Adhyaya 14

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठके २०४३ “लोक मिलाकर कुल २१०३ श्लोक हैं) भी्न्आा+ज (2) आस मना चतुर्दशो<5 ध्याय: भीष्मजीकी आज्ञासे भगवान्‌ श्रीकृष्णका युधिष्ठिरसे महादेवजीके माहात्म्यकी कथामें उपमन्युद्वारा महादेवजीकी स्तुति-प्रार्थना, उनके दर्शन और वरदान पानेका तथा अपनेको दर्शन प्राप्त होनेका कथन युधिछ्िर उवाच त्वया55पगेन नामानि श्रुतानीह जगत्पते: । पितामहेशाय विभो नामान्याचक्ष्व शम्भवे,युधिष्ठिरने कहा--गंगानन्दन! आपने ब्रह्माजीके भी ईश्वर कल्याणकारी जगदीश्वर भगवान्‌ शिवके जो नाम सुने हों, उन्हें यहाँ बताइये

Yudhiṣṭhira nói: “Hỡi con của sông Gaṅgā! Ngài đã nghe ở đây những danh hiệu thiêng liêng của Chúa tể thế gian—Śiva, đấng cũng là Chúa tể ngay cả của Brahmā. Hỡi bậc hùng lực, xin kể lại cho ta những danh hiệu ấy, những danh hiệu của Śambhu.”

Verse 2

बश्रवे विश्वरूपाय महाभाग्यं च तत्त्वतः । सुरासुरगुरौ देवे शंकरेडव्यक्तयोनये,जो विराट विश्वरूपधारी हैं, अव्यक्तके भी कारण हैं, उन सुरासुरगुरु भगवान्‌ शंकरके माहात्म्यका यथार्थरूपसे वर्णन कीजिये

“Xin hãy thuật cho ta, đúng theo chân lý, về đại uy đức và phúc phần tối thượng của Thần Śaṅkara—bậc Thầy thiêng liêng của cả chư thiên lẫn a-tu-la, đấng mang hình tướng vũ trụ (viśvarūpa), và là nguồn-cội ngay cả của cái Vô Hiển (Unmanifest). Xin mô tả uy nghi của Ngài như nó thực là.”

Verse 3

भीष्म उवाच अशक्तोडहं गुणान्‌ वक्तुं महादेवस्य धीमतः । यो हि सर्वगतो देवो न च सर्वत्र दृश्यते

Bhīṣma nói: “Ta không đủ khả năng thuật hết mọi phẩm tính của Mahādeva, bậc trí tuệ. Vì Ngài là thần linh thấm khắp muôn nơi, mà lại không hiện thấy ở mọi chỗ.”

Verse 4

ब्रह्मविष्णुसुरेशानां स्रष्टा च प्रभुरेव च । ब्रह्मादय: पिशाचान्ता यं हि देवा उपासते

Bhīṣma nói: “Chỉ riêng Ngài là Đấng Sáng Tạo và là Chúa tể tối thượng, ngay cả đối với Brahmā, Viṣṇu và các bậc chủ tể trong hàng chư thiên. Quả thật, các thần linh thờ phụng Ngài—cùng với hết thảy hữu tình, từ Brahmā ở đỉnh cao cho đến loài piśāca ở tận cùng—khẳng định rằng lòng tôn kính chân chính phải hướng về một nguồn cội và đấng cai trị tối hậu vượt trên mọi thứ bậc.”

Verse 5

प्रकृतीनां परत्वेन पुरुषस्य च य: पर: । चिन्त्यते यो योगविद्धिर््रषिभिस्तत्त्वदर्शिभि: । अक्षरं परम॑ ब्रह्म असच्च सदसच्च य:

Bhīṣma nói: Thực tại Tối thượng ấy—cao hơn cả (ba) thành tố của Prakṛti và cũng vượt lên trên cả cá thể Puruṣa—là điều mà các hiền triết thông hiểu Yoga, thấy rõ chân như, hằng quán niệm. Đó chính là Đấng Bất Hoại, Phạm Thiên tối thượng, được nói là vượt ngoài cả vô hữu và hữu, mà vẫn bao hàm cả hai.

Verse 6

प्रकृतिं पुरुषं चैव क्षो भयित्वा स्वतेजसा । ब्रह्माणमसृजत्‌ तस्माद्‌ देवदेव: प्रजापति:

Bhīṣma nói: Với uy lực tự thân, Ngài đã khuấy động cả Prakṛti và Puruṣa vào vận hành; do đó, Đấng Chúa tể của chư thiên—Prajāpati—liền sinh thành Brahmā.

Verse 7

को हि शक्तो गुणान्‌ वक्तुं देवदेवस्प धीमत: । गर्भजन्मजरायुक्तो मर्त्यों मृत्युसमन्वित:

Bhīṣma nói: Trong hàng phàm nhân—những kẻ bị ràng buộc bởi thụ thai, sinh nở, già nua, và tất yếu có cái chết kề bên—ai có thể thật sự đủ sức nói hết các đức hạnh của Đấng Chúa tể của chư thần, bậc trí tuệ ấy?

Verse 8

भीष्मजी कहते हैं--राजन! मैं परम बुद्धिमान महादेवजीके गुणोंका वर्णन करनेमें असमर्थ हूँ। जो भगवान्‌ सर्वत्र व्यापक हैं

Bhīṣma nói: “Tâu Đại vương! Dẫu ta được kể là bậc trí, ta vẫn bất lực trong việc thuật tả công đức của Mahādeva. Ngài trùm khắp muôn nơi, nhưng chẳng hiện thấy ở mọi nơi, vì Ngài là Tự Ngã nội tại của hết thảy. Ngài là đấng tạo tác và chủ tể ngay cả của Brahmā, Viṣṇu và Thiên vương Indra. Từ chư thiên đứng đầu là Brahmā cho đến loài piśāca, thảy đều thờ phụng Ngài. Ngài vượt ngoài Prakṛti và còn khác biệt cả với Puruṣa; các bậc hiền triết thông hiểu yoga, thấy rõ chân lý, hằng quán niệm Ngài. Ngài là Đấng bất hoại, Phạm Thiên tối thượng, bản tính bao hàm cả hữu và vô. Chính Deva của các Deva, Prajāpati Śiva, bằng quang lực của mình đã khuấy động Prakṛti và Puruṣa, khiến công cuộc sáng tạo của Brahmā khởi vận. Vậy trong loài người—những kẻ mang thai, sinh ra, già đi và chết—ai có thể kể trọn vẹn những phẩm tính của Mahādeva trí tuệ ấy? Lại nữa, con ơi, ngoài Nārāyaṇa—Đấng mang ốc tù và, bánh xe và chùy—thì ai như ta có thể biết được thực tướng của Thượng Đế Śiva?”

Verse 9

एष विद्वान गुणश्रेष्ठो विष्णु: परमदुर्जय: । दिव्यचक्षुर्महातेजा वीक्षते योगचक्षुषा

Bhīṣma nói: “Viṣṇu này thật là bậc trí, toàn tri, đứng đầu mọi phẩm hạnh, và tuyệt đối không thể khuất phục. Ngài có thiên nhãn và hào quang lớn; với ‘con mắt yoga’ Ngài nhìn thấu mọi sự.”

