Sukta 61

Mantra 1

अस्मा इदु प्र तवसे तुराय प्रयो न हर्मि स्तोमं माहिनाय । ऋचीषमायाध्रिगव ओहमिन्द्राय ब्रह्माणि राततमा ॥

ਉਸੇ ਨੂੰ—ਤੁਰ, ਤੇਜ਼ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ—ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਲਈ ਮੈਂ ਪੋਸ਼ਕ ਬਲ ਵਾਂਗ ਸਤੋਮ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਬਾਣੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਅਡੋਲ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਬਲ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਲਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਦਾਨ-ਸਮਰੱਥ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾਣੀ (ਮੰਤ੍ਰ) ਮੈਂ ਆਤਮਾ ਦੇ ਸੱਚੇ ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Mantra 2

अस्मा इदु प्रय इव प्र यंसि भराम्याङ्गूषं बाधे सुवृक्ति । इन्द्राय हृदा मनसा मनीषा प्रत्नाय पत्ये धियो मर्जयन्त ॥

ਉਸੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪੋਸ਼ਣ ਵਾਂਗ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਕੇ, ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਆਂਗੂਸ਼ (ਸਤੁਤੀ-ਗੀਤ) ਅਤੇ ਰੋਕ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਵਾਲੀ ਸੁਵ੍ਰੁਕਤੀ (ਸੁਘੜ ਬਾਣੀ) ਲਿਆ ਕੇ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਤੀ ਇੰਦਰ ਲਈ, ਹਿਰਦੇ-ਮਨ ਅਤੇ ਮਨੀਸ਼ਾ (ਵਿਵੇਕ-ਬੁੱਧੀ) ਨਾਲ ਧਿਯਾਂ (ਵਿਚਾਰਾਂ) ਨੂੰ ਮੈਂ ਮਾਰਜਿਤ—ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਪਰਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤ—ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਅੰਦਰਲਾ ਅਰਪਣ ਜਿੱਤ ਲਈ ਯੋਗ ਬਣੇ।

Mantra 3

अस्मा इदु त्यमुपमं स्वर्षां भराम्याङ्गूषमास्येन । मंहिष्ठमच्छोक्तिभिर्मतीनां सुवृक्तिभिः सूरिं वावृधध्यै ॥

ਉਸੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਇਹ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸਤੁਤੀ-ਗੀਤ ਲਿਆ ਕੇ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਿਤਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਸਰਵੋਤਮ ਤੇ ਅਤੁਲ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਫ਼ ਉਚਾਰਣਾਂ ਅਤੇ ਸੁਘੜ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸੂਰੀ—ਵੀਰ ਇੰਦਰ ਨੂੰ—ਵਧਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰਲਾ ਨੇਤਾ ਬਲ ਵਿੱਚ ਵਧੇ।

Mantra 4

अस्मा इदु स्तोमं सं हिनोमि रथं न तष्टेव तत्सिनाय । गिरश्च गिर्वाहसे सुवृक्तीन्द्राय विश्वमिन्वं मेधिराय ॥

ਉਸੇ ਲਈ ਮੈਂ ਸਤੋਮ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਅੱਗੇ ਧੱਕਦਾ ਹਾਂ—ਜਿਵੇਂ ਕਾਰੀਗਰ ਅੱਗੇ ਦੇ ਰਸਤੇ ਲਈ ਰਥ ਘੜਦਾ ਹੈ। ਗਿਰਵਾਹਸ—ਵਾਣੀ-ਵਾਹਕ—ਇੰਦਰ ਨੂੰ, ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਮੈਧਾਵੀ ਨੂੰ, ਮੈਂ ਬੋਲ ਅਤੇ ਸੁਵ੍ਰਿਤੀਆਂ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਅੰਦਰਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਨਾਲ ਚਲੇ।

Mantra 5

अस्मा इदु सप्तिमिव श्रवस्येन्द्रायार्कं जुह्वा समञ्जे । वीरं दानौकसं वन्दध्यै पुरां गूर्तश्रवसं दर्माणम् ॥

ਉਸੇ ਲਈ—ਇੰਦਰ ਲਈ—ਮੈਂ ਜੀਭ ਨਾਲ ਆਰਕ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੋਹਰਤ ਲਈ ਤੇਜ਼ ਸਪਤੀ ਨੂੰ ਜੋਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਾਨ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਵੀਰ ਨੂੰ, ਪੁਰਾਂ ਦੇ ਧਾਰਕ ਨੂੰ, ਪੱਕੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕੀ ਕੀਰਤੀ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਵੰਦਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰਲੇ ਪੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਡੋਲ ਖੜੀ ਰਹੇ।

