Sukta 20
Sukta 1.20
Medhātithi Kāṇva (traditional for RV 1.20, associated with the R̥bhus/Indra complex in the hymn)
Primarily Indra (opening frames the hymn-offering for divine manifestation; subsequent verses involve Indra and the R̥bhus)
Gāyatrī
ਇਹ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਸਤੁਤੀ ਇਕ ਸਤੋਮ (ਸਤੁਤੀ-ਸੂਤਰ) ਘੜਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਪਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦਾ “ਜਨਮ” ਜਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹਾਜ਼ਰੀ ਉਭਰੇ—ਉਸ ਨੂੰ ਖਜ਼ਾਨਿਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸਥਾਪਕ ਮੰਨ ਕੇ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ ਇਹ ਆਹਵਾਨ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਯੁਕਤ ਆਗਮਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਮਰੁਤਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਆਦਿਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਇੰਦਰ ਦੀ ਆਮਦ—ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਿਭੂਆਂ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣਯੋਗ “ਸਹੀ ਕਾਰੀਗਰੀ/ਯਥਾਰਥ ਸ਼ਿਲਪ” ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਬਲ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਆਦਰਯੋਗ ਯਜ੍ਞ-ਹਿੱਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
Mantras
Mantra 1
अयं देवाय जन्मने स्तोमो विप्रेभिरासया । अकारि रत्नधातमः ॥
ਦੇਵ ਦੇ ਜਨਮ ਲਈ—ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਤਪਤ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਘੜਿਆ ਹੈ; ਅੰਦਰ ਰਤਨ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸਮਰੱਥ: ਮਨੁੱਖੀ ਪਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵ ਦੇ ਆਗਮਨ-ਭਵਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵਾਣੀ ਦੀ ਰਚਨਾ।
Mantra 2
य इन्द्राय वचोयुजा ततक्षुर्मनसा हरी । शमीभिर्यज्ञमाशत ॥
ਜੋ ਇੰਦਰ ਲਈ ਬਚਨ ਨੂੰ ਬਚਨ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ (ਸਤੁਤੀ) ਰਚਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਹਰੀ (ਅਸ਼ਵ) ਘੜੇ; ਸ਼ਮੀਭਿਃ—ਕੁਸ਼ਲ ਅਤੇ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੁਆਰਾ—ਉਹ ਯਜ್ಞ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।
Mantra 3
तक्षन्नासत्याभ्यां परिज्मानं सुखं रथम् । तक्षन्धेनुं सबर्दुघाम् ॥
ਨਾਸਤਿਆਭ੍ਯਾਂ (ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰਾਂ) ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੁਖਦ ਅਤੇ ਦੂਰ-ਗਾਮੀ ਰਥ ਘੜਿਆ; ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਬਰਦੁਘਾ—ਅਟੁੱਟ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀ—ਧੇਨੁ (ਗਾਂ) ਵੀ ਘੜੀ।
Mantra 4
युवाना पितरा पुनः सत्यमन्त्रा ऋजूयवः । ऋभवो विष्ट्यक्रत ॥
ਭਵੋ—ਜੂਯਵਃ (ਸਿੱਧੇ ਰਾਹ ਦੇ ਗਾਮੀ), ਸਤ੍ਯਮੰਤ੍ਰਾਃ (ਸੱਚੇ ਮੰਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ)—ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੋ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਜਵਾਨ ਕੀਤਾ; ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਿ੍ਟੀ (ਕੁਸ਼ਲ ਕਲਾ/ਕਰਤੱਬ) ਸਿੱਧ ਕੀਤੀ।
Mantra 5
सं वो मदासो अग्मतेन्द्रेण च मरुत्वता । आदित्येभिश्च राजभिः ॥
ਇੰਦ੍ਰ ਨਾਲ ਮਰੁਤ-ਸਹਿਤ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਰਾਜਸਰੂਪ ਆਦਿਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ—ਤੁਹਾਡੇ ਆਨੰਦਮਈ ਉਤਸ਼ਾਹ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੁਸੰਗਤ ਖੁਸ਼ੀ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਇਕੋ ਉੱਚੀ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਇਕੱਠੀ ਹੋਵੇ।
Mantra 6
उत त्यं चमसं नवं त्वष्टुर्देवस्य निष्कृतम् । अकर्त चतुरः पुनः ॥
ਅਤੇ ਉਹ ਨਵਾਂ ਚਮਸ—ਦੇਵ ਤ੍ਵਸ਼ਟ੍ਰ ਨੇ ਘੜਿਆ ਹੋਇਆ—ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੁੜ ਚਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਆਨੰਦ ਦੇ ਇਕੋ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਚਤੁਰ-ਵਿਧ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਰਪਣ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।
Mantra 7
ते नो रत्नानि धत्तन त्रिरा साप्तानि सुन्वते । एकमेकं सुशस्तिभिः ॥
ਸੋਮ ਨੂੰ ਪੀੜਨ ਵਾਲੇ ਲਈ—ਤਿੰਨ ਅਤੇ ਸੱਤ-ਵਿਧ—ਆਪਣੇ ਰਤਨ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਧਰੋ; ਹਰ ਦਾਤ ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਆਵੇ, ਸਾਡੀਆਂ ਸੁਸ਼ਸਤਿਭਿਃ (ਸ਼ੁਭ ਸਤੁਤੀਆਂ/ਸੁਮੇਲ ਅਨੁਮੋਦਨਾਂ) ਨਾਲ ਆਧਾਰਿਤ।
Mantra 8
अधारयन्त वह्नयोऽभजन्त सुकृत्यया । भागं देवेषु यज्ञियम् ॥
ਤਦ ਅੱਗ-ਵਾਹਕ ਵਹਨੀਓਂ ਨੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਸੁਕ੍ਰਿਤ੍ਯਾ—ਸਦਕਰਮ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਨਾਲ—ਦੇਵਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ: ਯਜ੍ਞ-ਯੋਗ, ਦਿਵ੍ਯ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਹਿੱਸਾ।
Frequently Asked Questions
Its main purpose is to make a powerful hymn of praise that brings Indra into manifest presence in the sacrifice, and to gather supporting deities so the rite becomes effective and prosperity-giving.
In Vedic usage, “birth” can mean the deity’s arising or becoming present through the rite—when inspired speech and offering make the divine power active in the human and ritual space.
The R̥bhus are divine artisans famed for perfect skill and ‘right workmanship.’ The hymn’s closing idea echoes their model: by accomplished work one gains a rightful share among the gods—meaning the sacrifice succeeds and becomes truly yajñiya (fit for offering).
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.