Rig Veda Sukta 58
Mandala 1Sukta 589 Mantras

Sukta 58

Sukta 1.58

Rishi

Viśvāmitra Gāthina (traditional for RV 1.58)

Devata

Agni (Hotar; as messenger)

Chandas

Jagatī (probable for RV 1.58; verify in critical edition)

ਰਿਗਵੇਦ 1.58 ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਹੋਤ੍ਰ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦੂਤ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਯਜ੍ਞ-ਕ੍ਰਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਵਿ-ਅਰਪਣ ਲਈ ਬੁਲਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਉਪਕਾਰਕ ਪੁਰੋਹਿਤੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਨਾਲ ਭੜਕਦੀ, ਭੈ-ਭਕਤੀ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਜ੍ਵਲੰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦਰਸਾਂਦਾ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਤੋਂ ਆਸਰਾ, ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ਼ਾ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Mantras

Mantra 1

नू चित्सहोजा अमृतो नि तुन्दते होता यद्दूतो अभवद्विवस्वतः । वि साधिष्ठेभिः पथिभी रजो मम आ देवताता हविषा विवासति ॥

ਹੁਣ ਵੀ ਬਲ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਅਮ੍ਰਿਤ (ਅਗਨੀ) ਚਲਾਇਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਜਦੋਂ ਹੋਤਾ ਵਿਵਸਵਤ ਦਾ ਦੂਤ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਸਿੱਧੇ ਰਾਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਰਜ (ਅੰਤਰਿਕਸ਼) ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਵਿਸ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਸਨਿਧੀ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Mantra 2

आ स्वमद्म युवमानो अजरस्तृष्वविष्यन्नतसेषु तिष्ठति । अत्यो न पृष्ठं प्रुषितस्य रोचते दिवो न सानु स्तनयन्नचिक्रदत् ॥

ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਧਾਮ ਵੱਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ—ਸਦਾ ਯੁਵਾਨ, ਅਜਰ; ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਲੇ ਥਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੇਗ ਨਾਲ ਲੰਘਦਾ ਹੋਇਆ, ਨਿਚੋੜੇ ਹੋਏ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ/ਪਥਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਛਿੜਕੇ ਹੋਏ (ਰਸ ਨਾਲ ਸਿੰਚਿਤ) ਅਸ਼ਵ ਵਾਂਗ ਉਸ ਦੀ ਪਿੱਠ ਚਮਕਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਦਿਉ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਵਾਂਗ ਗੱਜਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਉੱਚੀ ਪੁਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉੱਚੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਆਹਵਾਨ ਨਾਲ ਸੱਤਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Mantra 3

क्राणा रुद्रेभिर्वसुभिः पुरोहितो होता निषत्तो रयिषाळमर्त्यः । रथो न विक्ष्वृञ्जसान आयुषु व्यानुषग्वार्या देव ऋण्वति ॥

ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਵਸੂਆਂ ਨਾਲ ਬਲਵਾਨ, ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਜੋਂ ਅੱਗੇ ਸਥਾਪਿਤ—ਹੋਤ੍ਰ ਬੈਠਾ ਹੈ; ਅਮਰ, ਰਯਿਸ਼ਾਲ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਜੇਤੂ)। ਰਥ ਵਾਂਗ ਉਹ ਕੁਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਿੱਧਾ ਜੋਤ ਕੇ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਆਯੁ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਛਿਤ ਧਨ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲਾਂਦਾ ਹੈ—ਦੇਵ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਰਤਿਤ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਂਦਾ ਹੈ।

Mantra 4

वि वातजूतो अतसेषु तिष्ठते वृथा जुहूभिः सृण्या तुविष्वणिः । तृषु यदग्ने वनिनो वृषायसे कृष्णं त एम रुशदूर्मे अजर ॥

ਵਾਤ-ਬਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ, ਅਗਨਿ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਿਚੋੜਾਂ (ਅਤਸੇਸ਼ੁ) ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਖੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਜੁਹੂਆਂ (ਯਜ्ञ-ਚਮਚਿਆਂ) ਨਾਲ ਉਹ ਵਿਅਰਥ ਮਿਹਨਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ—ਘੋਰ ਧੁਨੀ ਵਾਲੀ, ਪ੍ਰਬਲ ਵਹਿੰਦੀ ਊਰਜਾ-ਧਾਰਾ। ਜਦੋਂ, ਹੇ ਅਗਨੇ, ਤੂੰ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਲੀਆਂ ਵਨਸਪਤੀਆਂ/ਅੰਕੁਰਾਂ ਵਿਚ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਵਾਂਗ ਉੱਛਲਦਾ ਹੈਂ, ਤਦ ਤੇਰਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਵਰੋਧ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇਰੀ ਚਮਕਦੀ ਊਰਮੀ (ਤਰੰਗ-ਗਤੀ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਉੱਠਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਅਜਰ।

Mantra 5

तपुर्जम्भो वन आ वातचोदितो यूथे न साह्वाँ अव वाति वंसगः । अभिव्रजन्नक्षितं पाजसा रजः स्थातुश्चरथं भयते पतत्रिणः ॥

