Sukta 42
Sukta 1.42
Pūṣan
ਇਹ ਸੂਕਤ ਯਾਤਰਾ-ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ ਜੋ ਪੂਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਗਤ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੂਸ਼ਨ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਚੱਲੇ, ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰੇ ਦੂਰ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਮਨਚਾਹੇ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਾਹ ਦਿਖਾਵੇ। ਪੂਸ਼ਨ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਹੇਠ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਮਾਈ ਅਤੇ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਭੋਗੀ ਹੋਈ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵੀ ਮੰਗੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਝਗੜੇ ਦੀ ਥਾਂ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
सं पूषन्नध्वनस्तिर व्यंहो विमुचो नपात् । सक्ष्वा देव प्र णस्पुरः ॥
ਹੇ ਪੂਸ਼ਨ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਰਾਹ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਦੇ; ਹੇ ਵਿਮੋਚਨ ਦੇ ਨਪਾਤ, ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਦੂਰ ਕਰ। ਹੇ ਦੇਵ, ਸਾਡੇ ਅੱਗੇ ਚੱਲ—ਸਾਥੀ ਅਤੇ ਨੇਤਾ ਬਣ ਕੇ।
Mantra 2
यो नः पूषन्नघो वृको दुःशेव आदिदेशति । अप स्म तं पथो जहि ॥
ਹੇ ਪੂਸ਼ਨ, ਜੋ ਹਾਨਿਕਾਰਕ ਵ੍ਰਿਕ ਸਾਨੂੰ ਕੁਪਥ ਵੱਲ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਰਾਹ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦੇ।
Mantra 3
अप त्यं परिपन्थिनं मुषीवाणं हुरश्चितम् । दूरमधि स्रुतेरज ॥
ਜੋ ਰਾਹ ਨੂੰ ਚੌਂਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਸਾਡੇ ਲਾਭ ਦਾ ਚੋਰ, ਅੰਧ-ਮਨ ਦਾ ਉਪਦ੍ਰਵੀ—ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਸੁੱਟ ਦੇ; ਸਾਡੇ ਸਹੀ ਚਲਣ ਦੀ ਧਾਰਾ (ਸ੍ਰੁਤੀ) ਤੋਂ ਪਰੇ, ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਹੰਕਾ ਦੇ।
Mantra 4
त्वं तस्य द्वयाविनोऽघशंसस्य कस्य चित् । पदाभि तिष्ठ तपुषिम् ॥
ਤੂੰ—ਉਸ ਦੋਮੁਹੇਂ, ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਮੰਦੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਅਮੰਗਲ ਬੁਲਾਣ ਵਾਲੇ—ਉਸ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿ; ਉਸ ਦੀ ਤਪਤ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ ਨਿਸ਼ਪ੍ਰਭ ਕਰ ਦੇ।
Mantra 5
आ तत्ते दस्र मन्तुमः पूषन्नवो वृणीमहे । येन पितॄनचोदयः ॥
ਹੇ ਅਦਭੁਤ (ਦਸ੍ਰ) ਪੂਸ਼ਨ, ਤੇਰੀ ਉਹ ਰੱਖਿਆਕਾਰੀ ਸਹਾਇਤਾ—ਉਹ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਮੰਤੂ—ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਚੁਣਦੇ ਹਾਂ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਅੱਗੇ ਲੈ ਗਿਆ।
Mantra 6
अधा नो विश्वसौभग हिरण्यवाशीमत्तम । धनानि सुषणा कृधि ॥
ਫਿਰ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਸੌਭਾਗ੍ਯਦਾਤਾ, ਹੇ ਸੁਵਰਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਧਨੀ, ਸਾਡੇ ਧਨ ਸੁਲਭ, ਸੁਜਿੱਤੇ ਅਤੇ ਸੁਭੋਗ੍ਯ ਕਰ ਦੇ; ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਸੁਖਦ ਮਾਲਕੀ (ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੱਕ) ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ।
Mantra 7
अति नः सश्चतो नय सुगा नः सुपथा कृणु । पूषन्निह क्रतुं विदः ॥
ਸਾਨੂੰ ਚੰਬੜੇ ਹੋਏ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੈ ਚੱਲ; ਸਾਡੇ ਲਈ ਸੁਗਮ ਗਤੀ ਕਰ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਸੁਪਥ ਬਣਾਉ। ਹੇ ਪੂਸ਼ਨ, ਇੱਥੇ ਸਾਡੇ ਕ੍ਰਤੁ ਨੂੰ ਜਾਣ ਅਤੇ ਜਾਗ੍ਰਤ ਕਰ।
Mantra 8
अभि सूयवसं नय न नवज्वारो अध्वने । पूषन्निह क्रतुं विदः ॥
ਸਾਨੂੰ ਸੁਯਵਸ—ਸ਼ੁਭ ਚਰਾਗਾਹ ਵੱਲ ਲੈ ਚੱਲ; ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਜ੍ਵਰ ਨਾ ਚੜ੍ਹੇ। ਹੇ ਪੂਸ਼ਨ, ਇੱਥੇ ਸਾਡੇ ਕ੍ਰਤੁ ਨੂੰ ਜਾਣ ਅਤੇ ਠੀਕ ਕਰ।
Mantra 9
शग्धि पूर्धि प्र यंसि च शिशीहि प्रास्युदरम् । पूषन्निह क्रतुं विदः ॥
ਸਾਨੂੰ ਬਲ ਬਖ਼ਸ਼ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਭਰਪੂਰ ਕਰ; ਦਾਨ ਕਰ ਅਤੇ ਵਧਾ; ਸਾਡੀਆਂ ਊਰਜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤੀਖ਼ਾ ਕਰ; ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੀ ਭੁੱਖ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰ। ਹੇ ਪੂਸ਼ਨ, ਇੱਥੇ ਸਾਡੇ ਕ੍ਰਤੁ ਨੂੰ ਜਾਣ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਲਿਆ।
Mantra 10
न पूषणं मेथामसि सूक्तैरभि गृणीमसि । वसूनि दस्ममीमहे ॥
ਅਸੀਂ ਪੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਵਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਸੁਘੜ ਸੂਕਤਾਂ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਅਭਿਗਾਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਅਦਭੁਤ ਉਸ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਸੱਚੀਆਂ ਦੌਲਤਾਂ—ਵਸੂਆਂ—ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
Frequently Asked Questions
Pūṣan is the Vedic deity who guides people on roads and journeys, protects them from harm, and helps them reach their goal safely while granting well-being and prosperity.
Its main purpose is to ask for safe passage—Pūṣan going in front, clearing obstacles and distress—and to request stable, rightly gained wealth and good fortune.
It is traditionally suitable before starting a journey, at dawn, or as part of a simple fire offering or prayer when seeking protection, guidance, and successful outcomes without harm.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.