Verse 10

रुद्रभवत्या तु कृष्णेन जगद्‌ व्याप्तं महात्मना । त॑ं प्रसाद्य तदा देवं बदर्या किल भारत

Bhīṣma nói: Nhờ Kṛṣṇa đại hồn—đấng mang uy lực của Rudra—mà toàn thể thế gian được thấm nhuần và bao trùm. Hỡi dòng dõi Bharata, người ta kể rằng thuở xưa, sau khi làm Mahādeva hoan hỷ tại Badarī, Kṛṣṇa đã nhận từ Đấng Chúa có thiên nhãn một trạng thái “được yêu mến” vượt trên mọi điều khác; vì thế Ngài trở thành bậc được yêu mến nhất trong mọi cõi.

Verse 11

अर्थात्‌ प्रियतरत्वं च सर्वलोकेषु वै तदा । प्राप्तवानेव राजेन्द्र सुवर्णक्षान्महेश्वरात्‌

Bhīṣma nói: Vì thế, tâu Đại vương, khi ấy Ngài đạt đến địa vị được yêu mến nhất trong mọi thế giới—như thể chính từ Mahēśvara mà nhận lấy. Hỡi niềm vui của dòng Bharata, người ta kể rằng thuở xưa, sau khi làm Mahādeva hoan hỷ tại Badarikāśrama, Kṛṣṇa đã nhận từ Đại Chúa có thiên nhãn một sự “được yêu mến” vượt trên mọi thành tựu; do đó Ngài trở thành bậc được yêu mến nhất của muôn loài trong mọi cõi.

Verse 12

पूर्ण वर्षमहस्रं तु तप्तवानेष माधव: । प्रसाद्य वरदं देवं चराचरगुरुं शिवम्‌,इन माधवने वरदायक देवता चराचरगुरु भगवान्‌ शिवको प्रसन्न करते हुए पूर्वकालमें पूरे एक हजार वर्षतक तपस्या की थी

Bhīṣma nói: Mādhava này thuở xưa đã tu khổ hạnh trọn một ngàn năm. Nhờ sự tinh cần ấy, Ngài làm Śiva hoan hỷ—đấng ban ân phúc, bậc thầy của mọi loài hữu động và vô động.

Verse 13

युगे युगे तु कृष्णेन तोषितो वै महेश्वर: । भकक्‍त्या परमया चैव प्रीतश्चैव महात्मन:,श्रीकृष्णने प्रत्येक युगमें महेश्वरको संतुष्ट किया है। महात्मा श्रीकृष्णकी परम भक्तिसे वे सदा प्रसन्न रहते हैं

Bhīṣma nói: Qua mỗi thời đại, Mahēśvara (Śiva) quả thật được Kṛṣṇa làm cho thỏa lòng. Nhờ lòng bhakti tối thượng của Kṛṣṇa, Đại Chúa luôn hân hoan—cho thấy sự sùng kính bền bỉ, lặp lại qua từng kỷ nguyên, là con đường muôn thuở để đón nhận ân sủng thần linh.

Verse 14

ऐश्वर्य यादृशं तस्य जगद्योनेर्महात्मन: । तदयं दृष्टवान्‌ साक्षात्‌ पुत्रार्थे हरिरच्युत:

Bhīṣma nói: “Uy nghi của vị Đại Chúa đại hồn—đấng là lòng mẹ và nguồn cội của vũ trụ—quả là như thế. Cầu mong có con, Hari, đấng Acyuta không hề suy chuyển, đã trực tiếp chiêm kiến quyền năng thần thánh ấy.”

Verse 15

यस्मात्‌ परतरं चैव नान्यं पश्यामि भारत | व्याख्यातुं देवदेवस्य शक्तो नामान्यशेषत:

Bhīṣma nói: “Hỡi Bharata, chính vì uy đức vô song ấy, ta không thấy ai khác ngoài Đấng Tối Thượng Śrī Kṛṣṇa có thể giải thích trọn vẹn, không sót một danh xưng nào, các thánh danh của Mahādeva—Thần của các thần.”

Verse 16

एष शक्तो महाबाहुर्वक्तुं भगवतो गुणान्‌ । विभूतिं चैव कार्त्स्न्येन सत्यां माहेश्वरी नूप

Bhīṣma nói: “Hỡi đại vương, chúa tể loài người! Chỉ riêng bậc dũng mãnh Śrī Kṛṣṇa này mới có thể thuật bày trọn vẹn các đức tính của Đấng Thế Tôn, cùng uy quyền chân thật—mang tầm Maheśvara—của Ngài. Đó chính là sự vĩ đại của Śrī Kṛṣṇa.”

Verse 17

वैशम्पायन उवाच एवमुक्त्वा तदा भीष्मो वासुदेवं॑ महायशा: । भवमाहात्म्यसंयुक्तमिदमाह पितामह:

Vaiśampāyana nói: “Nói xong như vậy, bậc lão tổ Bhīṣma lừng danh liền thốt lời này—gắn với sự vĩ đại của Bhava (Śiva)—mà hướng về Vāsudeva.”

Verse 18

भीष्म उवाच सुरासुरगुरो देव विष्णो त्वं वक्तुमहसि । शिवाय विश्वरूपाय यन्मां पृच्छद्‌ युधिष्ठिर:

Bhīṣma nói: “Hỡi thần Viṣṇu, bậc tôn sư được cả chư thiên lẫn a-tu-la kính ngưỡng! Chỉ có Ngài mới xứng đáng nói về điều ấy. Yudhiṣṭhira đã hỏi ta về sự vĩ đại của Śiva trong hình tướng vũ trụ; chính Ngài mới thật sự đủ tư cách để giảng giải uy linh thiêng liêng ấy.”

Verse 19

नाम्नां सहस्र॑ं देवस्य तण्डिना ब्रह्मयोनिना । निवेदितं ब्रह्मलोके ब्रह्मणो यत्‌ पुराभवत्‌

Bhīṣma nói: “Một nghìn danh hiệu của Đấng Chúa Tể đã từng được Taṇḍi—người thuộc dòng dõi Brahmā—dâng trình tại Brahmaloka, đúng như thuở xưa chúng đã phát khởi từ Brahmā.”

Verse 20

द्वैपायनप्रभूतयस्तथा चेमे तपोधना: । ऋषय: सुव्रता दान्ता: शृण्वन्तु गदतस्तव

Bhīṣma nói: “Xin cho các bậc hiền triết này—trong đó Dvaipāyana (Vyāsa) là bậc tối thượng—cùng với các vị khổ hạnh giàu công phu tu tập, những người giữ giới nguyện thanh cao và tự chế, hãy lắng nghe khi ngài cất lời.”

