Sukta 40
Sukta 1.40
Brahmaṇaspati (with Maruts and Indra invoked)
ਇਹ ਸੂਕਤ ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਣੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਬ੍ਰਹਮਣਸਪਤੀ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉੱਠ ਕੇ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੰਤਰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆਕਾਰੀ ਬਣੇ। ਮਰੁਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਉਦਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਪ੍ਰੇਰਕ ਤੇ ਅਜਿੱਤ ਬਲ ਵਜੋਂ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਡਰ ਅਤੇ ਟਕਰਾਅ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਲਿਆਣ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।
Mantras
Mantra 1
उत्तिष्ठ ब्रह्मणस्पते देवयन्तस्त्वेमहे । उप प्र यन्तु मरुतः सुदानव इन्द्र प्राशूर्भवा सचा ॥
ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣਸਪਤੇ (ਵਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ); ਦੇਵਯੰਤ (ਦਿਵ੍ਯ ਨੂੰ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ) ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁਕਾਰਦੇ ਹਾਂ। ਸੁਦਾਨਵ ਮਰੁਤ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਆਉਣ; ਅਤੇ ਹੇ ਇੰਦਰ, ਸਚਾ (ਸਾਥ) ਰਹਿ ਕੇ ਯਜ੍ਞ-ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸਾਡਾ ਤੇਜ਼ ਪ੍ਰੇਰਕ ਬਣ।
Mantra 2
त्वामिद्धि सहसस्पुत्र मर्त्य उपब्रूते धने हिते । सुवीर्यं मरुत आ स्वश्व्यं दधीत यो व आचके ॥
ਹੇ ਸਹਸਸਪੁਤਰ (ਬਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ), ਧਨਹਿਤੇ (ਲਾਭ ਦੇ ਲਕਸ਼ ਵਿੱਚ) ਮਰਤ੍ਯ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਪੁਕਾਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਰੁਤੋ, ਜੋ ਵਃ ਆਚਕੇ (ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹੈ), ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸੁਵੀਰ੍ਯ (ਵੀਰ-ਬਲ) ਅਤੇ ਸ੍ਵਸ਼੍ਵ੍ਯ (ਉੱਤਮ ਘੋੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਯੋਗ ਅਧਿਕਾਰ) ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਊਰਜਾਵਾਂ।
Mantra 3
प्रैतु ब्रह्मणस्पतिः प्र देव्येतु सूनृता । अच्छा वीरं नर्यं पङ्क्तिराधसं देवा यज्ञं नयन्तु नः ॥
ਬ੍ਰਹਮਣਸਪਤੀ ਅੱਗੇ ਵਧੇ; ਦੇਵ੍ਯ ਸੂਨ੍ਰਤਾ—ਸੱਚੀ ਬਾਣੀ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ—ਅੱਗੇ ਚਲੇ। ਵੀਰ ਵੱਲ, ਨਰ੍ਯ ਬਲ ਵੱਲ, ਪੰਕਤੀ-ਰੂਪ ਸੁਚੱਜੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵੱਲ—ਦੇਵ ਸਾਡੇ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਲੈ ਚਲਣ, ਸਾਡੀ ਅੰਦਰਲੀ ਆਹੁਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰਨਤਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ।
Mantra 4
यो वाघते ददाति सूनरं वसु स धत्ते अक्षिति श्रवः । तस्मा इळां सुवीरामा यजामहे सुप्रतूर्तिमनेहसम् ॥
ਜੋ ਵਾਘਤ (ਸਤੋਤ੍ਰੀ) ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਧਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਖੰਡ ਕੀਰਤੀ (ਸ਼੍ਰਵਸ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਇਲਾ—ਸੁਵੀਰਾ, ਵੀਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ—ਨੂੰ ਯਜਦੇ ਹਾਂ; ਉਹ ਸੁਪ੍ਰਤੂਰਤੀ, ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ੁਭ ਗਤੀ, ਅਤੇ ਅਨਹਸ, ਅਥੱਕ ਪਾਲਣਹਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ।
Mantra 5
प्र नूनं ब्रह्मणस्पतिर्मन्त्रं वदत्युक्थ्यम् । यस्मिन्निन्द्रो वरुणो मित्रो अर्यमा देवा ओकांसि चक्रिरे ॥
ਹੁਣ ਬ੍ਰਹਮਣਸਪਤੀ ਉਕਥ੍ਯ ਮੰਤ੍ਰ—ਸਤੁਤੀ ਦੇ ਯੋਗ ਮੰਤ੍ਰ-ਵਾਣੀ—ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ, ਵਰੁਣ, ਮਿਤ੍ਰ, ਅਰ੍ਯਮਾ ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਬਣਾਏ ਹਨ—ਘੜੀ ਹੋਈ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਆਸਨ ਲੈ ਬੈਠੀਆਂ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ।
Mantra 6
तमिद्वोचेमा विदथेषु शम्भुवं मन्त्रं देवा अनेहसम् । इमां च वाचं प्रतिहर्यथा नरो विश्वेद्वामा वो अश्नवत् ॥
ਹੇ ਦੇਵੋ, ਵਿਦਥਾਂ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਉਹੀ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਦੇ ਹਾਂ—ਸ਼ੰਭੂ, ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ, ਅਥੱਕ ਬਚਨ। ਅਤੇ ਹੇ ਨਰੋ (ਵੀਰੋ), ਇਸ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਵਰਦਾਨ ਤੁਹਾਡੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਵੱਲ ਮੁੜ ਆਉਣ।
Mantra 7
को देवयन्तमश्नवज्जनं को वृक्तबर्हिषम् । प्रप्र दाश्वान्पस्त्याभिरस्थितान्तर्वावत्क्षयं दधे ॥
ਦੇਵ ਨੂੰ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਜਨ ਨੂੰ ਕੌਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਵਿਛਾਏ ਹੋਏ ਬਰ੍ਹਿਸ਼ (ਯਜ੍ਞ-ਆਸਨ) ਵਾਲੇ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਕੌਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਦਾਨਸ਼ੀਲ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਵਸੇਬਿਆਂ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮੁੜ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਐਸਾ ਖ਼ਯ—ਥਿਰ ਨਿਵਾਸ—ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 8
उप क्षत्रं पृञ्चीत हन्ति राजभिर्भये चित्सुक्षितिं दधे । नास्य वर्ता न तरुता महाधने नार्भे अस्ति वज्रिणः ॥
ਉਹ ਆਪਣਾ ਕਸ਼ਤ੍ਰ (ਸਰਬ-ਅਧਿਕਾਰ) ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਢਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਡਰ ਵਿਚ ਵੀ ਸੁਕ੍ਸ਼ਿਤੀ—ਚੰਗਾ ਠਹਿਰਾਉ—ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਲਈ ਕੋਈ ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ—ਨਾ ਮਹਾਧਨ ਵਿਚ, ਨਾ ਅਰਭ ਵਿਚ; ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਤੋੜਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਰੋਕ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
Brahmaṇaspati is the lord of brahman—sacred prayer and inspired speech. The hymn asks him to rise and make the mantra effective so the gods are truly present in the rite.
The Maruts represent driving, supportive force that helps the sacrifice move forward, while Indra represents decisive protection and victory. Together they show that right speech (mantra) and divine power act as one in the yajña.
It says the mantra spoken by Brahmaṇaspati becomes a dwelling-place for the gods. In simple terms: when the sacred word is rightly formed and uttered, it carries divine presence and power.
Ask anything about Sukta 40 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.