਈ ਉਤਪੱਤੀ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਵਰਾਂ, ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਅਤੇ ਬਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਯੋਨੀ ਕ੍ਰਮ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
Adhyaya 59: Mantra Vidhana and the Principles of Cosmic Creation
ਸਾਂਬ ਪੁਰਾਣ ਦਾ 59ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਛੇਵੇਂ ਪਟਲ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੌਰ ਮੰਤਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਚੀ ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੱਤ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ।
Adhyaya 60: The Kala Chakra and Mantric Manifestation of Surya
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਕਾਲ ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਉਪਾਸਨਾ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹ ਮੰਤਰ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਵਿਓਮਵਿਆਪੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਵਤਸਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੈਵੀ ਚੱਕਰ ਵਜੋਂ ਕਲਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਨਾਭੀਆਂ, ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨੇ ਰੂਪੀ ਆਰੇ ਅਤੇ 360 ਦਿਨ-ਰਾਤ ਹਨ।
Adhyaya 61: Esoteric Mantras, Nyasa Vidhi, and Ritual Vratas
ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਦੇ ਤਾਂਤਰਿਕ ਪਹਿਲੂਆਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਡਲ ਦੀ ਉਸਾਰੀ, ਬੀਜ ਮੰਤਰਾਂ, ਸਵਰਾਂ, ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਅਤੇ ਸੂਰਜੀ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪੰਜ ਮੁਖਾਂ ਦੇ ਸੱਦੇ ਰਾਹੀਂ ਸੌਰ-ਸ਼ੈਵ ਤਾਲਮੇਲ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Adhyaya 62: Rituals for Curing Diseases and Removing Obstacles
ਸਾਂਬ ਪੁਰਾਣ ਦਾ 62ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗਾਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਰਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਚਿਕਿਤਸਕ ਪੋਟਲੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਚਰੂ (ਯੱਗ ਦਾ ਅੰਨ) ਪਕਾਉਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
Adhyaya 63: Abhicara Vidhi: The Rituals of Destructive Magic
ਸਾਂਬ ਪੁਰਾਣ ਦਾ 63ਵਾਂ ਅਧਿਆਏ ਅਭਿਚਾਰ ਵਿਧੀ (ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ) ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਰਫ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਧਕ ਦੀ ਤਿਆਰੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ, ਕਾਲੇ ਅਤੇ ਲਾਲ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣਾ ਅਤੇ ਭਸਮ ਲਗਾਉਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
Adhyaya 64: The Ritual of Kilana and Mantric Eradication of Diseases
ਸਾਂਬ ਪੁਰਾਣ ਦਾ 64ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਰਣ ਲਈ ਤਾਂਤਰਿਕ ਅਤੇ ਮਾਂਤਰਿਕ ਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਾਂ ਲਈ ਬੀਜ ਮੰਤਰਾਂ ਅਤੇ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ।
Adhyaya 65: Healing Rituals and the Vrata of the Mantrin
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੰਤਰੀ (ਸੌਰ ਪੁਜਾਰੀ) ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਾਰਕ ਕਸ਼ਟਾਂ ਅਤੇ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕਠਿਨ ਵਰਤ ਅਤੇ ਚਿਕਿਤਸਾ ਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋਮ ਰਾਹੀਂ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਊਰਜਾਵਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Adhyaya 66: Mantra Sadhana and Tantric Vratas
ਸਾਂਬ ਪੁਰਾਣ ਦਾ 66ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਮੰਤਰ ਸਾਧਨਾ ਅਤੇ ਤਾਂਤਰਿਕ ਵਰਤਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਸਤਵ, ਰਜ ਅਤੇ ਤਮ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਰੁਦਰ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਖਟਵਾਂਗ, ਕਪਾਲ ਅਤੇ ਚੱਕਰਧਾਰੀ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Adhyaya 67: Mantra Sadhana, Nyasa Vidhi and the Attainment of Siddhi
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰ ਸਾਧਨਾ, ਨਿਆਸ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਸਾਧਕ ਲਈ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਪੁਰਸ਼ਚਰਣ, ਇੰਦਰੀ ਸੰਜਮ ਅਤੇ ਨਿਆਸ ਵਿਧੀ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਰਣ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਲਈ ਤਾਂਤਰਿਕ ਹੋਮ ਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।
Adhyaya 68: The Path of Yoga and Initiation for Supreme Liberation
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਯੋਗ ਅਤੇ ਦੀਖਿਆ ਦੇ ਮਾਰਗ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਜਾਤਕਰਮ ਅਤੇ ਉਪਨਯਨ ਵਰਗੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਿੱਦਿਆ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਯੱਗਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਯੋਗੀ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
Adhyaya 69: The Science of Bija Mantras and Sacred Syllables