Verse 21

पूर्वकालमें ब्रह्मपुत्र तण्डीमुनिके द्वारा ब्रह्मलोकमें ब्रह्माजीके समक्ष जिस शिव- सहस्रनामका निरूपण किया गया था, उसीका आप वर्णन करें और ये उत्तम व्रतका पालन करनेवाले व्यास आदि तपोधन एवं जितेन्द्रिय महर्षि आपके मुखसे इसका श्रवण करें ।।

“Hỡi bậc con của Phạm Thiên, xin ngài hãy thuật lại đúng như xưa: bản ‘Thiên Danh’ của Śiva mà thuở trước hiền giả Taṇḍī đã trình bày tại cõi Phạm Thiên trước mặt Brahmā. Và xin cho các đại ẩn sĩ giàu công hạnh như Vyāsa cùng những bậc giữ giới nguyện thanh tịnh, đã chế ngự các căn, được nghe từ chính miệng ngài. Hãy tuyên xưng những danh hiệu cát tường của Đấng Tối Linh: Đấng Bất Động, Đấng Hoan Hỷ, vị Tư Tế, Đấng Hộ Trì, Đấng Tạo Hóa của vũ trụ, Thần Hỏa, Đấng Đầu Trọc, và Đấng Tóc Bện.”

Verse 22

जो ध्रुव (कूटस्थ), नन्‍दी (आनन्दमय), होता, गोप्ता (रक्षक), विश्वस्रष्टा, गार्हपत्य आदि अग्नि, मुण्डी (चूड़ारहित) और कपर्दी (जटाजूटधारी) हैं, उन भगवान्‌ शंकरके महान्‌ सौभाग्यका आप वर्णन कीजिये ।।

“Ngài là Dhruva—bất động; là Nandī—tràn đầy hỷ lạc; là Hotṛ—vị tư tế; là Goptṛ—đấng hộ trì; là Đấng tạo dựng vũ trụ; là Thần Hỏa như Gārhapatya; là Muṇḍin—đấng cạo tóc; và là Kapardin—đấng kết búi tóc. Xin hãy nói về đại phúc tướng của Thượng Đế Śaṅkara.” Vāsudeva (Śrī Kṛṣṇa) nói: “Không thể biết đúng như thật đường lối và mức độ của các công hạnh nơi Đấng Tối Thượng. Ngay cả chư thiên do Hiraṇyagarbha (Brahmā) đứng đầu, cùng Indra và các đại hiền triết, cũng không thể thấu triệt Ngài như Ngài vốn là.”

Verse 23

न विदुर्यस्थ भवनमादित्या: सूक्ष्मदर्शिन: । स कथ॑ नरमात्रेण शक्‍्यो ज्ञातुं सतां गति:

Vāsudeva nói: “Ngay cả các Āditya có con mắt vi tế cũng không biết nơi cư ngụ của Ngài. Vậy thì làm sao một kẻ phàm nhân có thể thật sự biết được Đấng ấy—chốn nương tựa và cứu cánh của người hiền thiện?”

Verse 24

तस्याहमसुरघ्नस्य कांश्चिद्‌ भगवतो गुणान्‌ । भवतां कीर्तयिष्यामि व्रतेशाय यथातथम्‌,अतः मैं उन असुरविनाशक व्रतेश्वर भगवान्‌ शंकरके कुछ गुणोंका आपलोगोंके समक्ष यथार्थरूपसे वर्णन करूँगा

“Nay ta sẽ thuật lại cho các vị—đúng như thật, đúng như vốn có—một vài phẩm tính của Đấng Thế Tôn ấy: Śiva, bậc diệt trừ asura và là Chúa tể của các giới nguyện.”

Verse 25

वैशम्पायन उवाच एवमुक्‍त्वा तु भगवान्‌ गुणांस्तस्य महात्मन: । उपस्पृश्य शुचिर्भूत्वा कथयामास धीमत:

Vaiśampāyana nói: Sau khi nói như vậy, Đấng Thế Tôn liền thuật lại những đức hạnh của bậc đại hồn ấy. Sau khi làm lễ ācamana và trở nên thanh tịnh theo nghi thức, Ngài bắt đầu kể lại—với trí tuệ và sự phân biệt sáng suốt—những sự viên mãn của Thượng Đế Śiva, mở ra một không khí tôn kính và nghiêm cẩn cho lời tán dương tiếp theo.

Verse 26

वासुदेव उवाच शुश्रूषध्व॑ ब्राह्म॒णेन्द्रास्त्वं च तात युधिष्ठिर । त्वं चापगेय नामानि शृणुष्वेह कपर्दिने

Vāsudeva nói: “Hỡi các bậc Bà-la-môn tối thượng đang ngồi nơi đây, hãy lắng nghe; và con nữa, Yudhiṣṭhira, hỡi đứa con yêu. Hãy nghe tại đây những danh hiệu đáng được xướng ca của Kapardin—Śaṅkara, Đấng Thần linh.”

Verse 27

यदवाप्तं च मे पूर्व साम्बहेतो: सुदुष्करम्‌ । यथावद्‌ भगवान्‌ दृष्टो मया पूर्व समाधिना

“Điều mà trước kia ta đã đạt được—vô cùng khó khăn mới có—vì Sāmba; và cách mà nhờ samādhi thuở trước, ta đã chiêm kiến Đấng Thế Tôn trong hình tướng đúng đắn, trọn vẹn: nay ta sẽ thuật lại toàn bộ câu chuyện ấy.”

Verse 28

शम्बरे निहते पूर्व रौक्मिणेयेन धीमता । अतीते द्वादशे वर्षे जाम्बवत्यब्रवीद्धि माम्‌

Vāsudeva nói: “Hỡi Yudhiṣṭhira, thuở trước, khi ác quỷ Śambara đã bị người con hiền trí của Rukmiṇī giết chết, và mười hai năm đã trôi qua, Jāmbavatī—khao khát có con trai—đến gặp ta và nói như sau.”

Verse 29

प्रद्युम्नचारुदेष्णादीन्‌ रुक्मिण्या वीक्ष्य पुत्रकान्‌ पुत्रार्थिनी मामुपेत्य वाक्यमाह युधिछ्िर

Vāsudeva nói: “Hỡi Yudhiṣṭhira, sau khi thấy Pradyumna, Cārudeṣṇa và các con trai khác của Rukmiṇī, Jāmbavatī—kẻ khát khao có con trai—đến gặp ta và nói những lời này. Pradyumna, người con hiền trí và được Rukmiṇī yêu quý, thuở trước đã giết ác quỷ Śambara rồi trở về Dvārakā; và khi mười hai năm kể từ đó đã trôi qua, Jāmbavatī, nhìn các con của Rukmiṇī, liền đến gần ta với ước nguyện có con và thưa rằng như sau.”

Verse 30

शूरं बलवतां श्रेष्ठ कान्तरूपमकल्मषम्‌ | आत्मतुल्यं मम सुतं प्रयच्छाच्युत माचिरम्‌

Vāsudeva thưa rằng: “Hỡi Acyuta, xin hãy ban cho ta ngay, chớ trì hoãn, một người con trai ngang hàng với ta—dũng mãnh, bậc nhất trong hàng kẻ cường lực, dung mạo đoan chính khả ái, và thanh tịnh không vết nhơ. Xin đừng để việc này bị kéo dài.”

Verse 31

न हि ते<प्राप्यमस्तीह त्रिषु लोकेषु किंचन । लोकान्‌ सूजेस्त्वमपरानिच्छन्‌ यदुकुलोद्वह

Vāsudeva thưa: “Hỡi bậc nâng đỡ dòng Yadu, trong ba cõi này chẳng có điều gì đối với Người là không thể đạt được. Nếu Người muốn, Người còn có thể khai sinh những thế giới khác.”

Verse 32

त्वया द्वादशवर्षाणि व्रती भूतेन शुष्यता । आराध्य पशुभर्तारें रुक्मिण्यां जनिता: सुता:

Vāsudeva thưa: “Suốt mười hai năm, Người giữ giới nguyện, lấy khổ hạnh làm cho thân thể gầy mòn. Nhờ vậy, Người phụng thờ Paśupati—Chúa tể muôn loài; và qua thai của hoàng hậu Rukmiṇī, các người con đã được sinh ra.”

Verse 33

चारुदेष्ण: सुचारुश्ष चारुवेशो यशोधर: । चारुश्रवाश्लारुयशा: प्रद्युम्न: शम्भुरेव च

Vāsudeva thưa: “Hỡi Madhusūdana, Cārudeṣṇa, Sucāru, Cāruveśa, Yaśodhara, Cāruśravā, Cāruyaśā, Pradyumna và Śambhu—đó là những người con cao quý, dũng liệt của ta. Như Người đã ban cho ta những người con ấy qua thai của hoàng hậu Rukmiṇī, xin cũng ban cho ta con cái.”

Verse 34

यथा ते जनिताः पुत्रा रुक्मिण्यां चारुविक्रमा: । तथा ममापि तनयं प्रयच्छ मधुसूदन

Vāsudeva thưa: “Hỡi Madhusūdana, như những người con của Người—sinh từ Rukmiṇī—đều tuấn tú và hùng dũng, thì xin cũng ban cho ta một người con trai.”

Verse 35

इत्येवं चोदितो देव्या तामवोच॑ सुमध्यमाम्‌ | अनुजानीहि मां राज्ञि करिष्ये वचनं तव

Được nữ thần thúc giục như thế, ta nói với vị vương hậu eo thon ấy: “Ôi Hoàng hậu, xin cho ta được lên đường. Ta sẽ làm theo lời người và hoàn thành điều người thỉnh cầu.”

Verse 36

सा च मामब्रवीद्‌ गच्छ शिवाय विजयाय च | ब्रह्मा शिव: काश्यपश्च नद्यो देवा मनो5नुगा:

Nàng nói với ta: “Hãy đi—đi về phía Śiva và về phía chiến thắng.” Nàng chỉ rõ rằng Brahmā, Śiva và Kaśyapa, cùng các dòng sông và chư thần thuận theo ý chí, đều đứng về phía trợ lực; vì thế hãy tiến bước vững lòng, cầu thành tựu chính đáng dưới sự gia hộ của thần linh.

Verse 37

क्षेत्रीौषध्यो यज्ञवाहाश्छन्दांस्यृषिगणाध्वरा: । समुद्रा दक्षिणास्तोभा ऋक्षाणि पितरो ग्रहा:

Vāsudeva nói: “Cánh đồng thiêng và các dược thảo; những bậc gánh vác tế lễ; các thể luật Veda và đoàn hiền triết cử hành nghi lễ; đại dương và lễ vật dâng làm phí tế (dakṣiṇā); những khúc tụng stobha; các chòm sao, tổ tiên và các hành tinh—tất thảy cũng đều nằm trong trật tự thiêng liêng mà ta đang nói đến.”

Verse 38

देवपत्न्यो देवकन्या देवमातर एव च | मन्वन्तराणि गावश्न चन्द्रमा: सविता हरि:

Vāsudeva nói: “Các phu nhân của chư thần, các nữ thần, và cả những bậc mẫu thân của chư thần; các Manvantara nối tiếp và đàn bò; Mặt Trăng, Mặt Trời và Hari—tất thảy cũng đều phải được tôn kính.”

Verse 39

सावित्री ब्रह्म॒विद्या च ऋतवो वत्सरास्तथा । क्षणा लवा मुहूर्ताश्न निमेषा युगपर्यया:

Vāsudeva nói: “Sāvitrī (thần chú Gāyatrī thiêng liêng), tri thức về Brahman; các mùa và các năm; cùng mọi thước đo thời gian—sát-na, lavas, muhūrta, cái chớp mắt, và vòng quay của các yuga—tất thảy đều được bao hàm (trong nguyên lý tối thượng ấy).”

Verse 40

रक्षन्तु सर्वत्र गतं त्वां यादव सुखाय च । अरिए्टं गच्छ पन्थानमप्रमत्तो भवानघ

Vāsudeva nói: “Nguyện các Yādava che chở cho ngươi ở bất cứ nơi đâu ngươi đi, và điều ấy đem lại an lạc cho ngươi. Hãy lên đường theo lối an toàn, không bị tổn hại; hỡi người vô tội, hãy luôn luôn tỉnh giác.”

Verse 41

उसने कहा--'प्राणनाथ! आप कल्याण और विजय पानेके लिये जाइये। यदुनन्दन! ब्रह्मा

Jāmbavatī thưa: “Phu quân yêu dấu! Xin hãy lên đường để đạt được phúc lành và chiến thắng. Hỡi niềm vui của dòng Yadu, nguyện Brahmā, Śiva, Kaśyapa, các dòng sông, chư thiên thuận ý, các thánh địa, thảo dược linh diệu, kẻ mang lễ tế—tức các thần chú—cùng các thể Veda, các bậc ṛṣi, chính lễ tế, đại dương, lễ vật dâng (dakṣiṇā), những stobha trong Sāman ca, các tinh tú, các Tổ phụ, các hành tinh, các phu nhân của chư thiên, các tiên nữ và các Mẫu thần, các Manvantara, đàn bò, Mặt Trăng, Mặt Trời, Indra, Sāvitrī, tri kiến về Brahman, các mùa, các năm, và mọi thước đo thời gian—khoảnh khắc, sát-na, muhūrta, cái chớp mắt, và các thời đại—đều hộ trì cho chàng khắp mọi nơi. Xin chàng đi trên đường mình không chướng ngại; hỡi người vô tì vết, hãy luôn tỉnh thức.” Sau khi nàng đọc lời chúc phúc ấy, ta từ biệt công chúa rồi đến gặp phụ thân cao quý Vasudeva, mẫu thân Devakī và vua Ugrasena. Ta thuật lại tất cả điều công chúa Vidyādhara Jāmbavatī đã khẩn cầu ta trong cơn thống khổ, và xin phép họ cho ta lên đường tu khổ hạnh. Ta cũng cáo biệt Gada và Balarāma dũng mãnh; hai người, buồn thương mà đầy tình thâm, nói với ta: “Hiền đệ, nguyện khổ hạnh của đệ được viên mãn, không gặp trở ngại.”

Verse 42

गत्वा समावेद्य यदब्रवीन्मां विद्याधरेन्द्रस्य सुता भृशार्ता । तानभ्यनुज्ञाय तदातिदुःखाद्‌ गदं तथैवातिबलं च रामम्‌ | अथोचतुः प्रीतियुतौ तदानीं तपःसमृद्धिर्भवतो<स्त्वविघध्नम्‌

Sau khi đi đến và trình bày mọi điều, ta thuật lại lời khẩn cầu của ái nữ vua Vidyādhara—đang vô cùng thống khổ—đã van xin ta. Rồi trong nỗi buồn lớn ấy, ta xin cáo từ họ, và cũng từ biệt Gada cùng Rāma (Balarāma) đại lực. Khi ấy, hai người, đầy tình thâm mà lòng nặng trĩu, nói với ta: “Hiền đệ, nguyện khổ hạnh của đệ được viên mãn trọn vẹn, không gặp một trở ngại nào.”

Verse 43

प्राप्पानुज्ञां गुरुजनादहं ताक्ष्यमचिन्तयम्‌ । सो5वहद्धिमवन्तं मां प्राप्प चैनं व्यसर्जयम्‌

Sau khi được các bậc trưởng thượng cho phép, ta khởi niệm Tākṣya (Garuḍa) trong tâm. Ngài chở ta đến Himavān (dãy Hi-mã-lạp-sơn); và khi đã tới nơi, ta kính cẩn tiễn ngài lui về.

Verse 44

तत्राहमद्भुतान्‌ भावानपश्यं गिरिसत्तमे । क्षेत्र च तपसां श्रेष्ठ पश्याम्यद्भुतमुत्तमम्‌

Tại đó, trên ngọn núi bậc nhất ấy, ta thấy những trạng thái và điềm lạ kỳ diệu. Và ta nhận ra nơi ấy là một đạo tràng phi thường, tối thượng—thích hợp nhất cho việc tu khổ hạnh—xứng đáng cho tự chế và tinh tấn tâm linh.

Verse 45

दिव्यं वैयाच्रपद्यस्य उपमन्योर्महात्मन: । पूजितं देवगन्धर्वै््राह्म्या लक्ष्म्यमा समावृतम्‌

Vāsudeva nói: “Có một đạo viện kỳ diệu của bậc đại hồn Upamanyu, hậu duệ của Vyāghrapad. Nơi ấy được bao phủ bởi vẻ huy hoàng của đạo hạnh Bà-la-môn, và được chư thiên cùng các Gandharva tôn kính.”

Verse 46

धवककुभकदम्बनारिकेलै: कुरबककेतकजम्बुपाटलाभि: । वटवरुणकवत्सना भबिल्वै: सरलकपित्थप्रियालसालतालै:

Vāsudeva nói: Đạo viện được điểm trang bởi muôn loài cây rừng kết hoa kết trái—dhava, kakubha, kadamba, dừa, kurabaka, ketaka, jambū, pāṭala, đa, varuṇaka, vatsanābha, bilva, śarala, kapittha, priyāla, śāla và tāla. Khắp nơi phủ đầy hoa nở, bụi cây và dây leo; những lùm chuối lại càng làm tăng thêm vẻ đẹp ấy.

Verse 47

बदरीकुन्दपुन्नागैरशोकाम्रातिमुक्तकै: । मधूकै: कोविदारैश्न चम्पकैः पनसैस्तथा

Vāsudeva nói: Đạo viện ấy được điểm trang bởi nhiều loài cây rừng kết hoa kết trái—táo jujube, hoa nhài, punnāga, aśoka, xoài, dây leo atimuktaka, madhūka, kovidāra, campaka và mít. Khắp nơi phủ đầy hoa nở, bụi cây và dây leo; những lùm chuối lại càng làm tăng thêm vẻ đẹp. Cảnh ấy làm nổi bật hình dung đạo đức của Mahābhārata về āśrama như một không gian của an hòa, tiết chế và dharma—nơi sự phong phú của thiên nhiên phản chiếu trật tự nội tâm và sự tu dưỡng tinh thần.

Verse 48

वन्यैर्बहुविधैर्वृक्षैः फलपुष्पप्रदैर्युतम्‌ । पुष्पगुल्मलताकीर्ण कदलीषण्डशोभितम्‌

Vāsudeva nói: “Đạo viện ấy được điểm trang bởi nhiều loài cây rừng, trĩu quả và rực hoa. Khắp nơi đầy hoa nở, bụi cây và dây leo, và vẻ đẹp của nó lại càng được tăng thêm bởi những lùm chuối.”

Verse 49

नानाशकुनिसम्भोज्यै: फलैरव॑क्षेरलंकृतम्‌ । यथास्थानविनिक्षिप्तैर्भूषितं भस्मराशिभि:

Vāsudeva nói: Đạo viện được điểm trang bởi nhiều thứ quả thích hợp cho muôn loài chim ăn, và bởi những cây trĩu nặng các thứ quả ấy. Những đống tro được đặt đúng chỗ lại càng làm tăng vẻ đẹp khắc khổ—dấu hiệu của đời sống kỷ luật và các nghi lễ thiêng, chứ không phải thứ trang sức của thế tục.

Verse 50

रुरुवानरशार्दूलसिंहद्वीपिसमाकुलम्‌ । कुरड़बर्हिणाकीर्ण मार्जारभुजगावृतम्‌ । पूगैश्न मृगजातीनां महिषर्क्षनिषेवितम्‌

Khu rừng gần đạo tràng ấy đầy ắp ruru (loài nai ruru), bầy khỉ, hổ dữ, sư tử, báo đốm cùng muôn thú. Công (chim công) tụ hội dày đặc; mèo rừng và rắn rết ẩn hiện vây quanh. Những đàn thú nhiều giống, cả trâu rừng và gấu, cũng lui tới cư ngụ, khiến cánh rừng kề cận ẩn viện trở nên rộn ràng sinh khí.

Verse 51

सकृप्प्रभिन्नैश्व गजैर्विं भूषित॑ प्रहृषष्नानाविधपक्षिसेवितम्‌ । सुपुष्पितैरम्बुधरप्रकाशै- महीरुहाणां च वनैर्विचित्रै:

Vāsudeva nói: Khu vườn rừng của đạo tràng được điểm trang bởi những con voi mà hai bên thái dương chỉ mới một lần vỡ ra dòng nhựa động dục đầu tiên. Muôn loài chim, hân hoan cất tiếng gọi, đậu nghỉ trên cành cây. Những khu rừng cây lớn muôn vẻ nở hoa rực rỡ, sáng như mây mưa, khiến toàn thể āśrama hiện lên đẹp lạ thường và an tịnh.

Verse 52

नानापुष्परजोमिश्रो गजदानाधिवासित: । दिव्यस्त्रीगीतबहुलो मारुतो5भिमुखो ववौ

Vāsudeva nói: Một làn gió nhẹ, thuận hòa thổi về phía họ—mang theo bụi phấn của muôn loài hoa, ướp hương nhựa động dục của voi, và thấm đẫm những âm điệu ngọt ngào, mê hoặc từ khúc hát của các tiên nữ.

Verse 53

धारानिनादैर्विहगप्रणादै: शुभैस्तथा बूंहितैः: कुज्जराणाम्‌ | गीतैस्तथा किन्नराणामुदारै: शुभै: स्वनै: सामगानां च वीर

Vāsudeva nói: “Hỡi dũng sĩ, hỡi dũng sĩ! Miền rừng ấy trở nên như một khúc nhạc bởi những âm thanh cát tường: tiếng nước thác rì rầm đổ từ đỉnh núi, tiếng chim hót trong trẻo, tiếng voi rống vang, những khúc ca cao nhã mê say của các Kinnara, và lời tụng chúc phúc của những người xướng Sāma.”

Verse 54

अचिन्त्यं मनसाप्यन्यै: सरोभि: समलंकृतम्‌ । विशालैश्वाग्निशरणैर्भूषितं कुसुमावृतै:

Miền núi ấy mang vẻ đẹp không thể nghĩ bàn, đến nỗi người khác dù trong tâm cũng khó hình dung. Nơi đó được điểm tô bởi vô số hồ nước, và rực rỡ bởi những agni-śālā (điện thờ lửa) rộng lớn phủ đầy hoa, khiến cảnh sắc càng thêm huy hoàng.

Verse 55

विभूषितं पुण्यपवित्रतोयया सदा च जुष्टं नृप जह्लुकन्यया । विभूषितं धर्मभृतां वरिष्ठै- महात्मभिव॑द्लिसमानकल्पै:

Vāsudeva nói: “Tâu Đại vương, nơi ấy được tô điểm bởi dòng nước thánh thanh tịnh, luôn luôn được lui tới—như thể được âu yếm thưởng ngoạn—bởi ái nữ của Jahnu, tức sông Jāhnavī. Lại còn được làm rạng rỡ bởi vô số bậc đại hồn—những người nâng giữ Dharma bậc nhất—có uy quang như lửa. Vì thế, Jāhnavī với dòng nước đầy công đức không ngừng làm tăng thêm vẻ đẹp của miền đất thiêng ấy.”

Verse 56

वाय्वाहारैरम्बुपैर्जप्यनित्यै: सम्प्रक्षालैयोंगिभिर्ध्याननित्यै: । धूमप्राशैरूष्मपै: क्षीरपैश्न संजुष्टं च ब्राह्मणेन्द्रै: समन्तात्‌

Nơi ấy bốn phía đều có các Bà-la-môn kiệt xuất cư trú. Có người chỉ sống bằng hơi gió, có người duy trì mạng sống bằng nước; có người không ngừng tụng niệm thánh chú. Một số ẩn sĩ gột rửa tâm ý bằng những pháp tu thanh lọc nội tâm, còn các du-già thì thường trụ trong thiền định. Lại có kẻ sống nhờ khói lửa tế tự, nhờ sức nóng của khổ hạnh, hoặc chỉ uống sữa—mỗi người đều thực hành tiết chế và tự chủ như một biểu hiện hiển nhiên của dharma.

Verse 57

गोचारिणो<5थाश्मकुट्टा दन्‍तोलूखलिकास्तथा । मरीचिपा: फेनपाश्चव तथैव मृगचारिण:

Vāsudeva nói: “Có người phát nguyện phụng sự bò, sống và lang thang cùng đàn bò. Có người ăn thức ăn nghiền trên đá; có kẻ thậm chí dùng răng làm cối chày. Có người sống bằng cách ‘uống’ ánh nắng và bọt nước; và cũng vậy, nhiều hiền triết nhận lời nguyện sống như nai, rong ruổi trong bầy nai.”

Verse 58

अश्वत्थफलभक्षाश्व तथा हुदकशायिन: । चीरचर्माम्बरधरास्तथा वल्कलधारिण:,कोई पीपलके फल खाकर रहते, कोई जलमें ही सोते तथा कुछ लोग चीर, वल्कल और मृगचर्म धारण करते थे

Vāsudeva nói: “Có người sống bằng trái của cây aśvattha (cây bồ-đề/đa); có người nằm ngủ ngay trong nước; và có người mặc áo bằng giẻ rách, sợi vỏ cây và da nai.”

Verse 59

सुदुःखान्‌ नियमांस्तांस्तान्‌ वहतः सुतपोधनान्‌ । पश्यन्‌ मुनीन्‌ बहुविधानू प्रवेष्टमुपचक्रमे

Vāsudeva nói: “Thấy muôn dạng các bậc hiền triết khổ hạnh—những người giàu có bởi tapas và tài sản tinh thần—đang gánh chịu những giới luật và chế ngự vô cùng khó nhọc, ta bèn bắt đầu bước vào đại đạo tràng (ẩn viện) ấy.”

Verse 60

सुपूजितं देवगणैर्महात्मभि: शिवादिभिर्भारत पुण्यकर्मभि: । रराज तच्चाश्रममण्डलं सदा दिवीव राजन्‌ शशिमण्डलं यथा

Hỡi bậc hậu duệ của Bharata! Khuôn viên ẩn tu ấy—được các đoàn thần linh, các bậc đại hồn như Śiva, cùng những người lập công đức tôn kính phụng thờ—luôn rực sáng không ngừng. Tâu Đại vương, nó chói ngời giữa trời cao như vầng trăng tròn.

Verse 61

क्रीडन्ति सर्पर्नकुला मृगैर्व्याच्रिश्व मित्रवत्‌ । प्रभावाद्‌ दीप्ततपसां सैनिकर्षान्महात्मनाम्‌

Nhờ uy quang của các bậc đại hồn có khổ hạnh bừng cháy, ngay cả mối thù tự nhiên cũng lắng dịu: cầy mangut đùa với rắn, và muông thú sống với hổ như bạn hữu.

Verse 62

तत्राश्रमपदे श्रेष्ठे सर्वभूतमनोरमे । सेविते द्विजशार्टूलैवेंदवेदाड़पारगै:

Tại đó, trong ẩn viện tối thắng—đẹp lòng mọi loài—nơi các bậc Bà-la-môn ưu tú, tinh thông Veda và các bộ phụ trợ, thường lui tới, ta bước vào và thấy Upamanyu: viên ngọc giữa hàng Bà-la-môn, tóc bện rối, mặc áo vỏ cây, uy nghi rạng rỡ, do khổ hạnh mà bừng sáng như lửa, tính tình an hòa, sức trẻ sung mãn, ngồi giữa vòng đệ tử.

Verse 63

नानानियमविख्यातैर्षिभि: सुमहात्मभि: । प्रविशन्नेव चापश्यं जटाचीरधरं प्रभुम्‌

Vāsudeva nói: Khi ta bước vào ẩn viện tối thắng ấy—rạng rỡ bởi các hiền sĩ đại hồn, lừng danh vì nhiều phép tu—ta lập tức thấy Upamanyu, vị Bà-la-môn đáng tôn kính như bậc chủ: tóc bện rối, mặc áo vỏ cây, uy lực rực rỡ, do khổ hạnh mà bừng cháy như lửa, tính tình an hòa, tuổi trẻ sung mãn, ngồi giữa vòng đệ tử.

Verse 64

तेजसा तपसा चैव दीप्यमानं यथानलम्‌ । शिष्यैरनुगतं शान्तं युवान ब्राह्मणर्षभम्‌

Vāsudeva nói: “Upamanyu—bậc tối thượng trong hàng Bà-la-môn—ngồi giữa vòng đệ tử, rực sáng bởi uy lực và khổ hạnh, bừng cháy như lửa; tính tình an hòa, sức trẻ sung mãn. Vừa bước vào ẩn viện tối thắng ấy, nơi đẹp lòng mọi loài, ta đã thấy ngài: tóc bện rối, mặc áo vỏ cây, hiển hách và rạng rỡ nhờ tapas; còn các hiền sĩ đại hồn, lừng danh vì nhiều phép tu, làm tăng thêm vinh quang cho āśrama ấy và tôn kính vị Bà-la-môn học giả, tinh thông Veda cùng các bộ phụ trợ.”

Verse 65

शिरसा वन्दमानं मामुपमन्युरभाषत

Khi ta cúi đầu đảnh lễ, Upamanyu liền nói với ta: “Hỡi Puṇḍarīkākṣa (bậc mắt như hoa sen), xin chào đón. Dẫu ngài là người đáng được thờ phụng, ngài lại thờ phụng ta; dẫu ngài là bậc đáng được chiêm ngưỡng, ngài lại muốn chiêm ngưỡng ta. Nhờ vậy, khổ hạnh của chúng ta đã kết quả.”

Verse 66

स्वागतं पुण्डरीकाक्ष सफलानि तपांसि नः । यः पूज्य: पूजयसि मां द्रष्टव्यो द्रष्टमिच्छसि

Upamanyu nói: “Chào đón ngài, hỡi Puṇḍarīkākṣa. Khổ hạnh của chúng ta hôm nay đã kết quả: ngài vốn là bậc đáng được thờ phụng mà lại thờ phụng ta; ngài vốn là bậc đáng được chiêm ngưỡng mà lại mong chiêm ngưỡng ta.”

Verse 67

तमहं प्राउ्जलिर्भूत्वा मृगपक्षिष्वथाग्निषु । धर्मे च शिष्यवर्गे च समपृच्छमनामयम्‌,तब मैंने हाथ जोड़कर आश्रमके मृग, पक्षी, अग्निहोत्र, धर्मांचरण तथा शिष्यवर्गका कुशल-समाचार पूछा

Bấy giờ, chắp tay cung kính, ta hỏi thăm sự an ổn của đạo tràng: đàn nai và chim muông nơi am thất, các ngọn lửa thiêng của lễ Agnihotra, việc hành trì dharma, cùng chúng đệ tử—rằng mọi sự có được vô bệnh, vô nhiễu loạn chăng.

Verse 68

ततो मां भगवानाह साम्ना परमवल्गुना । लप्स्यसे तनयं कृष्ण आत्मतुल्यमसंशयम्‌

Rồi bậc tôn giả cất lời với ta bằng giọng hết sức dịu dàng, an ủi: “Hỡi Kṛṣṇa, ngươi sẽ được một người con trai ngang bằng chính mình—điều ấy không còn nghi ngờ.”

Verse 69

तप: सुमहदास्थाय तोषयेशानमीश्वरम्‌ । इह देव: सपत्नीक: समाक्रीडत्यधोक्षज

Vāsudeva nói: “Hãy nương vào một cuộc khổ hạnh lớn lao mà làm cho Īśāna, bậc Chúa Tể tối thượng, được hoan hỷ. Tại nơi đây, đấng Mahādeva cùng hiền phối của Ngài là nữ thần Umā đang du hí; vậy nên, hỡi Adhokṣaja, hãy tu tapas tại đây để cầu được ân sủng của Śiva.”

Verse 70

इह्ैनं दैवतश्रेष्ठं देवा: सर्षिगणा: पुरा । तपसा ब्रह्मचर्येण सत्येन च दमेन च

Xưa kia, ngay tại đây, các chư thiên cùng đoàn thể các bậc hiền triết đã tôn kính và đạt đến thần tính tối thượng ấy nhờ khổ hạnh, hạnh phạm hạnh, chân thật và tự chế.

Verse 71

शत्रुनाशक श्रीकृष्ण! आप जिनकी प्रार्थना करते हैं

Hỡi Śrī Kṛṣṇa, bậc diệt kẻ thù! Đấng mà Ngài dâng lời cầu nguyện chính là Bhagavān Śaṅkara—kho tàng khôn lường của quang huy và khổ hạnh—ngự tại đây vĩnh viễn cùng Nữ thần Pārvatī, khai sinh những tâm niệm cát tường như sự an tĩnh và dập tắt những xung động bất tường như dục vọng.

Verse 72

शुभाशुभान्वितान्‌ भावान्‌ विसृजन्‌ संक्षिपन्नपि । आस्ते देव्या सदाचिन्त्यो य॑ प्रार्थयसि शत्रुहन्‌

Vāsudeva nói: “Hỡi bậc sát địch, Đấng mà Ngài cầu nguyện—vị Chúa muôn đời khó lường, ngự cùng Nữ thần—vẫn ở đây, không ngừng khơi dậy những tâm niệm cát tường và chế ngự hay tiêu dung những tâm niệm bất tường. Bởi vậy, Śaṅkara, kho tàng quang huy và khổ hạnh, là nguồn của an tĩnh nội tâm và là kẻ diệt trừ dục vọng.”

Verse 73

तोषयित्वा शुभान्‌ कामान्‌ प्राप्तवन्तो जनार्दन । जनार्दन! यहाँ सुरश्रेष्ठ महादेवजीको तपस्या

Vāsudeva nói: “Hỡi Janārdana, tại đây thuở xưa, biết bao chư thiên và đại hiền triết đã làm hài lòng Đại Thần Mahādeva—bậc tối thượng trong hàng thiên giới—bằng khổ hạnh, phạm hạnh, chân thật và chế ngự các căn; rồi họ đạt được những ước nguyện cát tường. Thật vậy, ác thần Hiraṇyakaśipu, kẻ có thể làm rung chuyển cả núi Meru, đã từng nhận từ Śarva (Śiva) quyền uy và vinh quang của toàn thể chư thiên trong một ‘arbuda’—mười crores năm.”

Verse 74

तस्यैव पुत्रप्रवरो मन्दारो नाम विश्रुत: । महादेववराच्छक्रं वर्षार्बुदमयोधयत्‌,उसीका श्रेष्ठ पुत्र मन्दार नामसे विख्यात हुआ, जो महादेवजीके वरसे एक अर्बुद वर्षोंतक इन्द्रके साथ युद्ध करता रहा

Trong số con trai của hắn, người xuất chúng nhất nổi danh là Mandāra. Nhờ ân ban của Mahādeva, y đã giao chiến với Śakra (Indra) suốt trọn một ‘arbuda’—mười crores năm.

Verse 75

विष्णोश्ष॒क्रंं च तद्‌ घोरं वज़ञमाखण्डलस्य च । शीर्ण पुराभवत्‌ तात ग्रहस्याड्रेषु केशव

Vāsudeva nói: “Hỡi người thân yêu, hỡi Keśava—cả chiếc đĩa (cakra) ghê gớm của Viṣṇu lẫn lôi chùy (vajra) của Ākhāṇḍala (Indra) thuở xưa đều đã mòn vỡ, tan nát khi chạm vào các chi thể của Graha ấy. Điều đó cho thấy: ngay cả thần khí tối thượng cũng có thể trở nên vô hiệu nếu đối phương được che chở bởi quyền năng phi thường. Vì vậy, chớ chỉ cậy vào sức mạnh, mà hãy tìm đến phương cách chính đáng và trật tự cao cả chi phối thắng lợi.”

