Opening the text

Sukta 1.3
Madhucchandas Vaiśvāmitra (traditional attribution for RV 1.1–1.11; RV 1.3 addressed to the Aśvins in this opening sequence)
Aśvinau (the Aśvins, dual divinity)
Gāyatrī (3 pādas × 8 syllables; typical for the opening hymns of Mandala 1)
ਰਿਗਵੇਦ 1.3 ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਛੰਦ ਦਾ ਆਹਵਾਨ–ਸਵਾਗਤ ਭਜਨ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸ਼ਾ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਤੇਜ਼ਗਾਮੀ ਜੁੜਵਾ ਦੇਵਤਾ ਅਸ਼ਵਿਨੌ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞ ਵੱਲ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਰਪਿਤ ਹਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬਲ, ਆਨੰਦ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਿਆਉਣ। ਸਤੁਤੀ ਅੱਗੇ ‘ਵਿਸ਼ਵੇ ਦੇਵਾਃ’ (ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ) ਤੱਕ ਵੀ ਆਹਵਾਨ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬੁੱਧੀ/ਚਿੰਤਨ (ਧੀ) ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਦਿਪਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮੰਨਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਰੀਤਿ ਬਾਹਰੀ ਅਰਪਣ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਅੰਦਰਲੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵੀ ਬਣ ਜਾਵੇ।
Mantra 1
अश्विना यज्वरीरिषो द्रवत्पाणी शुभस्पती । पुरुभुजा चनस्यतम् ॥
ਹੇ ਅਸ਼ਵਿਨੋ, ਯਜਵਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਇਸ਼ੋ (ਅਰਪਣਾਂ) ਵੱਲ ਤੇਜ਼ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਦੌੜ ਕੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੁਭਸ੍ਯ ਪਤੀ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਯ ਆਨੰਦ ਦੇ ਸਵਾਮੀ), ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਰਪਣਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰੋ ਤੇ ਪਾਲੋ। ਪੁਰੁਭੁਜਾ (ਵਿਸ਼ਾਲ ਭੋਗ ਵਾਲੇ) ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਸ਼ਕਤੀ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵਧਾਓ।
Mantra 2
अश्विना पुरुदंससा नरा शवीरया धिया । धिष्ण्या वनतं गिरः ॥
ਹੇ ਅਸ਼ਵਿਨੋ, ਪੁਰੁਦੰਸਸਾ (ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਰਤੱਬਾਂ ਵਾਲੇ) ਨਰਾ, ਸ਼ਵੀਰਯਾ ਧੀਆ (ਬਲਵਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਯ ਬੁੱਧੀ) ਨਾਲ ਆਓ। ਧਿਸ਼ਣ੍ਯਾ (ਤ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ) ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੀਆਂ ਗਿਰਃ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਉਚਾਰਣਾਂ) ਵੱਲ ਝੁਕੋ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰੋ।
Mantra 3
दस्रा युवाकवः सुता नासत्या वृक्तबर्हिषः । आ यातं रुद्रवर्तनी ॥
ਹੇ ਦਸ੍ਰਾ (ਅਦਭੁਤ-ਕਰਮੀ), ਯੁਵਾਕਵਃ (ਯੌਵਨ-ਬਲ ਵਾਲੇ), ਹੇ ਨਾਸਤ੍ਯੋ—ਜਦੋਂ ਸੋਮ ਸੁਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਰ੍ਹਿਸ਼ (ਯਜ੍ਞ-ਆਸਨ) ਤਿਆਰ ਹੈ—ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆਓ। ਰੁਦ੍ਰਵਰ੍ਤਨੀ (ਰੁਦ੍ਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗਾਂ) ਰਾਹੀਂ ਇੱਥੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਕੇ ਆਓ; ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਰਾਹ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 4
इन्द्रा याहि चित्रभानो सुता इमे त्वायवः । अण्वीभिस्तना पूतासः ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ, ਆਓ—ਹੇ ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੁ, ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇਜਸਵੀ। ਇਹ ਸੋਮ-ਸੁਤੀਆਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹਨ; ਸੁਖਮ ਛਾਣਣੀਆਂ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਬਲ ਦੇ ਪਾਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਨ।
Mantra 5
इन्द्रा याहि धियेषितो विप्रजूतः सुतावतः । उप ब्रह्माणि वाघतः ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ, ਆਓ—ਧੀ (ਉਜਲੀ ਸੋਚ) ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ, ਵਿਪ੍ਰ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ—ਸੋਮ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕੋਲ। ਵਾਘਤ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਾਣਿ (ਮੰਤ੍ਰਾਂ) ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਤ ਦਾ ਬਲ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਕਰਿਆਸ਼ੀਲ ਹੋਵੇ।