Mantra 6

अस्मा इदु त्वष्टा तक्षद्वज्रं स्वपस्तमं स्वर्यं रणाय । वृत्रस्य चिद्विदद्येन मर्म तुजन्नीशानस्तुजता कियेधाः ॥

ਉਸ ਲਈ ਹੀ ਤ੍ਵਸ਼ਟ੍ਰ ਨੇ ਵਜ੍ਰ ਘੜਿਆ—ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਰਣ ਲਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ। ਉਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦੇ ਮਰਮ-ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਲੱਭ ਲਿਆ; ਅਤੇ ਈਸ਼ਾਨ, ਸਰਵਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਮਾਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਰੋਕ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Mantra 7

अस्येदु मातुः सवनेषु सद्यो महः पितुं पपिवाञ्चार्वन्ना । मुषायद्विष्णुः पचतं सहीयान्विध्यद्वराहं तिरो अद्रिमस्ता ॥

ਉਹ ਤਾਂ ਮਾਤਾ ਦੇ ਸਵਨ-ਪੇੜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਜਨਮਦੇ ਹੀ ਤੁਰੰਤ, ਮਹਾਨ ਆਨੰਦ-ਰਸ—ਸੁੰਦਰ ਆਹਾਰ—ਪੀ ਗਿਆ। ਬਲਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਪਕਦਾ ਹੋਇਆ (ਰਸ/ਅੰਨ) ਚੁਰਾ ਲਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਵਰਾਹ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਦ੍ਰਿ (ਚਟਾਨ) ਤੋਂ ਪਰੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।

Mantra 8

अस्मा इदु ग्नाश्चिद्देवपत्नीरिन्द्रायार्कमहिहत्य ऊवुः । परि द्यावापृथिवी जभ्र उर्वी नास्य ते महिमानं परि ष्टः ॥

ਉਸ ਲਈ ਤਾਂ ਦੇਵਪਤਨੀ—ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਤਾਵਾਂ—ਅਹਿਹਤ੍ਯ ਵਿੱਚ, ਸੱਪ-ਅਵਰੋਧ ਦੇ ਸੰਹਾਰ ਵਿੱਚ, ਇੰਦਰ ਲਈ ਜ੍ਵਲੰਤ ਸਤੁਤੀ-ਗੀਤ ਉਚਾਰਿਆ। ਵਿਸ਼ਾਲ ਦ੍ਯਾਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘੇਰ ਲਿਆ; ਪਰ, ਹੇ ਇੰਦਰ, ਤੇਰਾ ਮਹਿਮਾ ਉਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਘੇਰ ਸਕਦੀਆਂ—ਤੇਰੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।

Mantra 9

अस्येदेव प्र रिरिचे महित्वं दिवस्पृथिव्याः पर्यन्तरिक्षात् । स्वराळिन्द्रो दम आ विश्वगूर्तः स्वरिरमत्रो ववक्षे रणाय ॥

ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ, ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਮਹਿਮਾ ਉੱਛਲ ਕੇ ਵਗਦੀ ਹੈ—ਦਿਆਉ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਤੱਕ ਫੈਲਦੀ ਹੈ। ਸਵਰਾਜ ਇੰਦਰ, ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ, ਵਿਸ਼ਵਗੂਰਤ (ਸਭ ਦੀ ਸ্তুਤੀ/ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਸਮਰਥਿਤ), ਸ਼ੁਭ-ਯੋਧਾ, ਅਮਤਰ (ਅਖੰਡ ਬਲ ਵਾਲਾ), ਰਣ ਲਈ—ਵਿਜੈ ਵੱਲ—ਵਿਸਤਾਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Mantra 10

अस्येदेव शवसा शुषन्तं वि वृश्चद्वज्रेण वृत्रमिन्द्रः । गा न व्राणा अवनीरमुञ्चदभि श्रवो दावने सचेताः ॥

ਇਸੇ ਬਲ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਨੇ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਸੁੱਕਾ ਪਾਉਂਦੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ (ਅਵਰੋਧਕ) ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਅਵਨੀਅਾਂ—ਉਪਜਾਊ ਧਰਤੀਆਂ—ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ; ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ (ਕਿਰਣਾਂ)। ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸ਼੍ਰਵਣ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਦੇ ਦਾਨ ਲਈ—ਜਾਗਰੂਕ ਅਤੇ ਸਹਿਮਤ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ।

Mantra 11

अस्येदु त्वेषसा रन्त सिन्धवः परि यद्वज्रेण सीमयच्छत् । ईशानकृद्दाशुषे दशस्यन्तुर्वीतये गाधं तुर्वणिः कः ॥

ਉਸ ਦੀ ਤ੍ਵેષਸਾ (ਉਤਾਵਲੀ) ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਨਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਾਹ ਅਤੇ ਹੱਦ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਈਸ਼ਾਨਕ੍ਰਿਤ—ਸਰਬਤਾ ਰਚਣ ਵਾਲਾ—ਦਾਸ਼ੁਸ਼ੇ (ਦਾਨੀ) ਨੂੰ ਦਸ਼ਸ੍ਯ (ਯੋਗ ਸ্তুਤੀ/ਪੂਜਾ) ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਤੁਰਵੀਤਯੇ (ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਵਾਲੇ) ਲਈ ਗਾਧੰ—ਘਾਟ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਾਰ—ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਪ੍ਰੇਰਕ ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ?

