Sukta 64

Mantra 1

वृष्णे शर्धाय सुमखाय वेधसे नोधः सुवृक्तिं प्र भरा मरुद्भ्यः । अपो न धीरो मनसा सुहस्त्यो गिरः समञ्जे विदथेष्वाभुवः ॥

ਹੇ ਨੋਧਾਸ! ਵ੍ਰਿਸ਼ਣ ਵਾਂਗ ਬਲਵਾਨ, ਸੁਯਜ्ञ ਵਾਲੇ, ਵਿਧਾਤਾ ਸਰੂਪ ਮਰੁਤਾਂ ਲਈ ਤੂੰ ਸੁਘੜ ਸੁਕਤੀ ਅੱਗੇ ਲਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਧੀਰ ਪੁਰਖ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦਿਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮਨ ਅਤੇ ਨਿਪੁੰਨ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਗੂੰਥ ਕੇ, ਵਿਦਥਾਂ—ਸਭਾਵਾਂ—ਵਿੱਚ ਸੁਰਤਾਲ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹਾਂ।

Mantra 2

ते जज्ञिरे दिव ऋष्वास उक्षणो रुद्रस्य मर्या असुरा अरेपसः । पावकासः शुचयः सूर्या इव सत्वानो न द्रप्सिनो घोरवर्पसः ॥

ਉਹ ਦਿਵ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹਨ—ਉੱਚੇ, ਬਲਦ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਬਲ; ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਵੀਰ, ਅਸੁਰ-ਬਲ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ, ਬੇਦਾਗ। ਪਾਵਕ ਤੇ ਸ਼ੁਚਿ, ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ; ਘਣ ਸੱਤ ਵਾਲੇ, ਬੂੰਦਾਂ ਵਾਂਗ ਝਲਮਲਾਉਂਦੇ, ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ।

Mantra 3

युवानो रुद्रा अजरा अभोग्घनो ववक्षुरध्रिगावः पर्वता इव । दृळ्हा चिद्विश्वा भुवनानि पार्थिवा प्र च्यावयन्ति दिव्यानि मज्मना ॥

ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਹਨ—ਅਜਰ, ਅਥੱਕ, ਬਲ ਦੇ ਭੋਗ ਵਿੱਚ ਅਖੁੱਟ; ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ। ਆਪਣੇ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਵਾਸਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹਿਲਾ ਦੇਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚਲਾਇਤ ਕਰ ਕੇ ਨਵੇਂ ਕ੍ਰਮ ਵੱਲ ਧੱਕਦੇ ਹਨ।

Mantra 4

चित्रैरञ्जिभिर्वपुषे व्यञ्जते वक्षस्सु रुक्माँ अधि येतिरे शुभे । अंसेष्वेषां नि मिमृक्षुॠष्टयः साकं जज्ञिरे स्वधया दिवो नरः ॥

ਚਿਤ੍ਰ-ਵਰਣ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਸਜਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਕਸ਼ਸਥਲ ਉੱਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਲਈ ਸੁਵਰਨ ਤੇਜ ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਭਾਲੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਟਿਕੇ ਹਨ; ਸ੍ਵਧਾ—ਆਪਣੀ ਅੰਤਰਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ—ਉਹ ਦਿਵ ਦੇ ਨਰ ਇਕੱਠੇ, ਇਕ-ਮਨ ਹੋ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Mantra 5

ईशानकृतो धुनयो रिशादसो वातान्विद्युतस्तविषीभिरक्रत । दुहन्त्यूधर्दिव्यानि धूतयो भूमिं पिन्वन्ति पयसा परिज्रयः ॥

ਈਸ਼ਾਨਕ੍ਰਿਤ—ਸਵਾਮੀ ਵਾਂਗ ਰਚਨਹਾਰ—ਉਹ ਗੱਜਣ ਵਾਲੇ, ਰੋਕ-ਟੋਕ ਨੂੰ ਭੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੀ ਤਵੀਸ਼ੀ ਨਾਲ ਹਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀਆਂ ਨੂੰ ਘੜਦੇ ਹਨ। ਧੂਤਯਃ—ਪ੍ਰੇਰਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਦਿਵ੍ਯ ਉਧਰਾਂ ਨੂੰ ਦੁਹਦੀਆਂ ਹਨ; ਪਰਿਜ੍ਰਯਃ—ਚੱਕਰ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ—ਪਯਸ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਫੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।

Mantra 6

पिन्वन्त्यपो मरुतः सुदानवः पयो घृतवद्विदथेष्वाभुवः । अत्यं न मिहे वि नयन्ति वाजिनमुत्सं दुहन्ति स्तनयन्तमक्षितम् ॥

ਸੁਦਾਨਵ ਮਰੁਤ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਫੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਵਿਧਥਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਘਿਉ ਵਰਗੇ ਸਮ੍ਰਿਧ ਪਯਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਧੁੰਦ ਵਿੱਚ ਦੌੜਦੇ ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ ਉਹ ਵਾਜਿਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਗੱਜਦੇ, ਅਕਸ਼ਯ ਉਤਸ ਨੂੰ ਉਹ ਦੁਹਦੇ ਹਨ।

Mantra 7

महिषासो मायिनश्चित्रभानवो गिरयो न स्वतवसो रघुष्यदः । मृगा इव हस्तिनः खादथा वना यदारुणीषु तविषीरयुग्ध्वम् ॥

ਮਹਿਸ਼ਾਂ ਵਾਂਗ ਬਲਵਾਨ, ਮਾਇਆ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੁ (ਵਿਭਿੰਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ), ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਹੀ ਬਲ ਨਾਲ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਅਤੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਧਾਵਣ ਵਾਲੇ—ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਵਾਂਗ, ਹਸਤੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਤੁਸੀਂ ਵਨਾਂ ਨੂੰ ਚਰਦੇ ਹੋ; ਜਦੋਂ ਅਰੁਣੀ (ਲਾਲੀਮਾਯ) ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਤਵਿਸ਼ੀ (ਪ੍ਰਚੰਡ ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ।

Mantra 8

सिंहा इव नानदति प्रचेतसः पिशा इव सुपिशो विश्ववेदसः । क्षपो जिन्वन्तः पृषतीभिॠष्टिभिः समित्सबाधः शवसाहिमन्यवः ॥

ਸਿੰਹਾਂ ਵਾਂਗ ਉਹ ਗੱਜਦੇ ਹਨ—ਪ੍ਰਚੇਤਸ (ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਚੇਤਨਾ ਵਾਲੇ); ਪਿਸ਼ਾਂ ਵਾਂਗ ਸੁਪਿਸ਼ (ਸੁੰਦਰ-ਰੂਪ, ਦਿਪਤ), ਵਿਸ਼ਵਵੇਦਸ (ਸਰਵਜ੍ਞ) ਹਨ। ਪૃਸ਼ਤੀਭਿ ઋષ્ટિਭਿ (ਚਿੱਤਰੇ ਭਾਲਿਆਂ) ਨਾਲ ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਧੱਕਦੇ ਹਨ; ਇਕੱਠੇ ਦਬਾਅ ਨਾਲ ਰੁਕਾਵਟ ਨੂੰ ਚੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਸ਼ਵਸਾਹਿ (ਬਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬਲ), ਹਿਮਨ੍ਯਵ (ਉਗ੍ਰ ਇੱਛਾ-ਬਲ ਵਾਲੇ)।

Mantra 9

रोदसी आ वदता गणश्रियो नृषाचः शूराः शवसाहिमन्यवः । आ वन्धुरेष्वमतिर्न दर्शता विद्युन्न तस्थौ मरुतो रथेषु वः ॥

‘ਰੋਦਸੀ (ਦਿਵ ਅਤੇ ਪૃਥਵੀ)!’—ਇਉਂ ਤੁਸੀਂ ਉਚਾਰਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਗਣਸ਼੍ਰਿਯ (ਗਣ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ), ਨૃਸ਼ਾਚ (ਮਨੁੱਖ-ਸਹਚਰ) ਸ਼ੂਰਾ, ਸ਼ਵਸਾਹਿ-ਹਿਮਨ੍ਯਵ (ਬਲ ਵਿੱਚ ਸਰਪ-ਉਗ੍ਰ)। ਤੁਹਾਡੇ ਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਅਮਤੀ (ਅਪਰਿਮਿਤ ਸ਼ਕਤੀ) ਦਿੱਖਣਯੋਗ ਹੋ ਕੇ ਖੜੀ ਹੈ—ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ; ਹੇ ਮਰੁਤੋ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਰਥ-ਬੰਧੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਗਈ ਹੈ।

Mantra 10

विश्ववेदसो रयिभिः समोकसः सम्मिश्लासस्तविषीभिर्विरप्शिनः । अस्तार इषुं दधिरे गभस्त्योरनन्तशुष्मा वृषखादयो नरः ॥

ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਰਯਿ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਨਾਲ ਇਕੋ ਘਰ ਵਿਚ ਇਕੱਠੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ, ਏਕਤਾ ਵਿਚ ਪਰਸਪਰ ਰਲੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੀ ਤਵਿਸ਼ੀ (ਸ਼ਕਤੀ) ਨਾਲ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਉਹ ਨਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਭਸਤ੍ਯੋਃ (ਹੱਥਾਂ) ਵਿਚ ਇਸ਼ੁ (ਤੀਰ) ਧਰਿਆ। ਅਨੰਤ ਸ਼ੂਸ਼ਮਾ (ਉਤਸ਼ਾਹ-ਬਲ) ਵਾਲੇ, ਰੋਕ ਨੂੰ ਭੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਮਕਰਤਾ ਵਾਂਗ ਖੜੇ ਹਨ।

Mantra 11

हिरण्ययेभिः पविभिः पयोवृध उज्जिघ्नन्त आपथ्यो न पर्वतान् । मखा अयासः स्वसृतो ध्रुवच्युतो दुध्रकृतो मरुतो भ्राजदृष्टयः ॥

ਹਿਰਣ੍ਯਮਯ ਪਵੀਆਂ (ਧਾਰਦਾਰ ਕਿਨਾਰਿਆਂ) ਨਾਲ, ਪਯਃ (ਜੀਵਨ-ਰਸ) ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਮਰੁਤ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਕੇ ਆਪਥ੍ਯਃ (ਅਵਰੋਧਕ) ਢੇਰਾਂ ਨੂੰ ਇਉਂ ਚੀਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਰਾਹ-ਰਹਿਤ ਪਹਾੜ। ਖੁਸ਼ੀਲੇ, ਅਯਾਸ (ਅਥੱਕ) ਉਹ, ਸ੍ਵਸ੍ਰੁਤ (ਸਵੈ-ਚਾਲਿਤ) ਅਤੇ ਧ੍ਰੁਵਚ੍ਯੁਤ (ਹਮਲੇ ਵਿਚ ਅਡੋਲ) ਹੋ ਕੇ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਤੇਜਸ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਚਮਕਦੀਆਂ ਋ਸ਼੍ਟੀ (ਭਾਲੇ) ਵਾਲੇ ਮਰੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Mantra 12

घृषुं पावकं वनिनं विचर्षणिं रुद्रस्य सूनुं हवसा गृणीमसि । रजस्तुरं तवसं मारुतं गणमृजीषिणं वृषणं सश्चत श्रिये ॥

ਅਸੀਂ ਹਵਸਾ (ਆਹਵਾਨ/ਸਤੁਤੀ) ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਸੂਨੁ—ਘ੍ਰਿਸ਼ੁ (ਜ੍ਵਲੰਤ), ਪਾਵਕ (ਪਰਿਸ਼ੁੱਧ), ਵਨਿਨ (ਆਨੰਦ-ਦਾਤਾ), ਵਿਚਰ੍ਸ਼ਣਿ (ਵਿਆਪਕ-ਦਰਸ਼ੀ)—ਦੀ ਗਾਇਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਹੇ ਮਾਰੁਤ ਗਣ, ਰਜਸ੍ਤੁਰ (ਮੱਧ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵੇਗਵਾਨ), ਤਵਸ (ਪ੍ਰਬਲ), ਋ਜੀਸ਼ਿਣ (ਸਿੱਧੀ ਗਤੀ ਵਾਲਾ), ਵ੍ਰਿਸ਼ਣ (ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਸਮ ਬਲਵਾਨ)—ਸ਼੍ਰਿਯੇ (ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੇਜ/ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਦੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਚੱਲ।

Mantra 13

प्र नू स मर्तः शवसा जनाँ अति तस्थौ व ऊती मरुतो यमावत । अर्वद्भिर्वाजं भरते धना नृभिरापृच्छ्यं क्रतुमा क्षेति पुष्यति ॥

ਹੁਣ ਉਹ ਮਰਤ੍ਯ ਆਪਣੇ ਸ਼ੌਰ੍ਯ-ਬਲ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਮ ਲਕੀਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਅੱਗੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਹੇ ਮਰੁਤੋ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਊਤੀ (ਸਹਾਇਤਾ) ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹੋ। ਤੇਜ਼ ਅਸ਼ਵਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਵਾਜ (ਵਿਜੈ-ਬਲ/ਅੰਨ) ਅਤੇ ਧਨ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਨਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਪਰਾਮਰਸ਼-ਯੋਗ੍ਯ ਕ੍ਰਤੁ (ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸੰਕਲਪ/ਯੋਜਨਾ-ਸ਼ਕਤੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ‘ਪੁਸ਼੍ਯਤਿ’—ਵਧਦਾ, ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Mantra 14

चर्कृत्यं मरुतः पृत्सु दुष्टरं द्युमन्तं शुष्मं मघवत्सु धत्तन । धनस्पृतमुक्थ्यं विश्वचर्षणिं तोकं पुष्येम तनयं शतं हिमाः ॥

ਹੇ ਮਰੁਤੋ, ਦਾਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿਚ ਦੁਸ਼੍ਟਰ—ਅਜੈ—ਐਸਾ ਦ੍ਯੁਮੰਤ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ) ਸ਼ੁਸ਼੍ਮ (ਉਤਕਟ ਬਲ) ਧਰੋ; ਉਹ ਚਮਕਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਸਥਾਪਤ ਕਰੋ। ਵਿਸ਼੍ਵਚਰ੍ਸ਼ਣਿ—ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ—ਧਨਸ੍ਪ੍ਰਿਤ (ਧਨ ਜਿਤਾਉਣ ਵਾਲੀ) ਅਤੇ ਉਕਥ੍ਯ (ਸਤੁਤੀ-ਯੋਗ੍ਯ) ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਪਾਲੀਏ; ਸੌ ਹਿਮਾ—ਸੌ ਸਰਦੀਆਂ ਤੱਕ—ਆਪਣੀ ਟੋਕ (ਸੰਤਾਨ), ਤਨਯ (ਬੱਚਾ/ਬੀਜ) ਨੂੰ ਪਾਲੀਏ।

Mantra 15

नू ष्ठिरं मरुतो वीरवन्तमृतीषाहं रयिमस्मासु धत्त । सहस्रिणं शतिनं शूशुवांसं प्रातर्मक्षू धियावसुर्जगम्यात् ॥

ਹੁਣ, ਹੇ ਮਰੁਤੋ, ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਥਿਰ ਰਯਿ (ਧਨ/ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਧਰੋ—ਵੀਰਵੰਤ (ਵੀਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ), ਋ਤੀਸ਼ਾਹ (਋ਤ ਦੇ ਮਾਰਗ ਦੇ ਦਬਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਵਾਲੀ)। ਸਹਸ੍ਰਿਣ (ਹਜ਼ਾਰ-ਗੁਣਾ), ਸ਼ਤਿਨ (ਸੌ-ਗੁਣਾ), ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਵਧੀ ਹੋਈ: ਪ੍ਰਾਤਹਕਾਲੇ ਹੀ ਧੀਯਾਵਸੁ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਧਨ) ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।