Mantra 6
इन्द्रा याहि तूतुजान उप ब्रह्माणि हरिवः । सुते दधिष्व नश्चनः ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ, ਇੱਥੇ ਆਓ—ਤੂਤੁਜਾਨ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਧੱਕੇ ਹੋਏ—ਹੇ ਹਰਿਵਃ, ਕਪਿਲ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸਾਡੇ ਬ੍ਰਹਮਾਣਿ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਮੰਤ੍ਰਾਂ) ਵੱਲ। ਸੁਤ ਸੋਮ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਤੇਰੇ ਆਨੰਦਦਾਇਕ ਬਲ ਅਤੇ ਜੇਤੂ ਪੂਰਨਤਾ ਦਾ ਇਕ ਅਣੂ ਭੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ।
Mantra 7
ओमासश्चर्षणीधृतो विश्वे देवास आ गत । दाश्वांसो दाशुषः सुतम् ॥
ਹੇ ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਦੇਵੋ, ਮਨੁੱਖੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਧਾਰਕੋ, ਆਪਣੀਆਂ ਤੁਰੰਤ ਭਰਪੂਰਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆਓ। ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਯਜਮਾਨ ਲਈ ਪਿਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਮ ਤਿਆਰ ਹੈ—ਉਸ ਦਾ ਪਾਨ ਕਰੋ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਬਲ ਦਿਓ।
Mantra 8
विश्वे देवासो अप्तुरः सुतमा गन्त तूर्णयः । उस्रा इव स्वसराणि ॥
ਹੇ ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਦੇਵੋ, ਅਪ੍ਤੁਰ—ਜਲਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ, ਤੁਸੀਂ ਤੂਰਨ ਗਤੀ ਨਾਲ ਪਿਸੇ ਹੋਏ ਸੋਮ ਕੋਲ ਆਓ; ਜਿਵੇਂ ਉਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਗਾਂਵਾਂ (ਕਿਰਣਾਂ) ਭੈਣਾਂ ਵਾਂਗ ਇਕੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਲਯ ਵਿੱਚ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ।
Mantra 9
विश्वे देवासो अस्रिध एहिमायासो अद्रुहः । मेधं जुषन्त वह्नयः ॥
ਹੇ ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਦੇਵੋ, ਅਸ੍ਰਿਧ—ਅਵਿਫਲ, ਏਹਿਮਾਯਾਸ—ਆਉਣ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ, ਅਤੇ ਅਦ੍ਰੁਹ—ਵੈਰ-ਰਹਿਤ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਧਾ-ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਰਸ ਲਵੋ; ਵਹ੍ਨਿ-ਵਾਹਕ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਅਰਪਣ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪਾਲੋ।
Mantra 10
पावका नः सरस्वती वाजेभिर्वाजिनीवती । यज्ञं वष्टु धियावसुः ॥
ਪਾਵਕਾ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਸਰਸਵਤੀ—ਵਾਜਾਂ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ, ਵਾਜਿਨੀਵਤੀ—ਧਿਆਵਸੁ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਧੀ ਦਾ ਧਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ) ਦੇਵੀ ਯਜਨ ਨੂੰ ਘੜੇ ਤੇ ਪਾਲੇ।
Mantra 11
चोदयित्री सूनृतानां चेतन्ती सुमतीनाम् । यज्ञं दधे सरस्वती ॥
ਸੂਨ੍ਰਿਤਾਂ ਦੀ ਚੋਦਯਿਤ੍ਰੀ, ਸੁਮਤੀਆਂ ਨੂੰ ਚੇਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਰਸਵਤੀ ਯਜਨ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Mantra 12
महो अर्णः सरस्वती प्र चेतयति केतुना । धियो विश्वा वि राजति ॥
ਮਹਾਨ ਅਰਣਃ ਸਰਸਵਤੀ ਕੇਤੂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਚੇਤਯਤੀ; ਅਤੇ ਸਭ ਧੀਆਂ ਵਿਰਾਜਦੀਆਂ ਹਨ।
The Aśvins are twin Vedic gods known for swift arrival, healing, rescue, and bringing auspicious dawn-like brightness. In this hymn they are invited to accept offerings and increase the worshiper’s strength and well-being.
The hymn widens the invitation from the Aśvins to the entire divine assembly, asking all powers to come to the sacrifice and partake of the pressed Soma, supporting the rite and the human world.
Sarasvatī appears as the inspirer of insight: she awakens discernment (ketu) and makes inspired thoughts (dhī) shine. This shows the sacrifice aims not only at outer blessings but also inner clarity and illumination.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.