Sukta 173

Mantra 1

गायत्साम नभन्यं यथा वेरर्चाम तद्वावृधानं स्वर्वत् । गावो धेनवो बर्हिष्यदब्धा आ यत्सद्मानं दिव्यं विवासान् ॥

ਗੀਤ (ਗਾਇਤ੍) ਅਕਾਸ਼-ਜਨਮਿਆ ਸਾਮਨ ਗਾਵੇ; ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸ੍ਵਰਵਤ੍ (ਸੂਰਜੀ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ) ਅਤੇ ਸਦਾ ਵਧਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਤੱਤ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰੀਏ। ਗਾਵਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਪਾਲਣਹਾਰ ਧੇਨੂਆਂ ਸਮਾਨ ਕਿਰਣਾਂ, ਬਰ੍ਹਿਸ਼ (ਯਜ्ञ-ਆਸਨ) ਉੱਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਸਦਮਾਨ (ਨਿਵਾਸ) ਵੱਲ ਆ ਕੇ ਬੈਠਦੀਆਂ ਹਨ।

Mantra 2

अर्चद्वृषा वृषभिः स्वेदुहव्यैर्मृगो नाश्नो अति यज्जुगुर्यात् । प्र मन्दयुर्मनां गूर्त होता भरते मर्यो मिथुना यजत्रः ॥

ਵ੍ਰਿਸ਼ਾ (ਬਲਵਾਨ ਬਲਦ) ਨੂੰ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭੀਆਂ—ਬਲਵਾਨਾਂ—ਵੱਲੋਂ ਸ্তুਤੀ ਨਾਲ ਅਰਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਵ੍ਯ ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਨੰਦ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮ੍ਰਿਗ ਵਾਂਗ ਉਹ ਭੱਖਣ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਅਤੇ ਉਤਸੁਕ ਹੋਤ੍ਰ ਮਨ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਧਾਰਦਾ ਹੈ; ਯਜ੍ਯਤ੍ਰ ਯੁਵਕ ਯਜਮਾਨ ਮਿਥੁਨਾ (ਜੋੜੇ) ਅਰਪਣ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।

Mantra 3

नक्षद्धोता परि सद्म मिता यन्भरद्गर्भमा शरदः पृथिव्याः । क्रन्ददश्वो नयमानो रुवद्गौरन्तर्दूतो न रोदसी चरद्वाक् ॥

ਨਕ੍ਸ਼ੱਧੋਤਾ—ਹੋਤ੍ਰ—ਮਾਪੇ ਹੋਏ ਸਦਮ (ਨਿਵਾਸ) ਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘੇਰ ਕੇ ਆਵਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਪૃਥਵੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਦ-ਰੁੱਤਾਂ ਤੋਂ ਗਰਭ ਨੂੰ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਈਦੀ ਹਿੰਹਿਨਾਉਂਦੀ ਘੋੜੀ ਵਾਂਗ, ਅਤੇ ਡਕਾਰਦਾ ਗੌਰ (ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ) ਵਾਂਗ, ਵਾਕ ਅੰਦਰ ਹੀ ਚਲਦੀ ਹੈ—ਰੋਦਸੀ (ਦ੍ਯੌ ਅਤੇ ਪૃਥਵੀ) ਦੋਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੂਤ ਵਾਂਗ—ਬੋਲ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿਚਕਾਰ ਭਟਕਦੀ ਹੈ।

Mantra 4

ता कर्माषतरास्मै प्र च्यौत्नानि देवयन्तो भरन्ते । जुजोषदिन्द्रो दस्मवर्चा नासत्येव सुग्म्यो रथेष्ठाः ॥

ਦੇਵਯੰਤੋ—ਦਿਵ੍ਯ ਵੱਲ ਲਾਲਸਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ—ਉਸ ਲਈ ਹੋਰ ਹੋਰ ਪਰਿਪੱਕ ਕਰਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚ੍ਯੌਤਨ (ਪ੍ਰਬਲ ਉਪਰਾਲੇ/ਯਤਨ) ਅੱਗੇ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਦਸ੍ਮਵਰ੍ਚਾ—ਅਦਭੁਤ ਤੇਜ ਵਾਲਾ—ਇੰਦਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੁਜੋਸ਼ਤ (ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ); ਨਾਸਤ੍ਯਾਂ ਵਾਂਗ ਸੁਗ੍ਮ੍ਯੋ—ਸਹੀ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ—ਅਤੇ ਰਥੇਸ਼੍ਠਾਃ—ਰਥ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ—ਹੋਵੇ।

