Sukta 96
Sukta 1.96
Parāśara Śāktya (traditional for RV 1.96)
Agni
Triṣṭubh
ਰਿਗਵੇਦ 1.96 ਅਗਨੀ-ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਸਦਾ ਨਵੀਂ ਜਨਮ-ਰੂਪਤਾ ਵਾਲਾ ਵੀ। ਦੇਵਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਥਾਂਮਦੇ ਹਨ; ਜਲਾਂ, ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬੁੱਧੀ (ਧਿਸ਼ਣਾ) ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਰਾਤ ਅਤੇ ਉਸ਼ਾ ਦੁਆਰਾ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ “ਇੱਕੋ ਬੱਚਾ” ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਆਉ ਅਤੇ ਪૃਥਵੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੁਵਰਨ ਕਾਂਤੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਿਧਾ ਨਾਲ ਵਧਿਆ ਅਗਨੀ ਮਿਤ੍ਰ–ਵਰੁਣ, ਅਦਿਤੀ, ਸਿੰਧੁ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਦਿਆਉ ਦੇ ਆਸਰੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਯਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ੇ।
Mantras
Mantra 1
स प्रत्नथा सहसा जायमानः सद्यः काव्यानि बळधत्त विश्वा । आपश्च मित्रं धिषणा च साधन्देवा अग्निं धारयन्द्रविणोदाम् ॥
ਉਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਹਸਾ (ਬਲ) ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਸਭ ਕਾਵ੍ਯਕਰਮ (ਸ਼ਿ-ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ) ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਲ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਃ (ਜਲ) ਅਤੇ ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਧਿਸ਼ਣਾ (ਰੂਪ-ਘੜਨ ਵਾਲੀ ਬੁੱਧੀ) ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਧਿਆ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ—ਦ੍ਰਵਿਣੋਦਾ, ਸੱਤਾ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ—ਧਾਰਿਆ।
Mantra 2
स पूर्वया निविदा कव्यतायोरिमाः प्रजा अजनयन्मनूनाम् । विवस्वता चक्षसा द्यामपश्च देवा अग्निं धारयन्द्रविणोदाम् ॥
ਉਹ ਪੁਰਾਤਨ ਨਿਵਿਦ (ਪਹਿਲੇ ਆਹਵਾਨ) ਅਤੇ ਆਯੁ ਦੇ ਕਵਿਤ੍ਵ/ਰਿਸ਼ਿਤ੍ਵ ਨਾਲ ਮਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਇਹ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਵਸ੍ਵਤ ਦੇ ਚਕ੍ਸ਼ੁ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਦ੍ਯੌ ਅਤੇ ਅਪਃ (ਜਲਾਂ) ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਅਗਨਿ ਨੂੰ ਧਾਰਿਆ—ਦ੍ਰਵਿਣੋਦਾ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਦਾਤਾ।
Mantra 3
तमीळत प्रथमं यज्ञसाधं विश आरीराहुतमृञ्जसानम् । ऊर्जः पुत्रं भरतं सृप्रदानुं देवा अग्निं धारयन्द्रविणोदाम् ॥
ਉਸੇ ਨੂੰ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਲਾਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਯਜ੍ਞਸਾਧ, ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ—ਆਹੁਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ, ਜੂ ਅਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ। ਊਰਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਭਾਰਕ, ਬਲ-ਦਾਤਾ—ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਅਗਨਿ ਨੂੰ ਧਾਰਿਆ—ਦ੍ਰਵਿਣੋਦਾ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਦਾਤਾ।
Mantra 4
स मातरिश्वा पुरुवारपुष्टिर्विदद्गातुं तनयाय स्वर्वित् । विशां गोपा जनिता रोदस्योर्देवा अग्निं धारयन्द्रविणोदाम् ॥
ਉਹ ਮਾਤਰਿਸ਼ਵਨ ਹੈ—ਅਨੇਕ ਵਰਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ; ਉਸ ਨੇ ਸੰਤਾਨ ਲਈ ਗਾਤੁ (ਮਾਰਗ) ਲੱਭਿਆ ਅਤੇ ਸ੍ਵਰ (ਲੋਕ) ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਾਂ (ਲੋਕਾਂ) ਦਾ ਗੋਪਾ, ਰੋਦਸੀ (ਦ੍ਯੌ-ਪ੍ਰਿਥਵੀ) ਦਾ ਜਨਿਤਾ—ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਅਗਨਿ ਨੂੰ ਧਾਰਿਆ—ਦ੍ਰਵਿਣੋਦਾ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਦਾਤਾ।
Mantra 5
नक्तोषासा वर्णमामेम्याने धापयेते शिशुमेकं समीची । द्यावाक्षामा रुक्मो अन्तर्वि भाति देवा अग्निं धारयन्द्रविणोदाम् ॥
