Sukta 116
Sukta 1.116
Kutsa Āṅgirasa (traditional for RV 1.116)
Aśvinau (Nāsatyā)
Triṣṭubh (probable for RV 1.116.1)
ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਸ਼ਵਿਨੌ (ਨਾਸਤਿਆ) ਲਈ ਸਤੁਤੀ-ਆਹਵਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਰਥ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ‘ਅਦਭੁਤ ਕਰਤੱਬ’ (ਦੰਸਸ) ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਚਾਉਂਦੇ, ਚੰਗਾ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਪੂਰਨਤਾ ਮੁੜ ਬਹਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਧੂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਲਿਆਉਣਾ, ਸੋਨੇ ਦਾ ਹੱਥ ਬਖ਼ਸ਼ਣਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਉਪਕਾਰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਜੋੜਦਿਆਂ, ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਰੱਖਿਆ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਅਮਿੱਟ ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਮੇਤ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਲਈ ਨੇੜੇ ਬੁਲਾਂਦਾ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
नासत्याभ्यां बर्हिरिव प्र वृञ्जे स्तोमाँ इयर्म्यभ्रियेव वातः । यावर्भगाय विमदाय जायां सेनाजुवा न्यूहतू रथेन ॥
ਨਾਸਤ੍ਯਾਂ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਤੋਤ੍ਰ ਬਰ੍ਹਿਸ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਛਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਬੱਦਲ ਨੂੰ ਹੰਕਾਰਦੀ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਅਸ਼ਵਿਨੌ (ਨਾਸਤ੍ਯੌ), ਜੋ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਣ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਰਥ ਨਾਲ ਅਰਭਗ ਅਤੇ ਵਿਮਦ ਲਈ ਵਧੂ ਨੂੰ ਲਿਆਏ—ਆਓ; ਉਸੇ ਤੇਜ਼ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਨੰਦ ਦਾ ਵਿਵਾਹ-ਯੋਗ, ਯੋਗ੍ਯ ਸੰਯੋਗ, ਸਥਾਪਤ ਕਰੋ।
Mantra 2
वीळुपत्मभिराशुहेमभिर्वा देवानां वा जूतिभिः शाशदाना । तद्रासभो नासत्या सहस्रमाजा यमस्य प्रधने जिगाय ॥
ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ-ਉਡਾਨ ਵਾਲੇ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਤੇਜ਼-ਸੁਵਰਨ ਪ੍ਰੇਰਣਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵੇਗ ਦੀ ਦੌੜ ਨਾਲ—ਸਦਾ ਅੱਗੇ ਵਧਦਿਆਂ—ਹੇ ਨਾਸਤ੍ਯੌ, ਯਮ ਦੇ ਪ੍ਰਧਨ (ਮੁਕਾਬਲੇ) ਵਿੱਚ ਉਸ ਗਧੇ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਜਿੱਤੇ। ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸੀਮਾ ਅਤੇ ਮੌਤ-ਵੱਲ ਝੁਕਦੀ ਆਦਤ ਦੇ ਲੋਕ ਤੋਂ ਜਿੱਤ ਕੇ ਬਲ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ।
Mantra 3
तुग्रो ह भुज्युमश्विनोदमेघे रयिं न कश्चिन्ममृवाँ अवाहाः । तमूहथुर्नौभिरात्मन्वतीभिरन्तरिक्षप्रुद्भिरपोदकाभिः ॥
ਹੇ ਅਸ਼ਵਿਨੋ, ਤੁਗ੍ਰ ਨੇ ਭੁਜ੍ਯੂ ਨੂੰ ਉੱਛਲਦੇ ਸੈਲਾਬੀ ਮੇਘ ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ—ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤੇ ਨੇੜੇ ਕੋਈ ਰੱਖਿਆਕਾਰ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਆਤ੍ਮਨ੍ਵਤੀ, ਆਪ-ਚਲਿਤ ਨੌਕਾਵਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਧਾਰ ਲਿਆ; ਮੱਧਲੋਕ ਨੂੰ ਚੀਰਦੀਆਂ, ਜਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜਲ-ਮਾਰਗ ਵਾਂਗ ਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨੌਕਾਵਾਂ ਨਾਲ। ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਅਦਭੁਤ ਉਪਾਯ-ਬਲ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਮੋਹ-ਭਰਮ ਦੇ ਸੈਲਾਬ ਤੋਂ ਉਬਾਰੋ।