Mantra 5

तमु ष्टुहीन्द्रं यो ह सत्वा यः शूरो मघवा यो रथेष्ठाः । प्रतीचश्चिद्योधीयान्वृषण्वान्ववव्रुषश्चित्तमसो विहन्ता ॥

ਉਸ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰ—ਜੋ ਸਤ੍ਵਾ (ਸੱਚਾ ਬਲ) ਹੈ; ਜੋ ਸ਼ੂਰ ਹੈ; ਜੋ ਮਘਵਾ (ਦਾਨਸ਼ੀਲ ਮਾਲਕ) ਹੈ; ਜੋ ਰਥੇਸ਼੍ਠਾਃ (ਰਥ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ) ਹੈ। ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਵਿਰੋਧਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵੀ ਉਹ ਯੋਧੀਯਾਨ (ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਬਲਵਾਨ ਯੋਧਾ) ਹੈ; ਵ੍ਰਿਸ਼ਣ੍ਵਾਨ—ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਵਾਂਗ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ—ਅਤੇ ਵਵਵ੍ਰੁਸ਼ਃ ਚਿੱਤਮਸਃ ਵਿਹੰਤਾ—ਘੇਰ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਅੰਧਕਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਕੇ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Mantra 6

प्र यदित्था महिना नृभ्यो अस्त्यरं रोदसी कक्ष्ये नास्मै । सं विव्य इन्द्रो वृजनं न भूमा भर्ति स्वधावाँ ओपशमिव द्याम् ॥

ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਪੂਰਾ ਅਵਕਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਦਿਉ ਅਤੇ ਪૃਥਵੀ—ਇਹ ਦੋ ਲੋਕ—ਉਸ ਲਈ ਤੰਗ ਘੇਰਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਪੂਰਨਤਾ ਨਾਲ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਵਿਸਾਲ ਧਰਤੀ ਵਾਂਗ ਉਹ ਸਾਡੇ ਯਤਨ ਦਾ ਖੇਤਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸ੍ਵਧਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਸਹਾਰਾ-ਪੱਟੀ ਨਾਲ ਟਿਕਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

Mantra 7

समत्सु त्वा शूर सतामुराणं प्रपथिन्तमं परितंसयध्यै । सजोषस इन्द्रं मदे क्षोणीः सूरिं चिद्ये अनुमदन्ति वाजैः ॥

ਟੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਸ਼ੂਰ, ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਲੱਭਦੇ ਹਾਂ—ਸਤਿਆਂ ਦਾ ਬਲਵਾਨ ਆਨੰਦ-ਸਰੂਪ; ਰਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੇਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰਨ ਲਈ। ਮਦ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸੰਜੋਗ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਵਾਜ (ਬਲ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨੇਤਾ—ਸੂਰੀ—ਭੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੱਸਦੇ-ਖੇਡਦੇ ਚਲਦੇ ਹਨ।

Mantra 8

एवा हि ते शं सवना समुद्र आपो यत्त आसु मदन्ति देवीः । विश्वा ते अनु जोष्या भूद्गौः सूरीँश्चिद्यदि धिषा वेषि जनान् ॥

ਹਾਂ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ, ਤੇਰੇ ਸਵਨ (ਸੋਮ-ਪੀੜਨ) ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਹਨ—ਜਦੋਂ ਦੇਵੀਆਂ ਆਪಃ (ਦਿਵ੍ਯ ਜਲ) ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਤੈਥੋਂ ਮਦ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਦ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਅਨੁਜੋਸ਼੍ਯ (ਸਹਿਮਤ) ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਗੌਃ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਕਿਰਣ) ਵੀ—ਜੇ ਤੂੰ ਧਿਸ਼ਾ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬੁੱਧੀ) ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭ ਕੇ ਰਾਹ ਦਿਖਾਵੇਂ—ਤਾਂ ਸੂਰੀ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨੇਤਾ) ਵੀ ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੇ ਹਨ।

