Sukta 22
Sukta 1.22
Aśvinau
ਇਹ ਸੂਕਤ ਉਸ਼ਾ-ਕਾਲ ਦੇ ਆਹਵਾਨ ਵਜੋਂ ਅਸ਼ਵਿਨੌ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਤੇਜ਼ਗਤੀ ਵਾਲੇ ਜੁੜਵਾ ਚਿਕਿਤਸਕਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜਲਦੀ ਆ ਕੇ ਸੋਮ ਪੀਣ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ। ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਦਾ ਘੇਰਾ ਵਧਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਬਲਾਂ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਲਣਹਾਰ “ਰਾਣੀਆਂ” ਵਜੋਂ ਵਰਣਿਤ ਦੇਵੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ); ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਾਗਦੇ ਦਰਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ “ਸਰਵੋਚ ਪਦ” ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ—ਉਸ ਪਰਮ ਅਸਥਾਨ—ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
प्रातर्युजा वि बोधयाश्विनावेह गच्छताम् । अस्य सोमस्य पीतये ॥
ਪ੍ਰਾਤਃਯੁਜ ਉਹ ਦੋ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜਗਾਓ; ਹੇ ਅਸ਼ਵਿਨੌ, ਇੱਥੇ ਆਓ—ਇਸ ਸੋਮ ਦੇ ਪਾਨ ਲਈ।
Mantra 2
या सुरथा रथीतमोभा देवा दिविस्पृशा । अश्विना ता हवामहे ॥
ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਸੁ-ਰਥ ਵਾਲੇ, ਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ; ਦੋ ਦੇਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਦ੍ਯੌ ਨੂੰ ਛੂਹਦੀ ਹੈ—ਹੇ ਅਸ਼ਵਿਨੌ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ਅਸੀਂ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
Mantra 3
या वां कशा मधुमत्यश्विना सूनृतावती । तया यज्ञं मिमिक्षतम् ॥
ਹੇ ਅਸ਼ਵਿਨੌ, ਤੁਹਾਡੀ ਉਹ ਕਸ਼ਾ (ਲਗਾਮ)—ਆਨੰਦ-ਮਧੁਰ ਰਸ ਨਾਲ ਮਧੁਮਤੀ ਅਤੇ ਸੂਨ੍ਰਿਤਾਵਤੀ (ਸੱਚੀ ਬਾਣੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੀ)—ਉਸ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਯਜਨ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰੋ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕੋ ਵਧਦੇ ਅਰਪਣ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਰਲਾ ਦਿਓ।
Mantra 4
नहि वामस्ति दूरके यत्रा रथेन गच्छथः । अश्विना सोमिनो गृहम् ॥
ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ‘ਦੂਰ’ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਤੁਸੀਂ ਰਥ ਨਾਲ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਅਸ਼ਵਿਨੌ, ਤੁਸੀਂ ਸੋਮਿਨ (ਸੋਮ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ) ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ—ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ—ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹੋ।
Mantra 5
हिरण्यपाणिमूतये सवितारमुप ह्वये । स चेत्ता देवता पदम् ॥
ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਮੈਂ ਸਵਿਤ੍ਰ ਨੂੰ—ਹਿਰਣ੍ਯਪਾਣਿ (ਸੁਵਰਨ-ਹਸਤ)—ਨੇੜੇ ਬੁਲਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਉਹ ਚੇਤਨ ਜਾਣਨਹਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਪਦ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਦੇਵਤ੍ਵ ਦਾ ਯੋਗ ਸਥਾਨ ਟਿਕਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Mantra 6
अपां नपातमवसे सवितारमुप स्तुहि । तस्य व्रतान्युश्मसि ॥
ਅਪਾਂ ਨਪਾਤ੍—ਜਲਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ—ਸਵਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸਾਡੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਨੇੜੇ ਹੋ ਕੇ ਸਤੁਤ ਕਰੋ। ਉਸ ਦੇ ਵ੍ਰਤਾਂ ਨੂੰ, ਉਸ ਦੇ ਨਿਯਮਿਤ ਕਰਮ-ਮਾਰਗਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਲੋਚਦੇ ਹਾਂ।
Mantra 7
विभक्तारं हवामहे वसोश्चित्रस्य राधसः । सवितारं नृचक्षसम् ॥
ਅਸੀਂ ਸਵਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ—ਧਨਾਢ ਅਤੇ ਚਿਤ੍ਰਵਰਨ ਰਾਧਸ ਦਾ ਵਿਭਕਤਾ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਤਾ (ਨೃਚક્ષਸ).
Mantra 8
सखाय आ नि षीदत सविता स्तोम्यो नु नः । दाता राधांसि शुम्भति ॥
ਹੇ ਸਖਿਓ, ਇੱਥੇ ਬੈਠੋ; ਹੁਣ ਸਵਿਤ੍ਰ ਸਾਡੀ ਸਤੁਤੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਦਾਤਾ ਰਾਧਾਂਸਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਗਠਦਾ ਤੇ ਸ਼ੋਭਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 9
अग्ने पत्नीरिहा वह देवानामुशतीरुप । त्वष्टारं सोमपीतये ॥
ਹੇ ਅਗਨੀ, ਦੇਵਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛੁਕ ਪਤਨੀਆਂ—ਦਿਵ੍ਯ ਸਹਚਰੀ ਦੇਵੀਆਂ—ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆ ਆ; ਅਤੇ ਸੋਮ-ਪਾਨ ਲਈ ਤ੍ਵਸ਼੍ਟ੍ਰ ਨੂੰ ਵੀ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀ ਸਾਡੇ ਅਰਪਣ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਘੜੇ।
Mantra 10
आ ग्ना अग्न इहावसे होत्रां यविष्ठ भारतीम् । वरूत्रीं धिषणां वह ॥
ਹੇ ਅਗਨੀ, ਸਾਡੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਇੱਥੇ ਯਜ੍ਞ ਦੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ—ਯਵਿਸ਼੍ਠ—ਭਾਰਤੀ (ਵਾਣੀ-ਸ਼ਕਤੀ), ਵਰੂਤ੍ਰੀ (ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੱਖਿਆ) ਅਤੇ ਧਿਸ਼ਣਾ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬੁੱਧੀ) ਨੂੰ ਲਿਆ ਆ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਵਾਹ।
Mantra 11
अभि नो देवीरवसा महः शर्मणा नृपत्नीः । अच्छिन्नपत्राः सचन्ताम् ॥
ਦੇਵੀਆਂ—ਆਤਮਾ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਦੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ—ਵੱਡੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਆਸਰੇ ਵਾਲੇ ਅਭਯ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਕਿਰਪਾ ਦੁਆਰਾ ਸਾਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਣ; ਅਖੰਡ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀ ਅਟੁੱਟ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਉਹ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਅੱਗੇ ਵਧਤ ਵਿੱਚ ਸਾਥ ਦੇਣ।
Mantra 12
इहेन्द्राणीमुप ह्वये वरुणानीं स्वस्तये । अग्नायीं सोमपीतये ॥
ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਇੰਦਰਾਣੀ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਬੁਲਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਸੁਖ-ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਵਰੁਣਾਣੀ ਨੂੰ; ਅਤੇ ਸੋਮ-ਪਾਨ ਲਈ ਅਗਨਾਯੀ ਨੂੰ। ਇਹ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤ੍ਰੀ ਦੇਵੀਆਂ ਸਾਡੀ ਖੇਮਤਾ ਨੂੰ ਥਿਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅਰਪਣ ਅੰਦਰਲੇ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ।
Mantra 13
मही द्यौः पृथिवी च न इमं यज्ञं मिमिक्षताम् । पिपृतां नो भरीमभिः ॥
ਮਹਾਨ ਦਿਆਉ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪૃਥਵੀ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਇਸ ਯਜ्ञ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਵਧਾਉਣ। ਭਰੀਮਭਿਃ—ਅਰਪਣ ਨੂੰ ਢੋਣ ਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ—ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਪਰਿਪੂਰਨ ਕਰਨ।
Mantra 14
तयोरिद्घृतवत्पयो विप्रा रिहन्ति धीतिभिः । गन्धर्वस्य ध्रुवे पदे ॥
ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਘ੍ਰਿਤਵਤ ਪਯਸ ਨੂੰ ਵਿਪ੍ਰ ਆਪਣੇ ਧੀਤਿਭਿਃ—ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ—ਚੱਖਦੇ ਹਨ; ਗੰਧਰਵ ਦੇ ਧ੍ਰੁਵ ਪਦ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਆਨੰਦ ਥਿਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Mantra 15
स्योना पृथिवि भवानृक्षरा निवेशनी । यच्छा नः शर्म सप्रथः ॥
ਹੇ ਪૃਥਵੀ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਸ੍ਯੋਣਾ—ਸੁਖਦ ਅਤੇ ਅਖੰਡ—ਬਣ; ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿੱਚ ਅਹਿੰਸਿਤ ਰਹੁ। ਹੇ ਨਿਵੇਸ਼ਨੀ (ਨਿਵਾਸ-ਸ਼ਕਤੀ), ਸਾਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼ਰਮ—ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਆਸਰਾ—ਬਖ਼ਸ਼।
Mantra 16
अतो देवा अवन्तु नो यतो विष्णुर्विचक्रमे । पृथिव्याः सप्त धामभिः ॥
ਇਸ ਲਈ ਦੇਵਤਾ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ—ਉਸ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਜਿੱਥੋਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਵਿਕ੍ਰਮ ਕੀਤਾ; ਪૃਥਵੀ ਦੇ ਸੱਤ ਧਾਮਾਂ ਨਾਲ—ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਨਿਵਾਸ-ਥਾਵਾਂ ਨਾਲ—ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।
Mantra 17
इदं विष्णुर्वि चक्रमे त्रेधा नि दधे पदम् । समूळ्हमस्य पांसुरे ॥
ਇਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹੈ—ਉਸ ਨੇ ਵਿਕ੍ਰਮ ਕੀਤਾ; ਤ੍ਰਿਧਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਦ ਟਿਕਾਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਪਦ ਪਾਂਸੁਰੇ—ਧੂੜ ਵਿੱਚ—ਗੁਪਤ, ਘਣੀਭੂਤ ਹੋ ਕੇ ਦੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
Mantra 18
त्रीणि पदा वि चक्रमे विष्णुर्गोपा अदाभ्यः । अतो धर्माणि धारयन् ॥
ਅਦਾਭ੍ਯ ਗੋਪਾ—ਅਚੂਕ ਰਖਵਾਲਾ—ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਤੋਂ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 19
विष्णोः कर्माणि पश्यत यतो व्रतानि पस्पशे । इन्द्रस्य युज्यः सखा ॥
ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖੋ; ਜਿੱਥੋਂ ਉਸ ਨੇ ਵ੍ਰਤਾਂ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ—ਉਹ ਇੰਦਰ ਦਾ ਯੁਜ੍ਯ ਸਖਾ ਹੈ।
Mantra 20
तद्विष्णोः परमं पदं सदा पश्यन्ति सूरयः । दिवीव चक्षुराततम् ॥
ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਉਹ ਪਰਮ ਪਦ ਸੂਰਿ ਸਦਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ—ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਾਣੇ ਹੋਏ ਨੇਤਰ ਵਾਂਗ।
Mantra 21
तद्विप्रासो विपन्यवो जागृवांसः समिन्धते । विष्णोर्यत्परमं पदम् ॥
ਉਹ—ਵਿਪ੍ਰ, ਸਤਿਕਾਰ-ਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਜਾਗਰੂਕ—ਇਕੱਠੇ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਪਰਮ ਪਦ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਉਹ ਸਰਵੋਚ ਠਿਕਾਣਾ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਅੰਦਰ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Frequently Asked Questions
It begins by calling the Aśvins at dawn to come and drink Soma, asking for help, healing, and protection. It then rises to a higher vision centered on Viṣṇu’s “highest step,” a symbol of the supreme spiritual station.
The Aśvins are “dawn-yoked” powers—swift helpers who arrive with the first light. In ritual terms, dawn is the natural time to invite them to the morning Soma offering and to seek an auspicious start, clarity, and well-being.
Literally it is “Viṣṇu’s highest step/abode.” In the hymn it points to the supreme, stable standpoint that awakened seers strive to kindle and realize—both as a cosmic truth and as an inner goal of consciousness.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.