Mantra 12

अस्मा इदु प्र भरा तूतुजानो वृत्राय वज्रमीशानः कियेधाः । गोर्न पर्व वि रदा तिरश्चेष्यन्नर्णांस्यपां चरध्यै ॥

ਉਸ ਲਈ ਤੂੰ—ਅੱਗੇ ਨੂੰ ਝਪਟਣ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ—ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਿਰਣਾਇਕ ਕਰਤੱਬ ਲਈ ਵਜ੍ਰ ਲਿਆ ਕੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰ। ਬਲਦ ਦੇ ਜੋੜਾਂ ਵਾਂਗ ਗੰਢਾਂ ਚੀਰ ਦੇ; ਤਿਰਛੇ ਚਲਦਿਆਂ ਭੇਦ ਕੇ ਲੰਘ, ਤਾਂ ਜੋ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬਾਢ-ਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰਾਹ ਮਿਲੇ।

Mantra 13

अस्येदु प्र ब्रूहि पूर्व्याणि तुरस्य कर्माणि नव्य उक्थैः । युधे यदिष्णान आयुधान्यृघायमाणो निरिणाति शत्रून् ॥

ਸਦਾ ਨਵੀਂਆਂ ਉਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਇਸ ਤੇਜ਼ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਰਮ ਬਿਆਨ ਕਰ: ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰ ਤਿੱਖੇ ਕਰਦਿਆਂ, ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਦਬਾਅ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਿਆਂ, ਉਹ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਤੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Mantra 14

अस्येदु भिया गिरयश्च दृळ्हा द्यावा च भूमा जनुषस्तुजेते । उपो वेनस्य जोगुवान ओणिं सद्यो भुवद्वीर्याय नोधाः ॥

ਉਸ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪਹਾੜ ਵੀ, ਅਤੇ ਦਿਆਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ ਵੀ ਕੰਬ ਉਠਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੇਨ (ਇੱਛਾ-ਆਤਮਾ) ਦੀ ਖੋਜ ਨਾਲ, ਓਟ/ਆਵਰਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦਬ ਕੇ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਵੀਰਤਾ ਲਈ ਬਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਨੋਧਾਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।

Mantra 15

अस्मा इदु त्यदनु दाय्येषामेको यद्वव्ने भूरेरीशानः । प्रैतशं सूर्ये पस्पृधानं सौवश्व्ये सुष्विमावदिन्द्रः ॥

ਹਾਂ, ਉਸੇ ਨੂੰ—ਜੋ ਅਨੁਸਰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਦਾਨ ਮਿਲਿਆ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਹੀ, ਅਧਿਪਤੀ ਬਣ ਕੇ, ਬਹੁਤਰੀਨ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਅਸ਼ਵ ਏਤਸ਼ ਨਾਲ ਹੋਈ ਪ੍ਰਤਿਯੋਗਿਤਾ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਚੋੜੇ ਸੋਮ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਨੇ ਸਹਾਰਾ ਦਿੱਤਾ—ਤਾਂ ਜੋ ਠੀਕ ਤੇਜ਼ੀ-ਸਫ਼ੁਰਤੀ ਜਿੱਤ ਸਕੇ।

Mantra 16

एवा ते हारियोजना सुवृक्तीन्द्र ब्रह्माणि गोतमासो अक्रन् । ऐषु विश्वपेशसं धियं धाः प्रातर्मक्षू धियावसुर्जगम्यात् ॥

ਹੇ ਹਰਿਤ-ਯੋਜਕ ਇੰਦਰ, ਗੋਤਮਾਂ ਨੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਸੁਵ੍ਰੁਕਤੀ—ਸੁੰਦਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੂੰਥੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਚਨ—ਰਚੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਪੇਸ਼ਸ ਧੀ (ਪ੍ਰਜ્ઞਾ) ਨੂੰ ਧਾਰ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਤਹਕਾਲ ਧਿਯਾਵਸੁ—ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਧਨ—ਝੱਟੀ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆਵੇ।