Rig Veda Sukta 31
Mandala 1Sukta 3118 Mantras

Sukta 31

Sukta 1.31

Rishi

Hiraṇyastūpa Āṅgirasa (traditional attribution for RV 1.31)

Devata

Agni

Chandas

Triṣṭubh

ਰਿਗਵੇਦ 1.31 ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਛੰਦ ਦਾ ਸੂਕਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਆਂਗਿਰਸਾਂ ਵਿਚ ਪਹਿਲੇ ਦਰਸ਼ਤਾ (ਰਿਸ਼ੀ), ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਮਿੱਤਰ, ਅਤੇ ਋ਤ (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ) ਦਾ ਅਡੋਲ ਰਖਵਾਲਾ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਹੀ ਕਰਮ ਅਤੇ ਸਹੀ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰੇ, ਪ੍ਰਚੁਰ ਧਨ ਅਤੇ ਵੀਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਲਿਆਵੇ, ਅਤੇ ਇਕਜੁੱਟ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਉਪਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ‘ਹੋਰ ਚੰਗੇ’ (ਵਸ੍ਯਃ) ਮਾਰਗ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਵੇ।

Mantras

Mantra 1

त्वमग्ने प्रथमो अङ्गिरा ऋषिर्देवो देवानामभवः शिवः सखा । तव व्रते कवयो विद्मनापसोऽजायन्त मरुतो भ्राजदृष्टयः ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੂੰ ਪਹਿਲਾ ਅਙ्गਿਰਾ—਋ਸ਼ੀ, ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ (ਮੰਗਲਕਾਰੀ) ਸਖਾ ਬਣਿਆ। ਤੇਰੇ ਵ੍ਰਤ (ਕਰਮ-ਨਿਯਮ) ਵਿੱਚ ਕਵੀ—ਕਰਮ-ਜ੍ਞਾਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ, ਜ੍ਞਾਨਪੂਰਵਕ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਮਰੁਤ ਚਮਕਦੀਆਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ (ਚਮਕਦੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ/ਭਾਲੇ) ਨਾਲ ਉੱਭਰਦੇ ਹਨ—ਊਰਜਾ ਦੇ ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਬਲ, ਜੋ ਋ਤ (ਸੱਚ) ਲਈ ਰਾਹ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Mantra 2

त्वमग्ने प्रथमो अङ्गिरस्तमः कविर्देवानां परि भूषसि व्रतम् । विभुर्विश्वस्मै भुवनाय मेधिरो द्विमाता शयुः कतिधा चिदायवे ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੂੰ ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ, ਕਵੀ ਹੈਂ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਰਤ—਋ਤ ਦੇ ਨਿਯਮ ਨੂੰ ਤੂੰ ਚੌਫੇਰੇ ਸਜਾ ਕੇ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਸਭ ਭੁਵਨਾਂ ਲਈ ਵਿਭੂ, ਤੂੰ ਮੇਧਾਵੀ ਬੁੱਧੀ ਹੈਂ; ਦ੍ਵਿਮਾਤਾ, ਸ਼ਯੁ—ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਆਯੁ (ਜੀਵਾਤਮਾ/ਜੀਵ-ਸ਼ਕਤੀ) ਲਈ ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ।

Mantra 3

त्वमग्ने प्रथमो मातरिश्वन आविर्भव सुक्रतूया विवस्वते । अरेजेतां रोदसी होतृवूर्येऽसघ्नोर्भारमयजो महो वसो ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਤਰਿਸ਼ਵਨ ਨੂੰ, ਵਿਵਸਵਤ ਨੂੰ, ਸੁਕ੍ਰਤੁ—ਸਹੀ ਕੌਸ਼ਲ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ। ਤੇਰੇ ਹੋਤ੍ਰ-ਵੀਰਯ ਨਾਲ ਦਿਆਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਕੰਬ ਉਠੇ; ਅਥੱਕ ਰਹਿ ਕੇ ਤੂੰ ਭਾਰ ਢੋਇਆ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਯਜ੍ਞ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਵਸੁ—ਧਨ ਦੇ ਦਾਤਾ।

Mantra 4

त्वमग्ने मनवे द्यामवाशयः पुरूरवसे सुकृते सुकृत्तरः । श्वात्रेण यत्पित्रोर्मुच्यसे पर्या त्वा पूर्वमनयन्नापरं पुनः ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਮਨੂ ਲਈ ਤੂੰ ਦਿਆਉ ਨੂੰ ਨਿਵਾਸ ਬਣਾਇਆ; ਪੁਰੂਰਵਸ—ਸੁਕ੍ਰਿਤ, ਸਤਕਰਮੀ—ਲਈ ਤੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਮਹਾਨ ਕਰਤਾ ਬਣਿਆ। ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼੍ਵਾਤ੍ਰ—ਸਵੈ-ਬਲ ਨਾਲ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਘੁਮਾ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੁੜ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਤਾਂ ਜੋ ਤੂੰ ਅਗਲੇ ਕਰਤੱਬ ਵਿੱਚ ਵਧੇ।

Mantra 5

त्वमग्ने वृषभः पुष्टिवर्धन उद्यतस्रुचे भवसि श्रवाय्यः । य आहुतिं परि वेदा वषट्कृतिमेकायुरग्रे विश आविवाससि ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੂੰ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਹੈਂ—ਪੁਸ਼ਟੀ ਦਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ; ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੁਚੀ (ਹਵਿਸ਼-ਚਮਚਾ) ਉੱਠਦੀ ਹੈ ਤਦ ਤੂੰ ਸੁਣਨਯੋਗ ਅਤੇ ਯਸ਼ਸਵੀ ਬਣਦਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹੂਤੀ ਨੂੰ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਤੋਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੋਹਰ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ‘ਵਸ਼ਟ’ਕਾਰ ਨੂੰ ਵੀ; ਤੂੰ ਅੱਗੇ ਖੜ੍ਹੀ ਇਕੋ ਜਿੰਦ ਵਾਂਗ ਬਣ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਰਾਧਨਾ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ।

Mantra 6

त्वमग्ने वृजिनवर्तनिं नरं सक्मन्पिपर्षि विदथे विचर्षणे । यः शूरसाता परितक्म्ये धने दभ्रेभिश्चित्समृता हंसि भूयसः ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਵਿਚਰਸ਼ਣੇ (ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਪਰਖਣ ਵਾਲੇ), ਤੂੰ ਵਿਦਥ (ਸਭਾ/ਯਜ्ञ-ਸਭਾ) ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਰਾਹ ਤੇ ਤੁਰਦੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ। ਸ਼ੂਰਸਾਤਾ (ਵੀਰ-ਲਾਭ) ਲਈ ਧਨ ਦੇ ਪਰਿਤਕਮ੍ਯੇ (ਘੇਰਦਾਰ ਯੁੱਧ-ਸੰਘਰਸ਼) ਵਿੱਚ, ਘੱਟ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋ ਋ਤ (ਸੱਚਾ ਕ੍ਰਮ) ਅਨੁਸਾਰ ਜਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਲਈ ਤੂੰ ਵੱਡੀਆਂ ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਦਬਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ।

Mantra 7

त्वं तमग्ने अमृतत्व उत्तमे मर्तं दधासि श्रवसे दिवेदिवे । यस्तातृषाण उभयाय जन्मने मयः कृणोषि प्रय आ च सूरये ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਉਸ ਮਰਤ ਨੂੰ ਤੂੰ ਅਮ੍ਰਿਤਤ੍ਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਂਦਾ ਹੈਂ—ਦਿਨੋਂਦਿਨ ਸ਼੍ਰਵਸ (ਕੀਰਤੀ) ਲਈ। ਜੋ ਉਭਯ ਜਨਮ (ਦੋ ਜਨਮ/ਦੋ ਲੋਕ) ਲਈ ਤਾਤ੍ਰਿਸ਼ਾਣ (ਉਤਸੁਕ ਜਤਨਸ਼ੀਲ) ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਤੂੰ ਮਯਃ (ਆਨੰਦ) ਰਚਦਾ ਹੈਂ; ਅਤੇ ਸੂਰਯੇ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਮਕਰਤਾ) ਲਈ ਪ੍ਰਯਃ (ਪੋਸ਼ਣ/ਪੋਸ਼ਕ ਅਹਾਰ) ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਅਗੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈਂ।

Mantra 8

त्वं नो अग्ने सनये धनानां यशसं कारुं कृणुहि स्तवानः । ऋध्याम कर्मापसा नवेन देवैर्द्यावापृथिवी प्रावतं नः ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਸਾਡੀ ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਧਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਯਸ਼ਸਵੀ ਕਰਮਕਰਤਾ ਬਣਾ। ਨਵੀਂ ਕਰਮ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੋਈਏ; ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਨਾਲ ਦਿਆਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ ਸਾਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਦੇ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ।

Mantra 9

त्वं नो अग्ने पित्रोरुपस्थ आ देवो देवेष्वनवद्य जागृविः । तनूकृद्बोधि प्रमतिश्च कारवे त्वं कल्याण वसु विश्वमोपिषे ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਦੋ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ (ਦਿਆਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ) ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਆ—ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕ ਅਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਦੇਵ। ਸਾਡਾ ਤਨੂਕ੍ਰਿਤ (ਦੇਹ-ਘੜਨਹਾਰ) ਬਣ, ਅਤੇ ਕਰੁ (ਕਰਮਕਰਤਾ) ਲਈ ਪ੍ਰਜ್ಞਾਵਾਨ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਬਣ; ਹੇ ਕਲਿਆਣਮਯ, ਸਭ ਵਸੁ (ਸੰਪੱਤੀ) ਸਾਡੇ ਨੇੜੇ ਲਿਆ।

Mantra 10

त्वमग्ने प्रमतिस्त्वं पितासि नस्त्वं वयस्कृत्तव जामयो वयम् । सं त्वा रायः शतिनः सं सहस्रिणः सुवीरं यन्ति व्रतपामदाभ्य ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਡੀ ਪ੍ਰਮਤੀ (ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਸੋਚ) ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਡਾ ਵਯਸਕ੍ਰਿਤ (ਵਿਕਾਸ-ਕਰਤਾ) ਹੈਂ—ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਜਾਮਯਃ (ਸਗੇ) ਹਾਂ। ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਯਃ (ਧਨ) ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਸੁਵੀਰ (ਵੀਰ-ਬਲ) ਲਿਆਉਂਦੇ; ਹੇ ਵ੍ਰਤਪਾ (ਵ੍ਰਤ-ਰਖਵਾਲੇ), ਅਦਾਭ੍ਯ (ਅਜੈ), ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੀ ਓਰ ਹੀ ਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Mantra 11

त्वामग्ने प्रथममायुमायवे देवा अकृण्वन्नहुषस्य विश्पतिम् । इळामकृण्वन्मनुषस्य शासनीं पितुर्यत्पुत्रो ममकस्य जायते ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਆਯੁ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਯੁ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਥਾਪਿਆ; ਨਹੁਸ਼ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਪਤੀ—ਕੁਲ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ—ਬਣਾਇਆ। ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਇਲਾ—ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਾਣੀ/ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਧਾਰਾ—ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਰਚਿਆ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਪਿਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਕੇ, ਮਮਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ।

Mantra 12

त्वं नो अग्ने तव देव पायुभिर्मघोनो रक्ष तन्वश्च वन्द्य । त्राता तोकस्य तनये गवामस्यनिमेषं रक्षमाणस्तव व्रते ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਹੇ ਦੇਵ, ਆਪਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪਾਯੂਆਂ—ਰੱਖਿਆਵਾਂ—ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ, ਯਜ੍ਞ-ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਘਵਾਂ ਨੂੰ, ਬਚਾ; ਅਤੇ ਹੇ ਵੰਦਨੀਯ, ਸਾਡੀ ਤਨ੍ਵ—ਦੇਹਧਾਰਿਤ ਸੱਤਾ—ਦੀ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਤੋਕ—ਵੰਸ਼—ਦਾ, ਤਨਯ—ਵਧਦਾ ਸੰਤਾਨ—ਦਾ, ਅਤੇ ਗਵਾਮ੍—ਗਾਂਵਾਂ/ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਕਿਰਣਾਂ—ਦਾ ਤ੍ਰਾਤਾ ਹੈਂ; ਨਿਮੇਸ਼ ਬਿਨਾਂ ਜਾਗਦਾ ਰਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਵ੍ਰਤ—਋ਤ ਦੇ ਨਿਯਮ—ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖ।

Mantra 13

त्वमग्ने यज्यवे पायुरन्तरोऽनिषङ्गाय चतुरक्ष इध्यसे । यो रातहव्योऽवृकाय धायसे कीरेश्चिन्मन्त्रं मनसा वनोषि तम् ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਯਜ੍ਯ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਤੂੰ ਅੰਤਰ ਪਾਯੂ—ਅੰਦਰੂਨੀ ਰੱਖਿਅਕ—ਹੈਂ; ਅਨਿਸ਼ੰਗ—ਆਕਰਮਣਕਾਰੀ—ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਚਤੁਰਕ੍ਸ਼—ਚਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਜਾਗਦਾ ਪਹਿਰੇਦਾਰ—ਬਣ ਕੇ ਤੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਰਾਤਹਵ੍ਯ—ਅਰਪਿਤ ਹਵਿਸ਼ ਵਾਲੇ—ਅਤੇ ਅਵ੍ਰੁਕ—ਅਹਿੰਸਕ/ਨਿਰਦੋਸ਼—ਜਨ ਲਈ ਧਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ; ਅਤੇ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਕੀਰੇ—ਗਾਇਕ—ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਵੀ ਮਨਸਾ—ਮਨ ਨਾਲ—ਵਸ਼ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ, ਉਸ ਵਿਚਾਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ।

Mantra 14

त्वमग्न उरुशंसाय वाघते स्पार्हं यद्रेक्णः परमं वनोषि तत् । आध्रस्य चित्प्रमतिरुच्यसे पिता प्र पाकं शास्सि प्र दिशो विदुष्टरः ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਾਘਤ (ਯਜਮਾਨ/ਸਤੋਤ੍ਰ) ਲਈ ਤੂੰ ਰੇਕਣਃ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਦਾ ਪਰਮ, ਅਤਿ-ਇੱਛਿਤ ਸ਼ਿਖਰ ਜਿਤਾਂਦਾ ਹੈਂ—ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਵਰ ਹੈ। ਲੋੜਵੰਦ ਲਈ ਵੀ ਤੂੰ ‘ਪ੍ਰਮਤੀ’—ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਬੁੱਧੀ—ਰੂਪ ਪਿਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਪੱਕ ਰਹੇ (ਪਰਿਪੱਕ ਹੋ ਰਹੇ) ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਨ/ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਪੂਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ।

Mantra 15

त्वमग्ने प्रयतदक्षिणं नरं वर्मेव स्यूतं परि पासि विश्वतः । स्वादुक्षद्मा यो वसतौ स्योनकृज्जीवयाजं यजते सोपमा दिवः ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਜੋ ਨਰ ਸੁਚੱਜੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਦਕਸ਼ਿਣਾ (ਦਾਨ) ਨਾਲ ਯਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਸਿਲੇ ਹੋਏ ਕਵਚ ਵਾਂਗ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਜੋ ਵਸੇਬੇ ਵਿੱਚ ਸੁਖਦ ਘਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵਨ-ਪੋਸ਼ਕ ਯਜ ਅਰਪਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਦਿਵ੍ਯ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।

Mantra 16

इमामग्ने शरणिं मीमृषो न इममध्वानं यमगाम दूरात् । आपिः पिता प्रमतिः सोम्यानां भृमिरस्यृषिकृन्मर्त्यानाम् ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਸ਼ਰਨ ਤੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਲੈ ਚਲ; ਇਸ ਰਾਹ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਅਸੀਂ ਦੂਰੋਂ ਆਏ ਹਾਂ। ਤੂੰ ‘ਆਪਿ’—ਨੇੜਲੀ ਸਹਾਇਤਾ—ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਹੈਂ; ਸੋਮ੍ਯਜਨ (ਸੋਮ ਦੇ ਇੱਛੁਕ) ਲਈ ਤੂੰ ਪ੍ਰਮਤੀ—ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਬੁੱਧੀ—ਹੈਂ; ਅਤੇ ਮਰਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ-ਕਰਤਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਤੇਰੀ ਚਲਾਇਮਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ।

Mantra 17

मनुष्वदग्ने अङ्गिरस्वदङ्गिरो ययातिवत्सदने पूर्ववच्छुचे । अच्छ याह्या वहा दैव्यं जनमा सादय बर्हिषि यक्षि च प्रियम् ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਮਨੂ ਵਾਂਗ ਆ; ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਵਾਂਗ ਆ; ਹੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਯਯਾਤੀ ਵਾਂਗ ਘਰ-ਸਦਨ ਵਿੱਚ, ਪੁਰਾਤਨ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਆ। ਨੇੜੇ ਆ; ਦੈਵੀ ਜਨ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵਾਹ ਕੇ ਲਿਆ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਰ੍ਹਿਸਿ (ਯਜ੍ਞ-ਘਾਹ) ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਯ ਹਵਿਸ ਦਾ ਯਜਨ ਕਰ।

Mantra 18

एतेनाग्ने ब्रह्मणा वावृधस्व शक्ती वा यत्ते चकृमा विदा वा । उत प्र णेष्यभि वस्यो अस्मान्त्सं नः सृज सुमत्या वाजवत्या ॥

ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ-ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ, ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਬਲ ਵਿੱਚ ਵਧ—ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਜੋ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਘੜੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ। ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਲੈ ਚਲ; ਵਾਜਵਤੀ ਸੁਮਤੀ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਇਕਠੇ ਜੋੜ ਦੇ, ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ-ਮਨੋਭਾਵ ਵਗਾ ਦੇ।

Frequently Asked Questions

It praises Agni as the primal seer and divine friend who upholds cosmic order (ṛta) and makes the sacrifice effective, while asking him for guidance, strength, and prosperity.

They appear as dynamic storm-forces that arise in Agni’s working—energies that clear obstacles and help open the path for truth and successful action.

It can be recited while lighting a lamp or fire with a prayerful intention: to kindle clarity and right action, seek protection and growth, and end by asking to be led toward the better and to live in harmony.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App