Rig Veda Sukta 136
Mandala 1Sukta 1367 Mantras

Sukta 136

Sukta 1.136

Rishi

Gautama Rāhūgaṇa (traditional attribution for RV 1.136)

Devata

Mitra-Varuṇa (probable for RV 1.136; ‘two kings’ and later mention of Mitra, Aryaman, Varuṇa in 1.136.2 suggests Ādityas with focus on Mitra-Varuṇa)

Chandas

Triṣṭubh/Jagatī mixture (probable; requires full metrical scan; marked as uncertain)

ਰਿਗਵੇਦ 1.136 ‘ਦੋ ਰਾਜੇ’ ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ—ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਆਦਿਤ੍ਯ ਮਿਤ੍ਰ–ਵਰੁਣ—ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਦਾ ਸੂਕਤ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਜਿੱਤ ਸਰਬਸੱਤਾ ਰਿਤ (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਕ੍ਰਮ) ਨੂੰ ਅਡੋਲ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਕਵੀ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਹੀ ਹਵਿ ਵਜੋਂ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਿਤ੍ਰ–ਵਰੁਣ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਸੋਮ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਪਾਸਕ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਸਫਲ ਬਣਾਉਣ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੂਕਤ ਸਮੂਹਕ ਅਰਦਾਸ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਅਗਨੀ, ਮਿਤ੍ਰ, ਵਰੁਣ (ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਯਜਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮਨ—ਆਸਰਾ/ਸ਼ਾਂਤੀ—ਬਖ਼ਸ਼ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ।

Mantras

Mantra 1

प्र सु ज्येष्ठं निचिराभ्यां बृहन्नमो हव्यं मतिं भरता मृळयद्भ्यां स्वादिष्ठं मृळयद्भ्याम् । ता सम्राजा घृतासुती यज्ञेयज्ञ उपस्तुता । अथैनोः क्षत्रं न कुतश्चनाधृषे देवत्वं नू चिदाधृषे ॥

ਪ੍ਰ ਸੁ—ਸਭ ਤੋਂ ਜੇਠਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਮਸਕਾਰ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਦਇਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਮਿੱਠੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਿਰਪਾਲੂ ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਲਈ—ਹਵ੍ਯ-ਰੂਪ ਮਤੀ (ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੰਤਨ) ਅਰਪਣ ਕਰੋ। ਘ੍ਰਿਤਾਸੁਤੀ (ਘਿਉ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਸੋਮ) ਵਾਲੇ, ਹਰ ਯਜ्ञ-ਯਜ्ञ ਵਿੱਚ ਸਤੁਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਉਹ ਦੋ ਸਮਰਾਟ ਰਾਜੇ—ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਸ਼ਤ੍ਰ (ਰਾਜ-ਸ਼ਕਤੀ) ਕਿਤੇ ਵੀ ਅਜੈਯ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦੇਵਤ੍ਵ ਵੀ ਕਦੇ ਅਜੈਯ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Mantra 2

अदर्शि गातुरुरवे वरीयसी पन्था ऋतस्य समयंस्त रश्मिभिश्चक्षुर्भगस्य रश्मिभिः । द्युक्षं मित्रस्य सादनमर्यम्णो वरुणस्य च । अथा दधाते बृहदुक्थ्यं वय उपस्तुत्यं बृहद्वयः ॥

ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਾਲੇ ਲਈ ਹੋਰ ਵੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰਾਹ ਦਿੱਸ ਪਿਆ ਹੈ; ਋ਤ (ਸੱਚ-ਵਿਵਸਥਾ) ਦਾ ਪੰਥ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਰਤਾਲ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਭਗ ਦੇ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਰਗੇ ਹਨ। ਮਿਤ੍ਰ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਆਸਨ, ਅਰ੍ਯਮਣ ਦਾ, ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦਾ ਵੀ—ਫਿਰ ਉਹ ਬ੍ਰਿਹਦੁਕਥ੍ਯ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸਤੁਤੀ) ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੰਖ, ਸਤੁਤੀਯੋਗ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੰਖ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Mantra 3

ज्योतिष्मतीमदितिं धारयत्क्षितिं स्वर्वतीमा सचेते दिवेदिवे जागृवांसा दिवेदिवे । ज्योतिष्मत्क्षत्रमाशाते आदित्या दानुनस्पती । मित्रस्तयोर्वरुणो यातयज्जनोऽर्यमा यातयज्जनः ॥

ਜੋਤਿਸ਼ਮਤੀ ਅਦਿਤੀ ਨੂੰ—ਅਖੰਡ ਧਰਤੀ ਦੀ ਨੀਂਹ ਅਤੇ ਸ੍ਵਰ੍ਵਤੀ (ਸੂਰਜੀ ਲੋਕ ਦੀ ਧਾਰਣਹਾਰ) ਨੂੰ—ਉੱਚਾ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਸਦਾ ਜਾਗਦੇ, ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ। ਦਾਨੁਨਸਪਤੀ (ਵਹਿੰਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ) ਆਦਿਤ੍ਯ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਕਸ਼ਤ੍ਰ (ਰਾਜ-ਅਧਿਕਾਰ) ਦੀ ਆਕਾਂਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਤ੍ਰ; ਵਰੁਣ—ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ; ਅਰ੍ਯਮਾ—ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ।

Mantra 4

अयं मित्राय वरुणाय शंतमः सोमो भूत्ववपानेष्वाभगो देवो देवेष्वाभगः । तं देवासो जुषेरत विश्वे अद्य सजोषसः । तथा राजाना करथो यदीमह ऋतावाना यदीमहे ॥

ਇਹ ਸੋਮ ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਤਿਕਾਰਕ ਬਣ ਕੇ, ਅਰਪਣਾਂ ਦੇ ਪਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ-ਰੂਪ ਆਨੰਦ ਹੈ; ਦੇਵਾਂ ਵਿਚ ਦੇਵ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਸਭ ਦੇਵ ਇਕ-ਮਨ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰਸ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੋ ਰਾਜਿਆਂ, ਹੇ ਋ਤਵਾਨੋ, ਜੋ ਅਸੀਂ ਮੰਗਦੇ ਹਾਂ ਉਹ ਸਫਲ ਕਰੋ—ਜੋ ਅਸੀਂ ਮੰਗਦੇ ਹਾਂ ਉਹ ਸਫਲ ਕਰੋ।

Mantra 5

यो मित्राय वरुणायाविधज्जनोऽनर्वाणं तं परि पातो अंहसो दाश्वांसं मर्तमंहसः । तमर्यमाभि रक्षत्यृजूयन्तमनु व्रतम् । उक्थैर्य एनोः परिभूषति व्रतं स्तोमैराभूषति व्रतम् ॥

ਜੋ ਮਰਤਯ ਅਖੰਡ ਮਨ ਨਾਲ ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦਾਨੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੰਕੋਚਣ ਵਾਲੇ ਅੰਹਸ (ਪਾਪ/ਅਪਾਇ) ਤੋਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਬਚਾਓ; ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਹਸ ਤੋਂ ਰੱਖੋ। ਜੋ ਋ਜੂ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਵ੍ਰਤ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਅਰਯਮਨ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਉਕਥਾਂ ਨਾਲ ਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਸਜਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਤੋਮਾਂ ਨਾਲ ਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਕਰਦਾ ਹੈ—

Mantra 6

नमो दिवे बृहते रोदसीभ्यां मित्राय वोचं वरुणाय मीळ्हुषे सुमृळीकाय मीळ्हुषे । इन्द्रमग्निमुप स्तुहि द्युक्षमर्यमणं भगम् । ज्योग्जीवन्तः प्रजया सचेमहि सोमस्योती सचेमहि ॥

ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਿਉ ਅਤੇ ਦੋ ਰੋਦਸੀ (ਦਿਆਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਵੀ) ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਮੈਂ ਮਿਤ੍ਰ ਲਈ, ਦਾਤਾ ਵਰੁਣ ਲਈ, ਸੁਮ੍ਰੀਲਿਕ (ਕਿਰਪਾਲੂ) ਦਾਤਾ ਲਈ ਬਾਣੀ ਉਚਾਰਦਾ ਹਾਂ। ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਦੀ ਵੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰੋ; ਚਮਕਦੇ ਅਰਯਮਨ ਅਤੇ ਭਗ ਦੀ ਵੀ। ਲੰਮਾ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰਜਾ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਜੁੜੇ ਰਹੀਏ; ਸੋਮ ਦੀ ਊਤੀ (ਰੱਖਿਆ/ਸਹਾਇਤਾ) ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਜੁੜੇ ਰਹੀਏ।

Mantra 7

ऊती देवानां वयमिन्द्रवन्तो मंसीमहि स्वयशसो मरुद्भिः । अग्निर्मित्रो वरुणः शर्म यंसन्तदश्याम मघवानो वयं च ॥

ਇੰਦਰ-ਸਹਾਇਤ ਅਸੀਂ, ਸਵਯੰ-ਪ੍ਰਭ ਮਰੁਤ-ਗਣ ਨਾਲ, ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਊਤੀ (ਸਹਾਇਤਾ) ਮਨੋਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਅਗਨੀ, ਮਿਤ੍ਰ, ਵਰੁਣ ਸਾਨੂੰ ਸ਼ਰਨ-ਰੂਪ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿਸਤਾਰਨ; ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਵੀ, ਮਘਵਾਨ (ਦਾਨਵੀਰ) ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੀਏ।

Frequently Asked Questions

They are mainly Mitra and Varuṇa, paired Āditya deities called sovereign kings (samrājā) who uphold ṛta—truth, law, and right order.

Soma is offered as a “most peace-giving” share for Mitra–Varuṇa. The hymn treats Soma as the key ritual medium through which the gods are pleased and blessings become effective.

It asks them to protect the rite and the worshipers, to make the desired aims succeed, and to grant śarman—sheltering peace and safety—through their ṛta-guided kingship.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App