Mantra 4
तिस्रः क्षपस्त्रिरहातिव्रजद्भिर्नासत्या भुज्युमूहथुः पतंगैः । समुद्रस्य धन्वन्नार्द्रस्य पारे त्रिभी रथैः शतपद्भिः षळश्वैः ॥
ਹੇ ਨਾਸਤ੍ਯੋ, ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਤੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਿਆਂ, ਤੁਸੀਂ ਭੁਜ੍ਯੂ ਨੂੰ ਪਤੰਗ ਵਾਂਗ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲੇ ਵਾਹਕਾਂ ਨਾਲ ਲਿਜਾਇਆ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੁੰਨੇ ਪਸਾਰੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਰਦ੍ਰ ਲੋਕ ਦੇ ਦੂਰਲੇ ਕੰਢੇ ਤੱਕ—ਤਿੰਨ ਰਥਾਂ ਨਾਲ, ਸ਼ਤਪਦ, ਛੇ-ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੇ—ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਲੰਮੀ ਪਾਰਾਵਾਰ ਯਾਤਰਾ ਕਰਵਾਈ। ਇਉਂ ਹੀ ਲੰਮੇ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿਚੋਂ ਸਾਡੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਰ ਲੰਘਾਓ।
Mantra 5
अनारम्भणे तदवीरयेथामनास्थाने अग्रभणे समुद्रे । यदश्विना ऊहथुर्भुज्युमस्तं शतारित्रां नावमातस्थिवांसम् ॥
ਆਸਰੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਵੀਰਤਾ ਦਿਖਾਈ; ਪੈਰ ਟਿਕਾਉਣ ਲਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ, ਫੜਨ ਲਈ ਸਹਾਰਾ ਨਹੀਂ—ਐਸੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਅਸ਼ਵਿਨੋ, ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਭੁਜ੍ਯੂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਲਿਜਾਇਆ, ਉਹ ਸੌ ਚੱਪੂਆਂ ਵਾਲੀ ਨੌਕਾ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਡੇ ਆਸਰਾ-ਹੀਣ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਨੂੰ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਉਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੋ: ਅਨੇਕ ਸਾਧਨਾਂ ਵਾਲੀ, ਸੁਵਿਧਿਤ ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਨੌਕਾ ਸਾਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।
Mantra 6
यमश्विना ददथुः श्वेतमश्वमघाश्वाय शश्वदित्स्वस्ति । तद्वां दात्रं महि कीर्तेन्यं भूत्पैद्वो वाजी सदमिद्धव्यो अर्यः ॥
ਹੇ ਅਸ਼ਵਿਨੋ, ਤੁਸੀਂ ਅਘਾਸ਼ਵ ਨੂੰ ਸਦਾ ਦੀ ਸੁਆਸਤਿ ਲਈ ਚਿੱਟਾ ਘੋੜਾ ਦਿੱਤਾ। ਤੁਹਾਡਾ ਉਹ ਦਾਨ ਮਹਾਨ ਤੇ ਕੀਰਤਨਯੋਗ ਹੋਇਆ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਪੈਦਵ—ਬਲ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਵਾਜੀ—ਸਦਾ ਹਵ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਆਰਯ (ਉਦਾਰ) ਪੁਰਖ ਬਣਿਆ। ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਉਹ ‘ਚਿੱਟਾ ਘੋੜਾ’—ਸ਼ੁੱਧ ਪ੍ਰੇਰਣਾ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਊਰਜਾ ਦਾ ਵੇਗ—ਬਖ਼ਸ਼ੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਦਿਰਘਕਾਲੀ ਭਲਾਈ ਟਿਕੀ ਰਹੇ।
Mantra 7
युवं नरा स्तुवते पज्रियाय कक्षीवते अरदतं पुरंधिम् । कारोतराच्छफादश्वस्य वृष्णः शतं कुम्भाँ असिञ्चतं सुरायाः ॥
