Rig Veda Sukta 48
Mandala 1Sukta 4816 Mantras

Sukta 48

Sukta 1.48

Rishi

Kaṇva

Devata

Uṣas (Dawn)

Chandas

Gāyatrī (probable for RV 1.48; verse-level not independently verified here)

ਇਹ ਸੂਕਤ ਉਸ਼ਸ (ਉਸ਼ਾ/ਸਵੇਰ ਦੀ ਦੇਵੀ) ਲਈ ਪ੍ਰਾਤ਼ਕਾਲੀ ਆਹਵਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਿਠਾਸ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਅਤੇ ਉਦਾਰ ਧਨ-ਸੰਪਦਾ ਨਾਲ ਉਗੇ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਤੇ ਧਰਮਸੰਗਤ ਕਰਮ ਵੱਲ ਜਗਾਏ। ਇਸ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ਼ਾ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਪਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਮੰਗਲਤਾ ਅਤੇ ਬਲ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਕਾਂਤੀ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਆਹਾਰ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਰਤਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Mantras

Mantra 1

सह वामेन न उषो व्युच्छा दुहितर्दिवः । सह द्युम्नेन बृहता विभावरि राया देवि दास्वती ॥

ਹੇ ਉਸ਼ਾ, ਦਿਵ ਦੀ ਧੀਏ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਿਯ ਮਾਧੁਰ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਲਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰ; ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਵਰੀ ਦੇਵੀ, ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਦਿਉਮਨ ਨਾਲ—ਅਤੇ ਦਾਨਸ਼ੀਲ ਰਾਯ ਨਾਲ—ਆ।

Mantra 2

अश्वावतीर्गोमतीर्विश्वसुविदो भूरि च्यवन्त वस्तवे । उदीरय प्रति मा सूनृता उषश्चोद राधो मघोनाम् ॥

ਅਸ਼ਵਾਂ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ, ਗਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ, ਸਭ ਭਲਾਈ ਲੱਭਣ ਵਾਲੀ—ਸਾਡੇ ਵਾਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਦਾਨ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ—ਹੇ ਉਸ਼ਾ, ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਸੂਨ੍ਰਿਤਾ (ਸੱਚ-ਮਿੱਠੇ) ਬਚਨ ਉਚਾਰ; ਅਤੇ ਮਘਵਾਨਾਂ (ਉਦਾਰ ਦਾਤਿਆਂ) ਦੇ ਰਾਧਸ—ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ—ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰ।

Mantra 3

उवासोषा उच्छाच्च नु देवी जीरा रथानाम् । ये अस्या आचरणेषु दध्रिरे समुद्रे न श्रवस्यवः ॥

ਉਸ਼ਾ ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਵਸੀ ਹੈ; ਹੁਣ ਦੇਵੀ ਉਸ਼ਾ ਉਗ ਆਈ ਹੈ—ਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼. ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਚਲਣਾਂ (ਆਚਰਣਾਂ) ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਰਹੇ, ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਕੋਲ ਖੋਜੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਆਤਮਾ ਦੀ ਚਮਕਦੀ ਕੀਰਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Mantra 4

उषो ये ते प्र यामेषु युञ्जते मनो दानाय सूरयः । अत्राह तत्कण्व एषां कण्वतमो नाम गृणाति नृणाम् ॥

ਹੇ ਉਸ਼ਾ, ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਯਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸੂਰੀ ਦਾਨ ਲਈ ਮਨ ਨੂੰ ਜੋੜਦੇ ਹਨ—ਇੱਥੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਣਵਤਮ ਕਣਵ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਗਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਰਪਣ ਨਾਲ ਆਤਮਾ ਵਧਦੀ ਹੈ।

Mantra 5

आ घा योषेव सूनर्युषा याति प्रभुञ्जती । जरयन्ती वृजनं पद्वदीयत उत्पातयति पक्षिणः ॥

ਹੁਣ ਉਸ਼ਾ—ਚਮਕਦਾਰ ਕੌਸ਼ਲ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ—ਜਵਾਨ ਵਧੂ ਵਾਂਗ ਅੱਗੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਦਾ ਸੁਤੰਤਰ ਭੋਗ ਕਰਦੀ। ਉਹ ਤੰਗ ਤੇ ਟੇਢੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਘਿਸ ਕੇ ਮਿਟਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਪੰਖਾਂ ਵਾਲੀ ਜਿਹੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਉਡਾਣ ਲਈ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ।

Mantra 6

वि या सृजति समनं व्यर्थिनः पदं न वेत्योदती । वयो नकिष्टे पप्तिवांस आसते व्युष्टौ वाजिनीवति ॥

ਜੋ ਸਾਂਝੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਂਦੀ ਅਤੇ ਖੋਜੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਚਮਕ ਕੇ—ਉਹ ਰਾਹ ਨੂੰ ਪਛਾਣਯੋਗ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਕੋਈ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਜੋ ਉਡਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸਨ ਉਹ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਭੋਰ ਵੇਲੇ ਹਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਹਨ—ਹੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ-ਵਾਹਿਨੀ (ਵਾਜਿਨੀਵਤੀ) ਉਸ਼ਾ।

Mantra 7

एषायुक्त परावतः सूर्यस्योदयनादधि । शतं रथेभिः सुभगोषा इयं वि यात्यभि मानुषान् ॥

ਉਹ ਦੂਰ ਪਰਾਵਤ ਤੋਂ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਉਦਯ-ਸਥਾਨ ਤੋਂ, ਆਪਣੀਆਂ ਗਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਉਸ਼ਾ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇ ਸੌ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ—ਮਰਤ ਨੂੰ ਸੌਰ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਜਗਾਉਣ ਲਈ।

Mantra 8

विश्वमस्या नानाम चक्षसे जगज्ज्योतिष्कृणोति सूनरी । अप द्वेषो मघोनी दुहिता दिव उषा उच्छदप स्रिधः ॥

ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਨਿਵਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਨਿਪੁਣ ਉਸ਼ਾ ਚਲਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਜੋਤਿਮਯ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਦਾਨਵੰਤੀ ਦਿਉ ਦੀ ਧੀ ਉਸ਼ਾ ਉਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਦ੍ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਵੰਕੜੀਆਂ ਵੈਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਹੰਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Mantra 9

उष आ भाहि भानुना चन्द्रेण दुहितर्दिवः । आवहन्ती भूर्यस्मभ्यं सौभगं व्युच्छन्ती दिविष्टिषु ॥

ਹੇ ਉਸ਼ਾ, ਹੇ ਦਿਉ ਦੀ ਧੀਏ, ਆਪਣੇ ਭਾਨੂ ਅਤੇ ਚੰਦਰ-ਸਮ ਨਿਰਮਲ ਚਮਕ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਚਮਕ। ਸਾਡੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸੌਭਾਗ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੋਈ, ਦਿਵ੍ਯ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਉਗ।

Mantra 10

विश्वस्य हि प्राणनं जीवनं त्वे वि यदुच्छसि सूनरि । सा नो रथेन बृहता विभावरि श्रुधि चित्रामघे हवम् ॥

ਹੇ ਸੂਨਰੀ (ਨਿਪੁਣ) ਉਸ਼ਾ, ਜਦ ਤੂੰ ਉਗਦੀ ਹੈਂ ਤਦ ਸਾਰੇ ਦਾ ਸਾਹ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਚਮਕ ਵਾਲੀ, ਵੱਡੇ ਰਥ ਵਾਲੀ ਵਿਭਾਵਰੀ, ਹੇ ਚਿਤ੍ਰਮਘੇ (ਜੋਤਿਮਈ ਧਨ ਵਾਲੀ), ਸਾਡੀ ਪੁਕਾਰ ਸੁਣ।

Mantra 11

उषो वाजं हि वंस्व यश्चित्रो मानुषे जने । तेना वह सुकृतो अध्वराँ उप ये त्वा गृणन्ति वह्नयः ॥

ਹੇ ਉਸ਼ਾ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਚਿਤ੍ਰ (ਉਜਲਾ) ਹੈ ਉਹ ਬਲ ਦਾ ਵਾਜ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਸਾਡੇ ਲਈ ਜਿੱਤ; ਉਸ ਨਾਲ ਸੁਕ੍ਰਿਤ (ਸੁਚੰਗੇ) ਅਧਵਰ-ਯਜਨਾਂ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਨੇੜੇ ਲਿਆ—ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਉਹ ਵਹ੍ਨਯਃ (ਅਗਨੀ-ਵਾਹਕ ਯਾਜਕ) ਹਨ।

Mantra 12

विश्वान्देवाँ आ वह सोमपीतयेऽन्तरिक्षादुषस्त्वम् । सास्मासु धा गोमदश्वावदुक्थ्यमुषो वाजं सुवीर्यम् ॥

ਹੇ ਉਸ਼ਾ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਤੋਂ ਸੋਮਪਾਨ ਲਈ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆ; ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਗੋਮਦਸ਼ਵਾਵਤ (ਉਜਾਲੇ-ਗਾਂਵਾਂ ਤੇ ਬਲ-ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ) ਉਕਥ੍ਯ (ਸਤੁਤਿ-ਯੋਗ) ਵਾਜ ਅਤੇ ਸੁਵੀਰ੍ਯ (ਵਿਜਈ ਵੀਰਤਾ) ਧਾਰਨ ਕਰਾ।

Mantra 13

यस्या रुशन्तो अर्चयः प्रति भद्रा अदृक्षत । सा नो रयिं विश्ववारं सुपेशसमुषा ददातु सुग्म्यम् ॥

ਜਿਸ ਵੱਲ ਚਮਕਦੀਆਂ ਅਰ੍ਚਯਃ (ਜਵਾਲਾਂ) ਪ੍ਰਤੀ (ਉੱਤਰ ਵਜੋਂ) ਭਦ੍ਰ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਸੀਆਂ—ਉਹੀ ਉਸ਼ਾ ਸਾਨੂੰ ਵਿਸ਼੍ਵਵਾਰ (ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਛਣਯੋਗ), ਸੁਪੇਸ਼ਸ (ਸੁੰਦਰ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ) ਅਤੇ ਸੁਗਮ੍ਯ (ਸਿੱਧੀ, ਵਿਜਈ ਗਤੀ ਲਈ ਯੋਗ) ਰਯਿ (ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਦੇਵੇ।

Mantra 14

ये चिद्धि त्वामृषयः पूर्व ऊतये जुहूरेऽवसे महि । सा नः स्तोमाँ अभि गृणीहि राधसोषः शुक्रेण शोचिषा ॥

ਪੁਰਾਤਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਸੱਦਿਆ ਸੀ, ਹੇ ਉਸ਼ਾ; ਇਸ ਲਈ ਸਾਡੇ ਸਤੋਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਅਤੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਕਰ—ਹੇ ਦਾਨਸ਼ੀਲ ਉਸ਼ਾ, ਆਪਣੇ ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਜ੍ਵਲੰਤ ਤੇਜ ਨਾਲ।

Mantra 15

उषो यदद्य भानुना वि द्वारावृणवो दिवः । प्र नो यच्छतादवृकं पृथु च्छर्दिः प्र देवि गोमतीरिषः ॥

ਹੇ ਉਸ਼ਾ, ਜਦੋਂ ਅੱਜ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਿਵ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਰਕੇ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈਂ, ਤਦ ਸਾਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਨਿਰਹਿੰਸਕ ਆਸਰਾ ਬਖ਼ਸ਼; ਅਤੇ ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਪ੍ਰੇਰਣਾਵਾਂ (ਗੋਮਤੀ ਇਸ਼ਃ) ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਕਰ।

Mantra 16

सं नो राया बृहता विश्वपेशसा मिमिक्ष्वा समिळाभिरा । सं द्युम्नेन विश्वतुरोषो महि सं वाजैर्वाजिनीवति ॥

ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰਾਇਆ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ; ਇਲਾ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਰਲਾ ਦੇ। ਹੇ ਮਹਾਨ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਉਸ਼ਾ, ਸਾਨੂੰ ਦ੍ਯੁਮ੍ਨ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਕੀਰਤੀ) ਨਾਲ ਜੋੜ; ਅਤੇ ਹੇ ਵਾਜਿਨੀਵਤੀ, ਵਾਜਾਂ—ਬਲ ਦੀਆਂ ਪੂਰਨਤਾਵਾਂ—ਨਾਲ ਵੀ।

Frequently Asked Questions

Uṣas is the Vedic goddess of Dawn, praised as the “daughter of Heaven” who arrives daily with light, awakening, and blessings such as prosperity and good fortune.

It asks Dawn to rise for us with radiant power, dispel darkness, and bring auspiciousness, wealth, and strength so the day begins in clarity and right action.

It is traditionally suited to dawn recitation: read or chant a few verses at first light, reflect on awakening and clarity, and set an intention for an orderly, fortunate day.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App