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਅਨਿੱਖੜਵੇਂ ਅੰਗ ਬੀਜ ਮੰਤਰਾਂ ਅਤੇ ਜਪ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਧੁਨੀਤਮਕ ਖਾਕੇ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Adhyaya 70: The Ritual of Bija Mantra Nyasa and Syllabic Placement
ਸਾਂਬ ਪੁਰਾਣ ਦਾ 70ਵਾਂ ਅਧਿਆਏ ਬੀਜ ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਨਿਆਸ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 'ਅ', 'ਤ', 'ਚ', 'ਪ' ਅਤੇ 'ਯ' ਵਰਗੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਧੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਵਸਥਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਰੂਪਰੇਖਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
Adhyaya 71: Varna-Nyasa Vidhi: The Mystic Placement of Syllables
ਸਾਂਬ ਪੁਰਾਣ ਦੇ 71ਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਵਰਣ-ਨਿਆਸ ਵਿਧੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੰਡਲ ਜਾਂ ਸਾਧਕ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਸਵਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਤਾਂਤਰਿਕ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਰਾਹੀਂ ਸਾਧਕ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸ਼ਬਦ-ਬ੍ਰਹਮ ਸਰੂਪ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Adhyaya 72: Mantra Nyasa Vidhi and the Syllabic Forms of Surya
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰ ਨਿਆਸ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਬੀਜ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਪ੍ਰਣਵ ਅਤੇ ਯੋਨੀਬੀਜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੰਜ, ਅੱਠ, ਪੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਸਤਾਰਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਨਿਆਸ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਧਕ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਸਰੂਪ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ।
Adhyaya 73: Description of the Mystic Matrices (Yonis) and Mantric Syllables
ਸਾਂਬ ਪੁਰਾਣ ਦਾ 73ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਰਹੱਸਮਈ ਯੋਨੀਆਂ ਅਤੇ ਮੰਤਰ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ-ਯੋਨੀ, ਕਾਰਣ-ਯੋਨੀ, ਕ੍ਰਿਆ-ਯੋਨੀ, ਭੂਤ-ਯੋਨੀ, ਬੀਜ-ਯੋਨੀ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਯੋਨੀ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰ-ਯੋਨੀ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੋਨੀਆਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਯੋਨੀਆਂ ਓਂਕਾਰ ਅਤੇ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ।
Adhyaya 74: The Fourfold Initiation and Ritual Purification
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸੌਰ ਧਰਮ ਦੀ ਚਤੁਰਵਿਧ ਦੀਖਿਆ ਅਤੇ ਚੇਲੇ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਸਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਚੇਲੇ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਅਗਨੀਹੋਤਰ ਰਾਹੀਂ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ।
Adhyaya 75: Diksha Vidhi and Spiritual Sacraments of the Disciple
ਸਾਂਬ ਪੁਰਾਣ ਦਾ 75ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀਖਿਆ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਚੇਲੇ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਦੁਆਰਾ ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਉੱਨਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਦੀਖਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
Adhyaya 76: The Initiation Ritual and Consecration of the Disciple
ਸਾਂਬ ਪੁਰਾਣ ਦਾ 76ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਚੇਲੇ ਦੀ ਦੀਖਿਆ ਰਸਮ ਅਤੇ ਪਾਸ਼-ਛੇਦ (ਸੰਸਾਰਕ ਬੰਧਨਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣਾ) ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਡਲ ਬਣਾਉਣ, ਹੋਮ ਅਤੇ ਨਿਆਸ ਦੀਆਂ ਗੂੜ੍ਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ।
Adhyaya 77: The Path of Sannyasa (Renunciation)
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸੌਰ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੰਨਿਆਸ ਦੇ ਮਾਰਗ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਨਿਆਸ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਧੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਨੇਊ ਨੂੰ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਭੇਟ ਕਰਨਾ, ਅੰਤਿਮ ਹੋਮ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਆਤਮਸਾਤ ਕਰਨਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Adhyaya 78: The Ritual of Withdrawal and Nyasa-Nivartana
ਇਸ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਸਾਂਬ ਪੁਰਾਣ ਸੰਨਿਆਸ ਅਤੇ ਨਿਆਸ-ਨਿਵਰਤਨ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਧਕ ਬੁਢਾਪੇ ਜਾਂ ਮੁਸੀਬਤ ਸਮੇਂ ਗਊਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਸੰਹਾਰ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨਾਲ ਉਹ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Adhyaya 79: The Yogic Method of Immediate Liberation (Sadyomukti) and Piercing the Brahmarandhra
ਸਾਂਬ ਪੁਰਾਣ ਦੇ 79ਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਸਦਯੋਮੁਕਤੀ (ਤੁਰੰਤ ਮੁਕਤੀ) ਦੀ ਯੋਗਿਕ ਵਿਧੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਯੋਗੀ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਸਤਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਗਨੀ ਰਾਹੀਂ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਰੰਧਰ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Adhyaya 80: Tantric Rituals, Mantra Application, and Ascetic Practices in Sun Worship
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਦੇ ਤਾਂਤਰਿਕ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨਾਂ, ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਓਂਕਾਰ ਅਤੇ ਵਸ਼ਟਕਾਰ ਵਰਗੇ ਮੰਤਰਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ, ਖਸ਼ੁਰਿਕਾ ਅਤੇ ਕਰਤਰੀ ਵਰਗੇ ਸੰਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਉਚਾਟਨ ਵਰਗੇ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੜ੍ਹੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।
Adhyaya 81: Internal Worship and the Eight Flowers of Devotion
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦੇ ਅੱਠ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੱਚਾ ਲਿੰਗ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਭਾਵ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਅੱਠ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਫੁੱਲਾਂ (ਅਹਿੰਸਾ, ਇੰਦਰੀ ਸੰਜਮ, ਖਿਮਾ ਆਦਿ) ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਭਗਤ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਸਾਖਿਆਤਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Adhyaya 82: The Path of Yoga, Knowledge (Jnana), and the Mastery of Senses
ਸਾਂਬ ਪੁਰਾਣ ਦਾ 82ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਯੋਗ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਹਿੰਸਾ, ਖਿਮਾ, ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਸੰਜਮ ਵਰਗੇ ਗੁਣਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਰਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਸਰਵਉੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
Adhyaya 83: Causes and Cures of Diseases through Surya Worship
ਸਾਂਬ ਨੇ ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਤੋਂ ਕੋੜ੍ਹ ਵਰਗੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਕਰਮਫਲ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੇਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਨਾ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਚੰਦਨ, ਫੁੱਲ, ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਭੂਮੀ ਦਾਨ ਰਾਹੀਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇਹ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Frequently Asked Questions
The first chapter serves as an introduction and index, invoking Lord Surya as the healer of diseases like leprosy and outlining the Purana's contents, including Samba's curse, the Maga priests, and detailed Sun worship rituals.
The narrator, Suta, is addressing the assembled Rishis (sages), introducing them to the sacred and disease-curing Samba Purana.
The chapter mentions Samba being cursed by his father (Krishna) due to Narada's instigation, his subsequent redemption, and the establishment of a Sun temple and city.
King Brihadbala asks about the eternal Supreme Brahman, the ultimate deity to worship for liberation across all life stages, and the origin of the universe.
Sage Vashistha describes Surya as the visible Supreme Deity (Pratyaksha Devata), the creator, sustainer, and destroyer of the universe, and the ultimate destination for yogis.
The text explains that enlightened beings like Shuka, Vyasa, and the Valakhilyas entered the solar orb (Surya Mandala) through yoga, achieving ultimate liberation.
Krishna cursed Samba because his unparalleled physical beauty caused Krishna's intoxicated wives to become infatuated and agitated. This situation was orchestrated by Sage Narada, whom Samba had previously disrespected.
Krishna cursed his wives, except Rukmini, Satyabhama, and Jambavati, to lose their heavenly realms and be abducted by thieves after his death, as a consequence of their intoxication and loss of modesty.
To cure his leprosy, Samba worshipped the Sun God and established a permanent center for Surya worship called Sambapura, located on the picturesque banks of the Chandrabhaga river.
It is called Mitravana because Mitra, the twelfth manifestation of the Sun God (Surya), performed severe penance there to bless his devotees, making it his primordial abode before Samba rebuilt it.
Ask anything about Samba Purana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Samba Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
Vedapath Gold
Reading stays free, with or without Gold. It is for when you would rather listen: Sanskrit recitation and a spoken translation in 10 languages across the library, on this site and in the app, plus weekly Mudras for your questions and every comic and video episode open.