Sukta 63
Sukta 1.63
Gotama Rāhūgaṇa (traditional attribution for RV 1.63)
Indra
Triṣṭubh
ਇਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ‘ਮਹਾਨ’ ਵਜੋਂ ਸਲਾਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਥਿਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭੈ-ਭਕਤ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ ਵੀ ਅਡੋਲ ਖੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਪਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਵੈਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਵੇ, ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਤੋੜੇ, ਅਤੇ ਸੁਘੜ ਬਲ, ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਧਨ-ਸੰਪਦਾ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਸ਼ਾ ਵੇਲੇ ਗੋਤਮਾਂ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਨ (ਪਵਿੱਤਰ ਉਚਾਰ) ਰਾਹੀਂ—ਬਖ਼ਸ਼ੇ।
Mantras
Mantra 1
त्वं महाँ इन्द्र यो ह शुष्मैर्द्यावा जज्ञानः पृथिवी अमे धाः । यद्ध ते विश्वा गिरयश्चिदभ्वा भिया दृळ्हासः किरणा नैजन् ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ, ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਹੈਂ—ਜੋ ਆਪਣੇ ਸ਼ੌਰ੍ਯ-ਬਲਾਂ ਨਾਲ, ਦਿਆਵਾ ਅਤੇ ਪૃਥਵੀ ਨਾਲ ਹੀ ਜਨਮਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਮਾਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਤੇਰੇ ਭੈ ਤੋਂ ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ-ਥਾਪੇ ਸਭ ਪਹਾੜ ਵੀ ਨਾ ਹਿਲੇ—ਜਿਵੇਂ ਕਿਰਣਾਂ ਆਪਣੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
Mantra 2
आ यद्धरी इन्द्र विव्रता वेरा ते वज्रं जरिता बाह्वोर्धात् । येनाविहर्यतक्रतो अमित्रान्पुर इष्णासि पुरुहूत पूर्वीः ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ, ਜਦੋਂ ਤੇਰੇ ਦੋ ਚਮਕਦੇ ਹਰਿ (ਅਸ਼ਵ), ਵਿਸ਼ਾਲ ਗਤੀ ਵਾਲੇ, ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਗਾਇਕ ਤੇਰਾ ਵਜ੍ਰ ਤੇਰੇ ਬਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ, ਹੇ ਅਡੋਲ ਸੰਕਲਪ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਪੁਰੁਹੂਤ, ਤੂੰ ਵੈਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੁਰ (ਕਿਲ੍ਹੇ) ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ।
Mantra 3
त्वं सत्य इन्द्र धृष्णुरेतान्त्वमृभुक्षा नर्यस्त्वं षाट् । त्वं शुष्णं वृजने पृक्ष आणौ यूने कुत्साय द्युमते सचाहन् ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ, ਤੂੰ ਸਤ੍ਯ ਹੈਂ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਧ੍ਰਿਸ਼ਣੁ—ਨਿਡਰ ਸਾਹਸੀ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਭੁਕ੍ਸ਼—ਕੌਸ਼ਲ ਦਾ ਸਵਾਮੀ; ਤੂੰ ਨਰ੍ਯ—ਵੀਰ; ਤੂੰ ਸ਼ਾਟ੍—ਵਿਜੇਤਾ ਹੈਂ। ਯੁੱਧ ਦੇ ਟਕਰਾਅ ਵਿੱਚ, ਹਮਲੇ ਦੀ ਘਰਸ਼ਣ ਵਿੱਚ, ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਕੁਤ੍ਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਤੂੰ ਸ਼ੁਸ਼੍ਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਕੇ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ—ਤਾਂ ਜੋ ਦ੍ਯੁਮੰਤ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਵਾਹਕ ਬਲ ਪ੍ਰਬਲ ਰਹੇ।
Mantra 4
त्वं ह त्यदिन्द्र चोदीः सखा वृत्रं यद्वज्रिन्वृषकर्मन्नुभ्नाः । यद्ध शूर वृषमणः पराचैर्वि दस्यूँर्योनावकृतो वृथाषाट् ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ, ਤੂੰ ਹੀ ਨਿਸਚੇ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰੇਰਕ ਬਣਿਆ; ਹੇ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ, ਮਹਾਕਰਮਾ, ਜਦ ਤੂੰ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ, ਤਦ ਤੇਰੀ ਸਾਥੀ-ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਗ ਉਠੀ। ਹੇ ਸ਼ੂਰ, ਬਲ ਦੇ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬਲ, ਜਦ ਤੂੰ ਦਸਿਊਆਂ ਨੂੰ ਵਿਖੇਰ ਕੇ ਦੂਰ ਹੰਕਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਧਕਾਰ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ—ਝੂਠ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਕੇ।
Mantra 5
त्वं ह त्यदिन्द्रारिषण्यन्दृळ्हस्य चिन्मर्तानामजुष्टौ । व्यस्मदा काष्ठा अर्वते वर्घनेव वज्रिञ्छ्नथिह्यमित्रान् ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ, ਤੂੰ ਹੀ ਨਿਸਚੇ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਅਹਿਤ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈਂ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਰਤਿਆਂ ਦੀ ਕਠੋਰ, ਅਡਿੱਗ ਰੋਕ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵੀ ਜੋ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ। ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦੂਰ ਹੰਕਾ ਦੇ। ਹੇ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ, ਹਥੌੜੇ ਵਾਂਗ, ਸਾਡੀ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਵਾਲੀ ਚਾਲ ਲਈ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦੇ।
Mantra 6
त्वां ह त्यदिन्द्रार्णसातौ स्वर्मीळ्हे नर आजा हवन्ते । तव स्वधाव इयमा समर्य ऊतिर्वाजेष्वतसाय्या भूत् ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ, ਊਰਜਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਸੱਦਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਸ੍ਵਧਾਵਾਨ, ਤੇਰੀ ਇਹ ਸਹਾਇਤਾ ਸਮਰ ਵਿੱਚ ਨੇੜੇ ਆਵੇ ਅਤੇ ਬਲ ਦੀਆਂ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਪਰਾਜਿਤ/ਅਪ੍ਰਤਿਹਤ ਬਣੇ।
Mantra 7
त्वं ह त्यदिन्द्र सप्त युध्यन्पुरो वज्रिन्पुरुकुत्साय दर्दः । बर्हिर्न यत्सुदासे वृथा वर्गंहो राजन्वरिवः पूरवे कः ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ, ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ! ਤੂੰ ਹੀ ਯੁੱਧ ਕਰਦਿਆਂ ਪੁਰੁਕੁਤਸ ਲਈ ਸੱਤ ਪੁਰ (ਕਿਲ੍ਹੇ) ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਸੁਦਾਸ ਲਈ—ਬਰ੍ਹਿਸ ਵਾਂਗ ਫੈਲਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸਨ ਸਮਾਨ—ਅਨਿਆਈ ਦਬਾਅ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹਿਆ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪੂਰੂ ਨੂੰ ਐਨਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਵਕਾਸ ਹੋਰ ਕੌਣ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ?
Mantra 8
त्वं त्यां न इन्द्र देव चित्रामिषमापो न पीपयः परिज्मन् । यया शूर प्रत्यस्मभ्यं यंसि त्मनमूर्जं न विश्वध क्षरध्यै ॥
ਹੇ ਦੇਵ ਇੰਦਰ! ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਉਸ ਚਿਤ੍ਰਾ—ਵਿਭਿੰਨ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ—ਇਸ਼ (ਪੋਸ਼ਕ ਪ੍ਰੇਰਣਾ/ਆਹਾਰ) ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀਆਂ ਪਰਿਜਮਨ ਜਗਤ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਪਾਲਦਾ ਹੈਂ। ਜਿਸ ਨਾਲ, ਹੇ ਸ਼ੂਰ, ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਤ੍ਮਨ ਨੂੰ—ਊਰਜ ਦੇ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਧਾਰੇ ਵਾਂਗ—ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਹਾਉਂਦਾ ਹੈਂ, ਸਭ ਥਾਂ ਛਲਕਣ ਲਈ।
Mantra 9
अकारि त इन्द्र गोतमेभिर्ब्रह्माण्योक्ता नमसा हरिभ्याम् । सुपेशसं वाजमा भरा नः प्रातर्मक्षू धियावसुर्जगम्यात् ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ! ਗੋਤਮਾਂ ਨੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾਣਿ (ਸ਼ਕਤੀ-ਵਚਨ) ਰਚੇ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਨਾਲ ਹਰਿਭ੍ਯਾਂ (ਤੇਰੇ ਦਿਪਤ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਜੋੜੇ) ਲਈ ਉਚਾਰੇ। ਸਾਨੂੰ ਸੁਪੇਸ਼ਸ—ਸੁਘੜ—ਵਾਜ (ਵਿਜੈ-ਬਲ/ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਲਿਆ ਦੇ; ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਧਿਆਵਸੁ—ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਧੀ ਦਾ ਧਨ—ਤੁਰੰਤ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।
Frequently Asked Questions
It praises Indra’s overwhelming power—how he stabilizes the world—and asks him to protect the worshippers, remove hostile obstacles, and grant strength and victory.
It is a poetic way to show Indra’s supreme authority: even the firmest things in nature are steady and restrained under the awe of his power.
The closing verse asks Indra to bring well-shaped vāja (effective strength/prize) and to let inspired wealth of thought and insight come quickly in the morning.
Ask anything about Sukta 63 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.