Mantra 9

असाम यथा सुषखाय एन स्वभिष्टयो नरां न शंसैः । असद्यथा न इन्द्रो वन्दनेष्ठास्तुरो न कर्म नयमान उक्था ॥

ਅਸੀਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਸਖਾ ਬਣੀਏ—ਸੁਥਿਰ ਆਸਰੇ ਵਾਲੇ—ਜਿਵੇਂ ਨਰ ਯੋਗ ਸ਼ੰਸ (ਸਤੁਤੀਆਂ) ਨਾਲ (ਸਹਾਰਾ ਪਾਂਦੇ ਹਨ) ਤਿਵੇਂ। ਸਾਡੇ ਵੰਦਨ-ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਸਥਾਪਿਤ ਰਹੇ; ਤੁਰ (ਵੇਗਵਾਨ) ਹੋ ਕੇ ਸਾਡੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਵੇ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਉਕਥਾਂ ਨੂੰ ਫਲਦਾਇਕ ਸਿੱਧੀ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਵੇ।

Mantra 10

विष्पर्धसो नरां न शंसैरस्माकासदिन्द्रो वज्रहस्तः । मित्रायुवो न पूर्पतिं सुशिष्टौ मध्यायुव उप शिक्षन्ति यज्ञैः ॥

ਟੱਕਰ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਨਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਸਾਡੀਆਂ ਸ਼ੰਸ-ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਵਜ੍ਰਹਸਤ ਇੰਦਰ ਸਾਡਾ ਬਣ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆਸਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ। ਜਿਵੇਂ ਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਸਾਥੀ ਸੁਸ਼ਿਸ਼ਟ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰਪਤੀ (ਨਗਰ-ਪਤੀ) ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਮੱਧਿਆਯੁਵ (ਵਧਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਂਦੀਆਂ ਤੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Mantra 11

यज्ञो हि ष्मेन्द्रं कश्चिदृन्धञ्जुहुराणश्चिन्मनसा परियन् । तीर्थे नाच्छा तातृषाणमोको दीर्घो न सिध्रमा कृणोत्यध्वा ॥

ਯਜ੍ਞ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਕੋਈ (ਯਜਮਾਨ), ਜੁਹੁਰਾਣ (ਆਹੁਤੀ ਦੇਂਦਾ) ਹੋਇਆ ਵੀ, ਮਨ ਨਾਲ ਪਰਿਯਾਨ (ਚੱਕਰ ਲਾਂਦਾ/ਵਿਚਰਦਾ) ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਇੱਛਿਤ ਓਕ (ਨਿਵਾਸ) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਰਾਹ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਲਕਸ਼ ਤੱਕ ਸਿੱਧਾ ਪਥ ਤਿਆਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Mantra 12

मो षू ण इन्द्रात्र पृत्सु देवैरस्ति हि ष्मा ते शुष्मिन्नवयाः । महश्चिद्यस्य मीळ्हुषो यव्या हविष्मतो मरुतो वन्दते गीः ॥

ਹੇ ਇੰਦਰ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਸਾਨੂੰ ਨਾ ਛੱਡੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ, ਹੇ ਸ਼ੂਸ਼ਮਵਾਨ, ਤੇਰੀਆਂ ਰੱਖਿਆਵਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹਨ। ਮਹਾਨ ਹੈ ਉਹ ਕਿਰਪਾਲੂ ਦਾਤਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਰਪਿਤ ਹਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਮਰੁਤ ਆਪਣੇ ਗੀਤ ਨਾਲ ਵੰਦਦੇ ਹਨ।

Mantra 13

एष स्तोम इन्द्र तुभ्यमस्मे एतेन गातुं हरिवो विदो नः । आ नो ववृत्याः सुविताय देव विद्यामेषं वृजनं जीरदानुम् ॥

ਹੇ ਇੰਦਰ, ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੈ; ਹੇ ਹਰਿਵਃ, ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਲਈ ਰਾਹ ਜਾਣ। ਹੇ ਦੇਵ, ਸੁਗਤੀ ਲਈ ਸਾਡੇ ਵੱਲ ਮੁੜ; ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਇਸ ਸਰਗਰਮ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੀਏ।