Sukta 52

Mantra 1

त्यं सु मेषं महया स्वर्विदं शतं यस्य सुभ्वः साकमीरते । अत्यं न वाजं हवनस्यदं रथमेन्द्रं ववृत्यामवसे सुवृक्तिभिः ॥

ਉਸ ਨੂੰ—ਬਲ ਦਾ ਪ੍ਰੇਰਕ ਮੇਸ਼, ਸ੍ਵਰ੍ਵਿਦ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਯ ਲੋਕ ਦਾ ਖੋਜੀ)—ਮੈਂ ਮਹਿਮਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਤ-ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਤੇਜਸਵੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਉਠਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਅਸ਼ਵ ਵਾਂਗ, ਹਵਨ ਦੇ ਆਹਵਾਨ ਉੱਤੇ ਤਿਆਰ ਖੜ੍ਹੇ ਰਥ ਵਾਂਗ—ਸੁਵ੍ਰੁਕਤੀਆਂ (ਸੁਘੜ ਸਤੁਤੀ-ਵਚਨ) ਨਾਲ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵੱਲ ਮੋੜੀਏ।

Mantra 2

स पर्वतो न धरुणेष्वच्युतः सहस्रमूतिस्तविषीषु वावृधे । इन्द्रो यद्वृत्रमवधीन्नदीवृतमुब्जन्नर्णांसि जर्हृषाणो अन्धसा ॥

ਉਹ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਹੈ—ਆਧਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ; ਹਜ਼ਾਰ-ਸਹਾਇ ਵਾਲਾ ਆਪਣੀਆਂ ਤਵਿਸ਼ੀ (ਪਰਾਕ੍ਰਮ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਵਿੱਚ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਵਧ ਕੀਤਾ, ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਜਲ-ਪ੍ਰਵਾਹਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ—ਸੋਮ ਦੇ ਆਨੰਦ (ਅੰਧਸ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ।

Mantra 3

स हि द्वरो द्वरिषु वव्र ऊधनि चन्द्रबुध्नो मदवृद्धो मनीषिभिः । इन्द्रं तमह्वे स्वपस्यया धिया मंहिष्ठरातिं स हि पप्रिरन्धसः ॥

ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਦਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਵਰਨ ਹੈ—ਉਧਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਧਨ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਚੰਦਰ-ਬੁਧਨ (ਚੰਦਰ-ਆਧਾਰ ਵਾਲਾ), ਮਦ ਨਾਲ ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਮਨੀਸ਼ਾ (ਵਿਚਾਰ-ਪ੍ਰਜ್ಞਾ) ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ। ਉਸ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸ੍ਵਪਸ੍ਯਾ (ਸਤਕਰਮ-ਇੱਛਾ) ਅਤੇ ਧੀਆ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਬੁੱਧੀ) ਨਾਲ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਸਭ ਤੋਂ ਉਦਾਰ ਦਾਤਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੋਮਰਸ (ਅੰਧਸ) ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹੈ।

Mantra 4

आ यं पृणन्ति दिवि सद्मबर्हिषः समुद्रं न सुभ्वः स्वा अभिष्टयः । तं वृत्रहत्ये अनु तस्थुरूतयः शुष्मा इन्द्रमवाता अह्रुतप्सवः ॥

ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਸਦਨ ਦੇ ਵਾਸੀ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ—ਆਪਣੀਆਂ ਤੇਜ਼-ਚਮਕਦਾਰ ਅਭਿਸ਼ਟਯਹ (ਸਿੱਧੀਆਂ-ਇੱਛਾਵਾਂ) ਨਾਲ। ਉਸ ਨੂੰ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਹਤਿਆ ਵਿੱਚ ਊਤਯਹ (ਸਹਾਇ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ—ਇੰਦਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸ਼ੁਸ਼ਮਾ (ਬਲ ਦੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਪ੍ਰਾਣ), ਜੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਥੱਕ, ਤਪ ਵਿੱਚ ਅਕਲਾਂਤ।

Mantra 5

अभि स्ववृष्टिं मदे अस्य युध्यतो रघ्वीरिव प्रवणे सस्रुरूतयः । इन्द्रो यद्वज्री धृषमाणो अन्धसा भिनद्वलस्य परिधीँरिव त्रितः ॥

ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਧਾਰਾ (ਸ੍ਵਵ੍ਰਿਸ਼੍ਟਿ) ਵੱਲ, ਮਦ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜਿਵੇਂ, ਸਹਾਇਤਾਵਾਂ ਢਲਾਣ ਉੱਤੇ ਤੇਜ਼ ਧਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਦੌੜ ਪਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਇੰਦਰ, ਸੋਮ-ਆਨੰਦ ਦੇ ਅੰਧਸ ਵਿੱਚ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ, ਵਲ ਦੇ ਪਰਿਧੀ/ਆਵਰਨ ਕਿਨਾਰੇ ਤੋੜਨ ਵਾਂਗ ਚੀਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਤਦ ਲੁਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀਆਂ ਖੁਲ੍ਹ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Mantra 6

परीं घृणा चरति तित्विषे शवोऽपो वृत्वी रजसो बुध्नमाशयत् । वृत्रस्य यत्प्रवणे दुर्गृभिश्वनो निजघन्थ हन्वोरिन्द्र तन्यतुम् ॥

ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸੜਦੀ ਦਿਪਤੀ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਜਸ (ਜਗਤ-ਅੰਤਰਿਕਸ਼) ਦੇ ਬੁਧਨ—ਆਧਾਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦੀ ਢਲਾਣ ਵਿੱਚ, ਕਠੋਰ ਟਕਰਾਅ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਹੇ ਇੰਦਰ, ਤੂੰ ਉਸ ਦੇ ਜਬੜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਗੂੰਜਦੀ ਤਨ੍ਯਤੁ (ਵਜ੍ਰ-ਗਰਜ) ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ—ਤਦ ਰੋਕ ਡਿੱਗ ਪਈ।

Mantra 7

ह्रदं न हि त्वा न्यृषन्त्यूर्मयो ब्रह्माणीन्द्र तव यानि वर्धना । त्वष्टा चित्ते युज्यं वावृधे शवस्ततक्ष वज्रमभिभूत्योजसम् ॥

ਜਿਵੇਂ ਲਹਿਰਾਂ ਗਹਿਰੇ ਹ੍ਰਦ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ, ਤਿਵੇਂ ਹੇ ਇੰਦਰ, ਤੇਰੇ ਬ੍ਰਹਮਾਣੀ—ਸਥਾਪਕ ਮੰਤ੍ਰ—ਅਡੋਲ ਹਨ; ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਤ੍ਵਸ਼ਟਾ ਨੇ ਵੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਬਲ ਨੂੰ ਪਾਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੱਤੂ ਓਜਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਵਜ੍ਰ ਨੂੰ ਘੜਿਆ ਹੈ।

Mantra 8

जघन्वाँ उ हरिभिः सम्भृतक्रतविन्द्र वृत्रं मनुषे गातुयन्नपः । अयच्छथा बाह्वोर्वज्रमायसमधारयो दिव्या सूर्यं दृशे ॥

ਹਰੀ ਅਸ਼ਵਾਂ ਨਾਲ, ਸੰਭ੍ਰਿਤਕ੍ਰਤੁ ਹੇ ਇੰਦਰ! ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਰਾਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਤੂੰ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਕੇ ਜਲਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਤੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਹੇ ਦਾ ਵਜ੍ਰ ਫੜਿਆ; ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ।

Mantra 9

बृहत्स्वश्चन्द्रममवद्यदुक्थ्यमकृण्वत भियसा रोहणं दिवः । यन्मानुषप्रधना इन्द्रमूतयः स्वर्नृषाचो मरुतोऽमदन्ननु ॥

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਤੁਤੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਬਲ ਨਾਲ ਭਰੀ ਬਣਾਇਆ; ਭਯ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਮਾਰਗ ਘੜਿਆ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ, ਨ੍ਰਿਸਾਚ ਮਰੁਤ—ਸ੍ਵਰ ਦੇ ਸਹਾਇਕ—ਇੰਦਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਕੇ ਮਸਤ ਹੋਏ, ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੇ।

Mantra 10

द्यौश्चिदस्यामवाँ अहेः स्वनादयोयवीद्भियसा वज्र इन्द्र ते । वृत्रस्य यद्बद्बधानस्य रोदसी मदे सुतस्य शवसाभिनच्छिरः ॥

ਆਕਾਸ਼ ਵੀ, ਬਲਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਭੀ, ਉਸ ਅਹਿ (ਸੱਪ) ਦੀ ਗੂੰਜਦਾਰ ਧੁਨੀ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਿਆ; ਹੇ ਇੰਦਰ, ਐਨਾ ਭਿਆਨਕ ਸੀ ਤੇਰਾ ਵਜ੍ਰ। ਜਦੋਂ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦੋਵੇਂ ਲੋਕਾਂ (ਰੋਦਸੀ) ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸੁਤ ਸੋਮ ਦੇ ਮਦ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਬਲ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ।

Mantra 11

यदिन्न्विन्द्र पृथिवी दशभुजिरहानि विश्वा ततनन्त कृष्टयः । अत्राह ते मघवन्विश्रुतं सहो द्यामनु शवसा बर्हणा भुवत् ॥

ਹੇ ਇੰਦਰ, ਜਦੋਂ ਦਸ-ਭੁਜੀ ਪૃਥਵੀ ਸਾਰੇ ਦਿਨ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਂਦੀ ਰਹੀ, ਤਦੋਂ ਇੱਥੇ ਹੀ, ਹੇ ਮਘਵਨ, ਤੇਰਾ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤ ਸਹੋ-ਬਲ ਸ਼ਵਸਾ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਉਠਾਣ ਬਣ ਕੇ ਦਿਆਉਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Mantra 12

त्वमस्य पारे रजसो व्योमनः स्वभूत्योजा अवसे धृषन्मनः । चकृषे भूमिं प्रतिमानमोजसोऽपः स्वः परिभूरेष्या दिवम् ॥

ਤੂੰ ਇਸ ਰਜਸ ਦੇ ਪਾਰ, ਵ੍ਯੋਮ ਤੋਂ ਵੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੂਪ; ਸ੍ਵਭੂਤੀ-ਓਜ ਵਾਲਾ—ਸਾਡੇ ਅਵਸ ਲਈ, ਹੇ ਧ੍ਰਿਸ਼ਣ੍ਮਨ। ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਓਜ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਬਣਾਇਆ; ਅਪಃ ਅਤੇ ਸ੍ਵಃ ਨੂੰ ਪਰਿਭੂ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਦਿਵ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈਂ।

Mantra 13

त्वं भुवः प्रतिमानं पृथिव्या ऋष्ववीरस्य बृहतः पतिर्भूः । विश्वमाप्रा अन्तरिक्षं महित्वा सत्यमद्धा नकिरन्यस्त्वावान् ॥

ਤੂੰ ਪૃਥਵੀ ਦੇ ਭਵ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਬਣਿਆ ਹੈਂ; ਋ਸ਼੍ਵਵੀਰ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਿਹਤ ਦਾ ਤੂੰ ਪਤੀ ਹੋਇਆ ਹੈਂ। ਆਪਣੇ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸਾਰਾ ਅੰਤਰિક્ષ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸੱਚਮੁੱਚ, ਸੱਚ ਵਿੱਚ—ਬਲ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਸਮਾਨ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

Mantra 14

न यस्य द्यावापृथिवी अनु व्यचो न सिन्धवो रजसो अन्तमानशुः । नोत स्ववृष्टिं मदे अस्य युध्यत एको अन्यच्चकृषे विश्वमानुषक् ॥

ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਦਿਆਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ ਅਨੁਸਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਾ ਹੀ ਸਿੰਧਵੋ (ਨਦੀਆਂ) ਰਜਸ (ਮੱਧ ਆਕਾਸ਼) ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਯੁੱਧ ਦੇ ਮਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸ੍ਵਵ੍ਰਿਸ਼ਟੀ—ਸ਼ਕਤੀ-ਵਰਖਾ—ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਕ੍ਰਮ (ਮਾਨੁਸ਼ਕ) ਵਿੱਚ ਗਤੀਮਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Mantra 15

आर्चन्नत्र मरुतः सस्मिन्नाजौ विश्वे देवासो अमदन्ननु त्वा । वृत्रस्य यद्भृष्टिमता वधेन नि त्वमिन्द्र प्रत्यानं जघन्थ ॥

ਇੱਥੇ ਇਸ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਰੁਤ ਗਾਏ; ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਮੌਤ ਦੇ ਚਮਕਦੇ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ, ਹੇ ਇੰਦਰ, ਤੂੰ ਪ੍ਰਤਿਆਨ—ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ—ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ।