
Sukta 1.74
Gopavana Ātreya (traditional for RV 1.74)
Agni
Gāyatrī (probable; short 3-pāda structure typical of gāyatrī in this hymn style)
ਇਹ ਸੂਕਤ ਯਜ್ಞ ਦੇ ਸਦਾ ਨੇੜੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਅਗਨੀ ਵੱਲ ਇਕ ਅਰਦਾਸੀ ਪਹੁੰਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਤੁਤੀਆਂ “ਦੂਰੋਂ ਵੀ” ਅਤੇ “ਇੱਥੇ” ਯਜਨ-ਕ੍ਰਿਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਣੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਉਪਾਧੀਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ—ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਹਵਾਨਿਤ, ਦਿਵ੍ਯ-ਸਵਰੂਪ, ਮਹਾਬਲੀ, ਬਰ੍ਹਿਸ ਉੱਤੇ ਸੁਚੱਜੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਸਨ ਲੈਣ ਵਾਲਾ। ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਉਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਵਿਸ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਪਾਸਕ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਤੇਜਸਵੀ ਵੀਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 1
उपप्रयन्तो अध्वरं मन्त्रं वोचेमाग्नये । आरे अस्मे च शृण्वते ॥
ਅਸੀਂ ਅਧਵਰ (ਅੰਤਰ ਯਜ੍ਞ) ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਿਆਂ ਅਗਨੀ ਲਈ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਦੇ ਹਾਂ; ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਵੀ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਨੇੜੇ ਵੀ ਸੁਣੇ।
Mantra 2
यः स्नीहितीषु पूर्व्यः संजग्मानासु कृष्टिषु । अरक्षद्दाशुषे गयम् ॥
ਜੋ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸ્નਿਹਿਤ (ਘਨਿਸ਼ਠ) ਇਕੱਠਾਂ ਵਿੱਚ, ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ (ਜਨ-ਸਮੂਹਾਂ) ਵਿੱਚ, ਦਾਤੇ ਦੇ ਗਯ (ਜੀਵ-ਸ਼ਕਤੀ) ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਆਇਆ ਹੈ—ਉਹ ਅਗਨੀ ਅਰਪਣ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਜੋ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।
Mantra 3
उत ब्रुवन्तु जन्तव उदग्निर्वृत्रहाजनि । धनंजयो रणेरणे ॥
ਅਤੇ ਜੀਵ ਜੰਤੂ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਨ: ‘ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਹੰਤਾ ਅਗਨੀ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਹੈ’—ਹਰ ਰਣ ਵਿੱਚ ਧਨਜਯ, ਹਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਜੇਤੂ।
Mantra 4
यस्य दूतो असि क्षये वेषि हव्यानि वीतये । दस्मत्कृणोष्यध्वरम् ॥
ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਦੂਤ ਹੈਂ, ਉੱਥੇ ਤੂੰ ਹਵ੍ਯਾਂ ਨੂੰ ਵੀਤਯੇ (ਆਨੰਦ-ਭੋਗ ਲਈ) ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ; ਦਸ੍ਮ (ਅਦਭੁਤ) ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤੂੰ ਅਧ੍ਵਰ (ਯਜ੍ਞ) ਨੂੰ ਰਚਦਾ ਹੈਂ।
Mantra 5
तमित्सुहव्यमङ्गिरः सुदेवं सहसो यहो । जना आहुः सुबर्हिषम् ॥
ਹੇ ਅੰਗਿਰਸ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਹੀ ਲੋਕ ‘ਸੁਹਵ੍ਯ’ (ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਹਵਾਨਯੋਗ), ‘ਸੁਦੇਵ’ (ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਦੇਵ), ‘ਸਹਸੋ ਯਹਃ’ (ਬਲ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ), ਅਤੇ ‘ਸੁਬर्हਿਸ਼’ (ਚੰਗੇ ਬਰ੍ਹਿਸ ਵਾਲਾ) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
Mantra 6
आ च वहासि ताँ इह देवाँ उप प्रशस्तये । हव्या सुश्चन्द्र वीतये ॥
ਹੇ ਸੁਸ਼ਚੰਦਰ! ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ—ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ—ਇੱਥੇ, ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਲਈ ਨੇੜੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈਂ; ਹਵਿਆਂ ਦੇ ਆਨੰਦਮਈ ਸਵੀਕਾਰ (ਵੀਤਯੇ) ਲਈ।
Mantra 7
न योरुपब्दिरश्व्यः शृण्वे रथस्य कच्चन । यदग्ने यासि दूत्यम् ॥
ਤੇਰੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਰਥ ਦੀ ਰਤਾ ਭਰ ਚੀਂਚੀਂ; ਜਦੋਂ, ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੂੰ ਦੂਤ-ਕਰਤੱਬ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ।
Mantra 8
त्वोतो वाज्यह्रयोऽभि पूर्वस्मादपरः । प्र दाश्वाँ अग्ने अस्थात् ॥
ਤੇਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਵਾਜ੍ਯਹ੍ਰਯ (ਅਥੱਕ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ-ਬਲ ਦਾ ਵਾਹਕ), ਪਹਿਲੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਦੂਜਾ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲ ਗਿਆ; ਹੇ ਅਗਨੀ, ਦਾਸ਼ਵਾਨ (ਦਾਨੀ) ਅੱਗੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।
Mantra 9
उत द्युमत्सुवीर्यं बृहदग्ने विवाससि । देवेभ्यो देव दाशुषे ॥
ਅਤੇ, ਹੇ ਅਗਨੀ—ਵਿਸ਼ਾਲ—ਤੂੰ ਦ੍ਯੁਮਤ ਸੁਵੀਰ੍ਯ (ਵੀਰ-ਸ਼ਕਤੀ) ਦਾ ਮਹਾਨ ਬਲ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈਂ; ਹੇ ਦੇਵ, ਦਾਨਸ਼ੀਲ ਯਜਮਾਨ ਲਈ—ਦੇਵਾਂ ਲਈ—ਉਸ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈਂ।
It invites Agni into the sacrifice and praises him as the priest-fire who listens to the hymn, receives offerings, and brings strength and success to the worshipper.
Agni is both cosmic and immediate: he is present in the ritual fire before the singers, and also the divine power that can respond beyond the visible rite.
“Suhavya” means ‘easy to invoke’—Agni responds readily to proper calling. “Subarhiṣ” means ‘well-seated on the barhis,’ indicating Agni is correctly installed in ritual order and therefore effective.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.