ਤਪਦੇ ਜੱਬੜਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਵਾਯੂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਣ ਨਾਲ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਸਾਹ ਫੂਕਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਝੁੰਡ ਵਿਚ ਜਿੱਤੂ ਨੇਤਾ। ਅਖੁੱਟ ਤੇਜ-ਬਲ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ, ਆਪਣੀ ਜਵਾਲਾ ਨਾਲ ਅੰਤਰਾਲਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਥਿਰ ਤੇ ਚਲ ਦੋਵੇਂ ਕੰਬਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਰਾਂ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਡਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Mantra 6

दधुष्ट्वा भृगवो मानुषेष्वा रयिं न चारुं सुहवं जनेभ्यः । होतारमग्ने अतिथिं वरेण्यं मित्रं न शेवं दिव्याय जन्मने ॥

ਭ੍ਰਿਗੂਆਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਟਿਕਾਇਆ ਹੈ—ਸੋਹਣੇ ਧਨ ਵਾਂਗ, ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸੌਖੇ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲਾ ‘ਸੁਹਵ’। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਹੋਤ੍ਰ, ਚੁਣਨਯੋਗ ਅਤਿਥੀ, ਮਿਤ੍ਰ ਵਾਂਗ ਸ਼ਿਵ (ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ)—ਸਾਡੇ ਅੰਦਰਲੇ ਦਿਵ੍ਯ ਜਨਮ ਲਈ।

Mantra 7

होतारं सप्त जुह्वो यजिष्ठं यं वाघतो वृणते अध्वरेषु । अग्निं विश्वेषामरतिं वसूनां सपर्यामि प्रयसा यामि रत्नम् ॥

ਸੱਤ ਜੁਹੂਆਂ ਵਾਲਾ ਹੋਤ੍ਰ—ਯਜ्ञ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਯੋਗ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਰਮਠ ਲੋਕ ਅਧਵਰਾਂ ਵਿਚ ਚੁਣਦੇ ਹਨ—ਉਸ ਅਗਨੀ ਨੂੰ, ਸਭ ਵਸੂਆਂ ਦੇ ਅਚੂਕ ਵਾਹਕ ਨੂੰ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਭੇਟ ਨਾਲ ਸੇਵਦਾ ਹਾਂ; ਰਤਨ-ਰੂਪ ਖਜ਼ਾਨੇ ਲਈ ਮੈਂ ਉਸ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।

Mantra 8

अच्छिद्रा सूनो सहसो नो अद्य स्तोतृभ्यो मित्रमहः शर्म यच्छ । अग्ने गृणन्तमंहस उरुष्योर्जो नपात्पूर्भिरायसीभिः ॥

ਹੇ ਅੱਛਿਦ੍ਰ (ਨਿਰਦੋਸ਼) ਸਹਸੋ ਸੂਨੋ (ਬਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ), ਅੱਜ ਸਾਨੂੰ—ਸਤੋਤ੍ਰ ਗਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ—ਹੇ ਮਹਾਮਿੱਤਰ, ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼ਰਮ (ਸ਼ਾਂਤੀ-ਆਸਰਾ) ਬਖ਼ਸ਼। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਗਾਇਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਅੰਹਸ (ਕਲੇਸ਼/ਪਾਪ) ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਚਾ; ਹੇ ਊਰਜੋ ਨਪਾਤ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਸੰਤਾਨ), ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਚੀਰਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਪੂਰਭਿਰ ਆਯਸੀਭਿਃ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰ।

Mantra 9

भवा वरूथं गृणते विभावो भवा मघवन्मघवद्भ्यः शर्म । उरुष्याग्ने अंहसो गृणन्तं प्रातर्मक्षू धियावसुर्जगम्यात् ॥

ਹੇ ਵਿਭਾਵਸੁ (ਸਰਵ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ), ਸਤੋਤ੍ਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਤੂੰ ਵਰੂਥ (ਆਸਰਾ-ਕਵਚ) ਬਣ; ਹੇ ਮਘਵਨ, ਦਾਨੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਅਤੇ ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਵਧਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਤੂੰ ਸ਼ਰਮ (ਸ਼ਾਂਤੀ-ਰੱਖਿਆ) ਬਣ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਗ੍ਰਿਣੰਤ ਨੂੰ ਅੰਹਸ ਤੋਂ ਉਰੁਸ਼੍ਯ (ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਚਾ), ਤਾਂ ਜੋ ਪ੍ਰਾਤಃਕਾਲ ਧਿਆਵਸੁ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਧੀ ਦਾ ਧਨ) ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਛੇਤੀ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Frequently Asked Questions

Agni is praised as the Hotṛ (ritual priest) and Dūta (messenger) who carries offerings and invites the gods to be present in the sacrifice.

Because Agni is not only a gentle ritual fire but also a cosmic force: wind-driven, consuming wood, spreading light and heat so strongly that beings ‘tremble’ before him.

It asks Agni to be a shelter and peace, to protect the worshipper from distress (aṃhas), and to bring inspired wealth and clear thought swiftly at dawn.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App