ਹੇ ਨਰੋ, ਬਲਵਾਨ ਮਾਲਕੋ, ਪਜ੍ਰਿ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਤੁਤਿਕਾਰ ਕਕਸ਼ੀਵੰਤ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਪੁਰੰਧਿ—ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ—ਲਿਆ ਕੇ ਦਿੱਤੀ। ਬਲਵਾਨ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣ ਘੋੜੇ ਦੇ ਖੁਰ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸੁਰਾ ਦੇ ਸੌ ਘੜੇ ਵਗਾ ਦਿੱਤੇ—ਉਫਾਨੀ ਆਨੰਦ, ਜੋ ਖੋਜੀ ਦੀ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹੈ।
Mantra 8
हिमेनाग्निं घ्रंसमवारयेथां पितुमतीमूर्जमस्मा अधत्तम् । ऋबीसे अत्रिमश्विनावनीतमुन्निन्यथुः सर्वगणं स्वस्ति ॥
ਠੰਢ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਸੜਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਤੀਖ਼ਣਤਾ ਰੋਕੀ; ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਿਤੁਮਤੀ—ਪੋਸ਼ਕ ਅੰਨ-ਰਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ—ਊਰਜਾ ਟਿਕਾਈ। ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਅਤ੍ਰੀ ਨੂੰ, ਹੇ ਅਸ਼ਵਿਨੋ, ਤੁਸੀਂ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਿਆ; ਉਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਗਣ ਨੂੰ ਸੁਆਸਤਿ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਲਿਆਏ।
Mantra 9
परावतं नासत्यानुदेथामुच्चाबुध्नं चक्रथुर्जिह्मबारम् । क्षरन्नापो न पायनाय राये सहस्राय तृष्यते गोतमस्य ॥
ਹੇ ਨਾਸਤਿਆਓ, ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਾਵਤ—ਅਤਿ ਦੂਰ ਤੱਕ ਵੀ ਅਨੁਸਰਿਆ; ਭਾਰ ਨਾਲ ਟੇਢਾ ਹੋਇਆ ਉੱਚੇ ਆਧਾਰ ਵਾਲਾ ਸਹਾਰਾ ਤੁਸੀਂ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਵਹਿੰਦੇ ਪਾਣੀ ਆਪਣੇ ਪੀਣ-ਥਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰਗੁਣੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਈ ਤਰਸਦੇ ਗੋਤਮ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਵਧੋਤਰੀ ਦੇ ਵਹਿੰਦੇ ਸਾਧਨ-ਰੂਪ ਧਨ ਨੂੰ ਵਹਾ ਕੇ ਲਿਆਏ।
Mantra 10
जुजुरुषो नासत्योत वव्रिं प्रामुञ्चतं द्रापिमिव च्यवानात् । प्रातिरतं जहितस्यायुर्दस्रादित्पतिमकृणुतं कनीनाम् ॥
ਹੇ ਨਾਸਤਿਆਓ, ਜਰਜਰ ਤੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਲਈ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਚ੍ਯਵਾਨ ਤੋਂ ਘੇਰਣ ਵਾਲਾ ਕੋਸ਼ ਇਉਂ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਜਿਵੇਂ ਚਮੜੀ ਉਤਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਿਆਗਿਆ ਹੋਇਆ ਆਯੁ ਤੁਸੀਂ ਮੁੜ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ; ਅਤੇ ਹੇ ਦਸ੍ਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਯੌਵਨ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ—ਪਤੀ ਬਣਾਇਆ।
Mantra 11
तद्वां नरा शंस्यं राध्यं चाभिष्टिमन्नासत्या वरूथम् । यद्विद्वांसा निधिमिवापगूळ्हमुद्दर्शतादूपथुर्वन्दनाय ॥
ਹੇ ਨਰੋ, ਹੇ ਨਾਸਤਿਆਓ, ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਕਰਤੱਬ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਣਯ ਅਤੇ ਸਿਧ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ—ਜਿੱਤ ਦਿਵਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤੁਹਾਡਾ ਵਰੂਥ (ਰੱਖਿਆ)। ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਕਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਨਿਧੀ ਵਾਂਗ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਤਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੰਦਨਾ ਲਈ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।
Mantra 12
तद्वां नरा सनये दंस उग्रमाविष्कृणोमि तन्यतुर्न वृष्टिम् । दध्यङ्ह यन्मध्वाथर्वणो वामश्वस्य शीर्ष्णा प्र यदीमुवाच ॥
ਹੇ ਨਰਾ (ਅਸ਼ਵਿਨੋ), ਸਨਯੇ—ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ—ਤੁਹਾਡਾ ਇਹ ਉਗ੍ਰ ਦੰਸ (ਪਰਾਕ੍ਰਮ-ਕਰਤੱਬ) ਮੈਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਜ ਮੀਂਹ ਨੂੰ ਦਿਸਣਯੋਗ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦਧ੍ਯਙ੍ਕ ਅਥਰਵਣ ਨੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਮਧੁਰ-ਮਧੁ ਵਚਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਚਾਰਿਆ, ਤਦ ਤੁਹਾਡਾ ਗੁਪਤ ਗਿਆਨ ਜਿੱਤ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ।
Mantra 13
अजोहवीन्नासत्या करा वां महे यामन्पुरुभुजा पुरंधिः । श्रुतं तच्छासुरिव वध्रिमत्या हिरण्यहस्तमश्विनावदत्तम् ॥
ਹੇ ਨਾਸਤ੍ਯੋ, ਪੁਰੁਭੁਜੋ, ਮਹਾਨ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪੁਰੰਧੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਦਿਆ। ਅਤੇ ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਹੁਕਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਤੁਸੀਂ ਵਧ੍ਰਿਮਤੀ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦਾ ਹੱਥ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ, ਕਰਮ-ਸ਼ਕਤੀ ਮੁੜ ਬਹਾਲ ਕੀਤੀ।
Mantra 14
आस्नो वृकस्य वर्तिकामभीके युवं नरा नासत्यामुमुक्तम् । उतो कविं पुरुभुजा युवं ह कृपमाणमकृणुतं विचक्षे ॥
ਵ੍ਰਿਕ (ਭੇੜੀਏ) ਦੇ ਜਬੜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ, ਨੇੜਲੇ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਨਰਾ ਨਾਸਤ੍ਯੋ, ਤੁਸੀਂ ਬਟੇਰ ਨੂੰ ਛੁਡਾਇਆ। ਅਤੇ ਹੇ ਪੁਰੁਭੁਜੋ, ਦੁਖੀ ਕਵੀ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ (ਸਪਸ਼ਟ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲਾ) ਬਣਾਇਆ—ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਵਿਵੇਕ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ।
Mantra 15
चरित्रं हि वेरिवाच्छेदि पर्णमाजा खेलस्य परितक्म्यायाम् । सद्यो जङ्घामायसीं विश्पलायै धने हिते सर्तवे प्रत्यधत्तम् ॥
ਖੇਲ ਦੀ ਘੇਰ-ਘੁੰਮਦੀ ਦੌੜ-ਸਪਰਧਾ ਵਿੱਚ, ਪੰਛੀ ਦੇ ਪਰ ਵਾਂਗ ਜਦੋਂ ਗਤੀ ਦਾ ਚਰਿਤ੍ਰ ਕੱਟ ਗਿਆ, ਤਦ ਤੁਸੀਂ ਤੁਰੰਤ ਵਿਸ਼ਪਲਾ ਲਈ ਲੋਹੇ ਦੀ ਲੱਤ/ਜੰਘ ਟਿਕਾ ਦਿੱਤੀ; ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਧਨ ਲਈ ਨਿਯਤ ਇਨਾਮ ਵੱਲ ਮੁੜ ਦੌੜ ਸਕੇ—ਲਾਭ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੀ ਗਤੀ ਫੇਰ ਬਹਾਲ ਕੀਤੀ।
Mantra 16
शतं मेषान्वृक्ये चक्षदानमृज्राश्वं तं पितान्धं चकार । तस्मा अक्षी नासत्या विचक्ष आधत्तं दस्रा भिषजावनर्वन् ॥
ਜ੍ਰਾਸ਼ਵ ਨੇ ਵ੍ਰੁਤਕ੍ਯੈ (ਮਾਦਾ ਭੇੜੀਏ) ਨੂੰ ਸੌ ਭੇਡਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ; ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੇ ਨਾਸਤਿਆਓ, ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਲਈ ਸਾਫ਼-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਟਿਕਾ ਦਿੱਤੀਆਂ; ਹੇ ਦਸ੍ਰਾ, ਅਚੂਕ ਵੈਦੋ—ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਮੁੜ ਬਹਾਲ ਕੀਤੀ।
Mantra 17
आ वां रथं दुहिता सूर्यस्य कार्ष्मेवातिष्ठदर्वता जयन्ती । विश्वे देवा अन्वमन्यन्त हृद्भिः समु श्रिया नासत्या सचेथे ॥
ਸੂਰਜ ਦੀ ਧੀ ਤੁਹਾਡੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਇਉਂ ਚੜ੍ਹੀ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਰਥ ਵਿੱਚ ਬੈਠਦਾ ਹੈ—ਘੋੜੇ ਦੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਜੇਤੂ ਬਣ ਕੇ। ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਦਿਲੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ; ਹੇ ਨਾਸਤਿਆਓ, ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਤੇਜ ਵਿੱਚ—ਸੁੰਦਰਤਾ, ਸੁਰਤਾਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਪੂਰਨਤਾ ਵਿੱਚ—ਇਕੱਠੇ ਚਲੇ।
Mantra 18
यदयातं दिवोदासाय वर्तिर्भरद्वाजायाश्विना हयन्ता । रेवदुवाह सचनो रथो वां वृषभश्च शिंशुमारश्च युक्ता ॥
ਹੇ ਅਸ਼ਵਿਨੋ, ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਦਿਵੋਦਾਸ ਅਤੇ ਭਰਦਵਾਜ ਲਈ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਾਲੀ ਗਤੀ ਨਾਲ, ਤੇਜ਼ ਹੰਕ ਵਿੱਚ, ਆਏ—ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਥੀ ਰਥ ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਵਾਧਾ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲਿਆ। ਉਸ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਬਲ ਅਤੇ ਸ਼ਿੰਸ਼ੁਮਾਰ (ਡੋਲਫ਼ਿਨ)-ਸ਼ਕਤੀ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ—ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਾਰਗਮਨ ਦੀਆਂ ਊਰਜਾਵਾਂ।
Mantra 19
रयिं सुक्षत्रं स्वपत्यमायुः सुवीर्यं नासत्या वहन्ता । आ जह्नावीं समनसोप वाजैस्त्रिरह्नो भागं दधतीमयातम् ॥
ਹੇ ਨਾਸਤਿਆਓ, ਤੁਸੀਂ ਰਯਿ—ਅਸਤਿਤਵ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ—ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਸੁਕਸ਼ਤ੍ਰ (ਚੰਗਾ ਰਾਜ), ਸਵਪਤ੍ਯ (ਉੱਤਮ ਸੰਤਾਨ), ਆਯੁਃ (ਦੀਰਘ ਆਯੁ) ਅਤੇ ਸੁਵੀਰ੍ਯ (ਵੀਰ-ਬਲ) ਵਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਇਕ ਮਨ ਨਾਲ ਵਾਜ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸਮੇਤ ਜਹਨਾਵੀ ਕੋਲ ਆਏ। ਜੋ ਦਿਨ ਦੇ ਤ੍ਰਿਗੁਣ ਭਾਗ ਨੂੰ ਠਹਿਰਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਤੁਹਾਡਾ ਆਗਮਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ।
Mantra 20
परिविष्टं जाहुषं विश्वतः सीं सुगेभिर्नक्तमूहथू रजोभिः । विभिन्दुना नासत्या रथेन वि पर्वताँ अजरयू अयातम् ॥
ਜਾਹੁਸ਼, ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਸੁਮਾਰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੰਤਰਾਲਾਂ ਪਾਰ ਲੈ ਗਏ। ਹੇ ਨਾਸਤਿਆਓ, ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਭੇਦਣ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਰਥ ਨਾਲ, ਅਜਰਯੁ—ਯੌਵਨ ਵਿੱਚ ਅਖੰਡ—ਤੁਸੀਂ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਦੇ ਹੋਏ ਆਏ, ਰਾਹ ਰੋਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਠੋਰ ਬਣਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ।
Mantra 21
एकस्या वस्तोरावतं रणाय वशमश्विना सनये सहस्रा । निरहतं दुच्छुना इन्द्रवन्ता पृथुश्रवसो वृषणावरातीः ॥
ਇੱਕੋ ਉਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਅਸ਼ਵਿਨੋ, ਯੁੱਧ-ਜਿੱਤ ਲਈ ਅਤੇ ਸਹਸ੍ਰ ਦੇ ਲਾਭ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਵਸ਼ ਨੂੰ (ਵਸ਼ਮ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਵਾਇਆ। ਇੰਦਰ-ਬਲ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਹੋ ਕੇ, ਦੁੱਛੁਨਾ—ਦੁਸ਼ਟ ਪੀੜ—ਨੂੰ ਕੱਢ ਕੇ, ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣਾਵ੍ (ਬਲਵਾਨ ਦੋਵਾਂ), ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਿਥੁਸ਼੍ਰਵਸ ਤੋਂ ਵੈਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Mantra 22
शरस्य चिदार्चत्कस्यावतादा नीचादुच्चा चक्रथुः पातवे वाः । शयवे चिन्नासत्या शचीभिर्जसुरये स्तर्यं पिप्यथुर्गाम् ॥
ਹੇ ਨਾਸਤਿਆਓ, ਸ਼ਰ ਲਈ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਨੀਚੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਪੀਣ ਲਈ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਤੇ ਸ਼ਯ ਲਈ, ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਚੀਆਂ (ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਨਾਲ, ਜਸੁਰ ਲਈ ਬੰਜ੍ਹ ਗਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ—ਘਾਟ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ।
Mantra 23
अवस्यते स्तुवते कृष्णियाय ऋजूयते नासत्या शचीभिः । पशुं न नष्टमिव दर्शनाय विष्णाप्वं ददथुर्विश्वकाय ॥
ਹੇ ਨਾਸਤਿਆਓ, ਖੋਜਦੀ ਤੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆ ਲਈ, ਸਿੱਧੇ ਰਾਹ ਵਾਲੇ ਲਈ ਵੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਚੀਆਂ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਵਿਸ਼ਵਕਾਯ ਨੂੰ ਵਿ੍ਣਾਪ੍ਵ (ਵਿ੍ਣਾਪ੍ਵੰ) ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਗੁੰਮ ਪਸ਼ੂ ਮੁੜ ਨਜ਼ਰ ਆ ਜਾਵੇ—ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਦਿੱਤਾ।
Mantra 24
दश रात्रीरशिवेना नव द्यूनवनद्धं श्नथितमप्स्वन्तः । विप्रुतं रेभमुदनि प्रवृक्तमुन्निन्यथुः सोममिव स्रुवेण ॥
ਦਸ ਰਾਤਾਂ ਅਤੇ ਨੌਂ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ, ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬੱਝਿਆ ਤੇ ਘਾਇਲ—ਖਿੰਡਿਆ ਹੋਇਆ, ਤਿਆਗਿਆ ਹੋਇਆ—ਰੇਭ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਸ੍ਰੁਵ (ਚਮਚੇ) ਨਾਲ ਸੋਮ ਨੂੰ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਲਿਆਏ।
Mantra 25
प्र वां दंसांस्यश्विनाववोचमस्य पतिः स्यां सुगवः सुवीरः । उत पश्यन्नश्नुवन्दीर्घमायुरस्तमिवेज्जरिमाणं जगम्याम् ॥
ਹੇ ਅਸ਼ਵਿਨੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਮਹਾਨ ਕਰਤੱਬ ਮੈਂ ਉਚਾਰੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਬਣਾਂ—ਸੁਗਵ (ਉੱਤਮ ਗੋ-ਧਨ) ਨਾਲ ਧਨੀ, ਸੁਵੀਰ (ਵੀਰ-ਬਲ) ਨਾਲ ਧਨੀ। ਅਤੇ ਦੇਖਦਾ ਹੋਇਆ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਘਰ ਵਾਂਗ ਬੁਢਾਪੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਂ—ਅੰਦਰਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਘਾਟ ਬਿਨਾਂ।
Inside Sukta 116
How it unfolds
- Where it opens
The poet spreads hymns like a ritual seat and sets them moving like wind-driven clouds, inviting the Nāsatyas to come on their swift chariot.
- Development
A chain of remembered rescues and restorations is recounted—acts of healing, protection, and social-auspicious aid (such as safely bringing a bride), establishing the Twins as dependable saviors.
- Climax
The hymn’s praise culminates in explicit proclamation of their mighty deeds (daṃsas) and a direct petition for present boons—strength, prosperity, and restoration of wholeness.
- Where it settles
It ends with a serene aspiration for long life with vision intact, reaching old age as one reaches home at evening—protected and undiminished.
The deity: Aśvinau
- In the VedaThe Aśvins are the radiant twin horsemen of dawn, swift as thought, physicians and rescuers who answer calls in peril, restore limbs and sight, and bring safe passage and good fortune. They arrive in a wondrous chariot, bestowing gifts, health, and timely aid to devotees.
- Cosmic functionThey mediate the transition from night to day, carrying renewal into the world—healing, restoring order to bodies and circumstances, and ensuring safe journeys and auspicious beginnings.
- Inner significanceThey symbolize the twin powers of quick discernment and effective action: the capacity to respond in crisis, to reintegrate what is broken, and to usher consciousness from obscurity into clarity (dawn-like awakening).
The seer
- Kutsa ĀṅgirasaĀṅgirasa (Kutsa line) · A prominent early seer associated with Indra’s heroic cycles and with Aśvin hymns; remembered in Vedic tradition as a poet whose praise secures divine help and victory.
Famous verses
nāsatyābhyām barhir iva pra vṛñje
hiraṇyahastam
dīrgham āyuḥ
Attributes of the deity
- Twin deities
- Swift chariot-borne helpers
- Healers/physicians
- Rescuers in danger
- Bestowers of boons and prosperity
- Associated with dawn and transitions
- Respond to heartfelt invocation
Also by this seer
- Several hymns in Rigveda Mandala 1 attributed to Kutsa (especially Indra and allied deities)
- Kutsa appears in Vedic narrative memory alongside Indra in conflict/overcoming motifs, reflecting a rishi-hero archetype in the Saṃhitā tradition
The rite, step by step
- Prepare the altar/fire and seat (barhis) with cleanliness and order, facing east if possible.
- Recite an opening āhvāna (invitation) to the Aśvins, emphasizing their swift chariot and readiness to help.
- Chant selected verses enumerating their daṃsas (marvel-works) as remembrance that strengthens the call.
- Make offerings while repeating key epithets (Nāsatyā, Aśvinā) and requests for health, right companionship, and safe passage.
- Conclude with a benediction for long life, clear sight, and prosperity, dedicating the fruit of the rite to the deities.
Offerings
- Ghee (ājya)
- Milk/curds (payas, dadhi)
- Soma (where applicable)
- Simple oblations of grains or cakes depending on rite
Frequently Asked Questions
They are the divine twin horsemen called Nāsatyā, famous in the Rig Veda for swift help, healing, and rescuing people from danger, especially at dawn.
By recounting the Aśvins’ past miracles, the hymn invites them to come again and grant protection, restored strength, prosperity, and a long life with clear vision.
It is especially suited to dawn, the Aśvins’ favored time, and can be used at the start of a fire or soma rite as an invocation for auspicious beginnings and safe passage.
Ask anything about Sukta 116 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
