
Sukta 1.151
Mitra-Varuṇa (dual) (probable from dual forms and Mitra mention)
ਇਹ ਸੂਕਤ ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਪਿਆਰੇ ਜੁੜਵੇਂ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਤ (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ) ਨੂੰ ਥਾਂਮਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਦੇ ਬਚਨ ਉੱਤੇ ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਾਧਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ “ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਰਵਾਜ਼ੇ” ਖੋਲ੍ਹਣ, ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਪੋਸ਼ਕ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣ, ਅਤੇ ਉਸ਼ਾ ਤੇ ਸੂਰਜੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਤਾ ਵੱਲ ਖਿੱਚਣ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਦੇਵਤਾ-ਸੱਤਾ ਅਤੇ ਉਦਾਰ ਦਾਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Mantra 1
मित्रं न यं शिम्या गोषु गव्यवः स्वाध्यो विदथे अप्सु जीजनन् । अरेजेतां रोदसी पाजसा गिरा प्रति प्रियं यजतं जनुषामवः ॥
ਮਿੱਤਰ ਵਾਂਗ—ਗਵ੍ਯਵਃ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਗੋਆਂ ਦੇ ਖੋਜੀ, ਆਪਣੇ ਯਤਨ ਨਾਲ, ਸ੍ਵਾਧ੍ਯ (ਸਵੈ-ਨਿਯਮ) ਦੁਆਰਾ, ਵਿਦਥ ਵਿਚ ਅਤੇ ਅਪ੍ਸੁ (ਜਲਾਂ) ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਜਸ (ਬਲ) ਨਾਲ ਰੋਦਸੀ (ਦ੍ਯੌ-ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ) ਦੋਵੇਂ ਲੋਕ ਕੰਬਦੇ ਹਨ। ਗਿਰਾ (ਵਾਣੀ) ਨਾਲ ਉਹ ਪ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਯਜਤ ਉਸ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅਵਃ (ਰਖਿਆ/ਪਾਲਣਾ) ਰੂਪ।
Mantra 2
यद्ध त्यद्वां पुरुमीळ्हस्य सोमिनः प्र मित्रासो न दधिरे स्वाभुवः । अध क्रतुं विदतं गातुमर्चत उत श्रुतं वृषणा पस्त्यावतः ॥
ਜਦੋਂ ਧਨਵਾਨ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੋਮ-ਪੀੜਨਹਾਰੇ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਕੇ, ਤੁਹਾਡਾ ਕਰਮ ਅੱਗੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ—ਤਦ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਕ੍ਰਤੁ (ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ/ਵਿਧਿ-ਬੁੱਧੀ) ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗਾਤੁ (ਰਾਹ) ਲੱਭ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਹੇ ਦੋ ਬਲਵਾਨੋ (ਵ੍ਰਿਸ਼ਣਾ), ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣੇ ਜਾਣ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਘਰ—ਪਸਤਿਆਵਤ—ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਟਿਕਾਉਂਦੇ ਹੋ।
Mantra 3
आ वां भूषन्क्षितयो जन्म रोदस्योः प्रवाच्यं वृषणा दक्षसे महे । यदीमृताय भरथो यदर्वते प्र होत्रया शिम्या वीथो अध्वरम् ॥
ਹੇ ਦੋ ਬਲਵਾਨੋ (ਵ੍ਰਿਸ਼ਣਾ), ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਤੋਂ ਵੱਸਦੇ ਲੋਕ ਸਿੰਗਾਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਉਚਾਰਨਯੋਗ ਬਚਨ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ—ਤੁਹਾਡੀ ਮਹਾਨ ਦਕਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਲਈ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਤ (ਸੱਚ-ਵਿਵਸਥਾ) ਲਈ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਜਦੋਂ ਤੇਜ਼ਗਾਮੀ ਅਰਵਤ (ਸ਼ੀਘ੍ਰ ਚਾਲਕ) ਲਈ ਕਰਦੇ ਹੋ—ਤਦ ਹੋਤਰਾ (ਯਾਜਕ-ਕਿਰਿਆ) ਅਤੇ ਸ਼ਿਮਿਆ (ਯਤਨ/ਸੰਘਰਸ਼) ਰਾਹੀਂ ਤੁਸੀਂ ਅਧਵਰ (ਯਜ્ઞ) ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋ।
Mantra 4
प्र सा क्षितिरसुर या महि प्रिय ऋतावानावृतमा घोषथो बृहत् । युवं दिवो बृहतो दक्षमाभुवं गां न धुर्युप युञ्जाथे अपः ॥
ਹੇ ਅਸੁਰ-ਸ਼ਕਤਿਓ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਯ ਸਰਬਭੌਮਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਤਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ‘ਵਿਸ਼ਾਲ ਤ’ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਿਉ ਦੇ ਮਹਾਨ ਦਕਸ਼ (ਦਕਸ਼ਤਾ/ਸ਼ਕਤੀ) ਬਣ ਗਏ ਹੋ; ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਅਪಃ (ਜਲਧਾਰਾਂ) ਨੂੰ ਧੁਰਯ ਗਾਂ ਵਾਂਗ ਜੂਏ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹੋ—ਧਾਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਰਮ-ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹੋ।
Mantra 5
मही अत्र महिना वारमृण्वथोऽरेणवस्तुज आ सद्मन्धेनवः । स्वरन्ति ता उपरताति सूर्यमा निम्रुच उषसस्तक्ववीरिव ॥
ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਡੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਹੋ; ਨਿਰਮਲ, ਪ੍ਰੇਰਕ ਧਾਰਾਂ ਪਾਲਣਹਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਵਾਂਗ ਸਦਮ/ਆਸਨ ਵੱਲ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਉੱਪਰ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇਜ਼ ਉੱਡਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ—ਸਾਡੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਅਵਤਰਨ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
Mantra 6
आ वामृताय केशिनीरनूषत मित्र यत्र वरुण गातुमर्चथः । अव त्मना सृजतं पिन्वतं धियो युवं विप्रस्य मन्मनामिरज्यथः ॥
ਤ (ਸੱਚ ਦੇ ਨਿਯਮ) ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲ ਕੇਸ਼ਿਨੀ—ਚਮਕਦਾਰ ਕੇਸਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰੇਰਣਾ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਗਾਇਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਮਿਤ੍ਰ; ਜਿੱਥੇ, ਹੇ ਵਰੁਣ, ਤੁਸੀਂ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰਦੇ ਹੋ। ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਵਰੂਪ ਨਾਲ ਸਾਡੀਆਂ ਧਿਯੋ (ਵਿਚਾਰ/ਬੁੱਧੀ) ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹੋ ਤੇ ਪਾਲੋ; ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਵਿਪ੍ਰ (ਸ਼ੀ) ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਘੜਤਾਂ—ਮਨਮ—ਵਿੱਚ ਰਮਦੇ ਹੋ।
Mantra 7
यो वां यज्ञैः शशमानो ह दाशति कविर्होता यजति मन्मसाधनः । उपाह तं गच्छथो वीथो अध्वरमच्छा गिरः सुमतिं गन्तमस्मयू ॥
ਜੋ ਕੋਈ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਬਲਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਕਵੀ, ਹੋਤ੍ਰ, ਮਨਮਸਾਧਨ (ਅੰਦਰਲੀ ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਸਿਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ) ਬਣ ਕੇ ਯਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਜਾਂਦੇ ਹੋ; ਅਧਵਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵੱਲ, ਸਤੁਤੀਆਂ ਵੱਲ ਆਓ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੱਭਣ ਵਾਲੇ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਤੇਜਸਵੀ ਸੁਮਤੀ (ਸ਼ੁਭ-ਮਤੀ) ਨਾਲ ਪਹੁੰਚੋ।
Mantra 8
युवां यज्ञैः प्रथमा गोभिरञ्जत ऋतावाना मनसो न प्रयुक्तिषु । भरन्ति वां मन्मना संयता गिरोऽदृप्यता मनसा रेवदाशाथे ॥
ਹੇ ਦੋਵੇਂ ਦੇਵੋ, ਯੱਗਾਂ ਦੇ ਅਰਪਣਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹੋ—ਤ ਦੇ ਧਾਰਕ—ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਸਹੀ ਪ੍ਰਯੁਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਯਮਿਤ ਗੀਤ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਅੰਦਰੂਨੀ ਭਾਵ-ਰਚਨਾਵਾਂ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮਦ ਅਤੇ ਭੁੱਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਮਨ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਧਨਾਢ ਪੂਰਨਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹੋ।
Mantra 9
रेवद्वयो दधाथे रेवदाशाथे नरा मायाभिरितऊति माहिनम् । न वां द्यावोऽहभिर्नोत सिन्धवो न देवत्वं पणयो नानशुर्मघम् ॥
ਹੇ ਨਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਧਨਾਢ ਪ੍ਰਾਣ-ਬਲ ਨੂੰ ਥਾਪਦੇ ਹੋ; ਆਪਣੀਆਂ ਗਿਆਨਮਈ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ (ਮਾਯਾਭਿਃ) ਅਤੇ ਨੇੜੇ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ (ਇਤਊਤੀ) ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਧਨਾਢ ਸਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹੋ। ਨਾ ਦਿਨਾਂ ਵਾਲੇ ਆਕਾਸ਼, ਨਾ ਦਰਿਆ ਤੁਹਾਡੇ ਦੇਵਤਵ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਵਪਾਰੀ ਪਣੀ ਵੀ ਤੁਹਾਡੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ (ਮਘ) ਨਹੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕੇ।
They are twin Vedic lords invoked together: Mitra represents friendship and agreement, and Varuṇa represents vast moral law and restraint. Together they protect beings and uphold cosmic order (ṛta).
It is a poetic image for removing obstruction and allowing the flow of life and light—pure streams, dawn, and the sun’s radiance—into the world and into the worshipper’s path.
The paṇis symbolize forces that hoard, obscure, or oppose the right order. The hymn declares that such forces cannot obtain Mitra-Varuṇa’s divine status or their generous gifts.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.