ਰਾਤ ਅਤੇ ਉਸ਼ਾ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਆਪਸੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਇਕੋ ਸ਼ਿਸ਼ੂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦਿਆਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਦਰੋਂ ਸੁਨਹਿਰੀ ਜੋਤ ਚਮਕਦੀ ਹੈ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਧਾਰਿਆ—ਦ੍ਰਵਿਣੋਦਾ, ਅਸਤਿਤਵ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ।
Mantra 6
रायो बुध्नः संगमनो वसूनां यज्ञस्य केतुर्मन्मसाधनो वेः । अमृतत्वं रक्षमाणास एनं देवा अग्निं धारयन्द्रविणोदाम् ॥
ਉਹ ਰਾਯੋ ਬੁਧਨਹ—ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹੈ; ਵਸੂਆਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ-ਸਥਾਨ ਹੈ; ਯਜ्ञ ਦਾ ਕੇਤੁ—ਧਵਜ ਹੈ; ਮਨਸਾਧਨ—ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਮਨ ਦੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਸਿਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਅਮ੍ਰਿਤਤਵ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਧਾਰਿਆ—ਦ੍ਰਵਿਣੋਦਾ, ਅਸਤਿਤਵ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ।
Mantra 7
नू च पुरा च सदनं रयीणां जातस्य च जायमानस्य च क्षाम् । सतश्च गोपां भवतश्च भूरेर्देवा अग्निं धारयन्द्रविणोदाम् ॥
ਹੁਣ ਵੀ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ—ਦ੍ਰਵਿਣੋਦਾ, ਸਮ੍ਰਿੱਧਿ-ਦਾਤਾ—ਰਈਆਂ ਦੇ ਸਦਨ ਵਜੋਂ ਧਾਰਿਆ ਹੈ: ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਜਨਮਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਹਾਲੇ ਜਨਮ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਸਨ ਬਣ ਕੇ। ਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਅਸਤਿਤਵ-ਖੇਤਰ ਦਾ ਗੋਪਾ, ਅਤੇ ਮਾਪ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵਧਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਬਣ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਧਾਰਿਆ।
Mantra 8
द्रविणोदा द्रविणसस्तुरस्य द्रविणोदाः सनरस्य प्र यंसत् । द्रविणोदा वीरवतीमिषं नो द्रविणोदा रासते दीर्घमायुः ॥
ਦ੍ਰਵਿਣੋਦਾ ਅਗਨੀ—ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਦਾਤਾ—ਤੇਜ਼ ਬਲ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਪੁਰੁਸ਼ਾਰਥ ਦੀ ਧਨਵਾਨ ਦ੍ਰਵ੍ਯ-ਰਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰੇ; ਦ੍ਰਵਿਣੋਦਾ ਸਨਰ (ਮਨੁੱਖੀ) ਬਲ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਸਾਨੂੰ ਦੇਵੇ। ਦ੍ਰਵਿਣੋਦਾ ਵੀਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਪੋਸ਼ਕ ਇਸ਼ ਸਾਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ੇ; ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਦਾਤਾ ਸਾਨੂੰ ਦਿਰਘ ਆਯੁ ਦੇਵੇ।
Mantra 9
एवा नो अग्ने समिधा वृधानो रेवत्पावक श्रवसे वि भाहि । तन्नो मित्रो वरुणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौः ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਅਗਨੀ, ਸਾਡੀ ਸਮਿਧਾ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਰੇਵਤ ਪਾਵਕ, ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਯਸ਼ ਲਈ ਚਮਕ। ਅਤੇ ਉਸ ਯਸ਼ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਮਿਤ੍ਰ-ਵਰੁਣ ਵਧਾਉਣ; ਅਦਿਤੀ, ਸਿੰਧੁ, ਪૃਥਵੀ ਅਤੇ ਦ੍ਯੌ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਦੇਣ।
Frequently Asked Questions
It praises Agni as a timeless power that is kindled anew in every sacrifice, sustained by cosmic forces, and asked to grant purification, abundance, and radiant renown.
Agni is imagined as the single luminous presence that appears through the daily cycle—kept alive by the rhythms of Night and Dawn—so the household fire mirrors the universe’s order.
They represent the wider supports of ṛta (cosmic order). The hymn asks these powers to enlarge and stabilize the blessing that Agni kindles—fame, well-being, and fullness of life.
Ask anything about Sukta 96 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