Verse 76

यत्‌ तद्‌ भगवता पूर्व दत्त चक्रं तवानघ । जलान्तरचरं हत्वा दैत्यं च बलगर्वितम्‌

Vāsudeva nói: “Hỡi bậc vô tội, chiếc đĩa ấy—mà Đấng Thế Tôn từng ban cho ngươi sau khi Ngài giết con quỷ kiêu cuồng, say sức mạnh, vốn ẩn hiện trong lòng nước—chính do Vṛṣadhvaja (Śiva) tự tay tạo ra rồi trao cho ngươi. Thần khí ấy rực cháy như lửa, mang vẻ huy hoàng kỳ diệu và không gì cưỡng nổi.”

Verse 77

उत्पादितं वृषाड्केन दीप्तज्वलनसंनिभम्‌ | दत्तं भगवता तुभ्य॑ दुर्धर्ष तेजसाद्भुतम्‌

Vāsudeva nói: “Thần khí ấy, rực sáng như ngọn lửa bùng cháy, do chính Đấng mang dấu bò (Śiva) tạo ra và ban cho ngươi. Nó mang hào quang kỳ diệu, không thể chống cự, không thể khuất phục—chính là ân tứ mà Śaṅkara đã trao thuở trước, sau khi Ngài giết con quỷ kiêu mạn từng trú trong nước.”

Verse 78

न शव्यं द्रष्टमन्येन वर्जयित्वा पिनाकिनम्‌ । सुदर्शनं भवत्येवं भवेनोक्तं तदा तु तत्‌

Vāsudeva nói: “Không ai có thể nhìn thấy nó, ngoại trừ Đấng cầm Pināka (Śiva). Khi ấy Bhava (Śiva) phán: ‘Hãy để nó trở nên dễ thấy—Sudarśana.’ Từ đó, vũ khí ấy được thế gian biết đến với danh xưng Sudarśana.”

Verse 79

सुदर्शनं तदा तस्य लोके नाम प्रतिष्ठितम्‌ । तज्जीर्णमभवत््‌ तात ग्रहस्याड्रेषु केशव

Vāsudeva nói: “Khi ấy, vũ khí ấy được thế gian xác lập danh xưng ‘Sudarśana’ (‘dễ thấy’). Thế nhưng, hỡi người thân yêu—hỡi Keśava—dẫu lừng danh đến vậy, nó vẫn như bị mòn đi khi chạm vào các chi thể của Graha ấy.”

Verse 80

ग्रहस्यथातिबलस्याजड्रे वरदत्तस्य धीमत: । न शस्त्राणि वहन्त्यड्रे चक्रवज्ञशतान्यपि

Vāsudeva nói: “Graha ấy hùng mạnh và trí tuệ, lại được ban ân phúc, nên bất khả xâm phạm đến mức dù hàng trăm vũ khí sắc bén như luân xa và lôi chùy cũng không thể xuyên thủng thân thể hắn. Vì vậy, chỉ dựa vào sức lực và binh khí thì vô ích trước kẻ được thần ân che chở.”

Verse 81

अर्द्धमानाश्च विबुधा ग्रहेण सुबलीयसा । शिवदत्तवरान्‌ जष्नुरसुरेन्द्रान सुरा भूशम्‌

Vāsudeva nói: “Khi Graha vô cùng hùng mạnh ấy bắt đầu quấy nhiễu chư thiên, các deva—dẫu bị dồn ép—vẫn phản kích, đánh bại những chúa tể asura đã nhận ân phúc do Śiva ban. Thế là chiến tranh kéo dài giữa họ, cho thấy quyền lực được thần lực che chở mà dùng để áp bức ắt sẽ gặp sự kháng cự và xung đột dai dẳng.”

Verse 82

तुष्टो विद्युत्प्रभस्यापि त्रिलोकेश्वरतां ददौ | शतं वर्षसहस्राणां सर्वलोकेश्वरो5भवत्‌

“Cũng vậy, Rudra hài lòng với dạ-xoa (daitya) tên Vidyutprabha và ban cho hắn quyền thống trị ba cõi. Nhờ thế, hắn làm chúa tể của muôn thế giới suốt một trăm nghìn năm.”

Verse 83

ममैवानुचरो नित्यं भवितासीति चाब्रवीत्‌ | तथा पुत्रसहस्राणामयुतं च ददौ प्रभु:

Vāsudeva nói: “Ngài còn phán: ‘Ngươi sẽ mãi là kẻ tùy tùng của Ta.’ Và vị Chúa Tể ấy lại ban cho hắn một ‘ayuta của hàng nghìn’ người con—một dòng dõi vô cùng đông đảo—như dấu ấn của ân sủng dành cho lòng trung thành và phụng sự.”

Verse 84

कुशद्वीपं च स ददौ राज्येन भगवानज: । तथा शतमुखो नाम धात्रा सृष्टो महासुर:

Vāsudeva nói: “Đấng Ajā—Đấng Vô Sinh—ban cho hắn Kuśadvīpa cùng quyền vương trị. Cũng vậy, vị Đại Tạo Hóa Dhātṛ đã tạo ra đại asura mang tên Śatamukha.”

Verse 85

त॑ प्राह भगवांस्तुष्ट: कि करोमीति शंकर:

Hài lòng với ông, đấng Thánh Śaṅkara hỏi: “Ta sẽ làm gì cho ngươi? Hãy nói—ta sẽ hoàn thành điều ước nào của ngươi?” Bấy giờ Śatamukha thưa: “Ôi bậc tối thượng trong hàng chư thiên, xin ban cho con năng lực yoga kỳ diệu; và cũng xin ban cho con sức mạnh bền vững, không bao giờ suy giảm.”

Verse 86

त॑ं वै शतमुख: प्राह योगो भवतु मे5द्भुत: । बलं॑ च दैवतश्रेष्ठ शाश्वतं सम्प्रयच्छ मे

Bấy giờ Śatamukha thưa: “Ôi bậc tối thượng trong hàng chư thiên, xin cho con được năng lực yoga kỳ diệu; và cũng xin ban cho con sức mạnh vĩnh cửu.”

Verse 87

तथेति भगवानाह तस्य तद्‌ वचन प्रभु: । स्वायम्भुव: क्रतुश्चापि पुत्रार्थम भवत्‌ पुरा

Vāsudeva nói: Nghe lời ấy, đấng Chúa tể hùng mạnh đáp: “Tathāstu—Hãy như vậy,” rồi ban cho điều thỉnh cầu. Cũng như thế, thuở xưa Kratu—một người con của Svayambhū—mong có con, đã tu yoga suốt ba trăm năm, tâm luôn chuyên nhất quán niệm về Śiva; vì vậy Śaṅkara cũng ban cho Kratu một nghìn người con, như những ân ban trước đó.

Verse 88

आविश्य योगेनात्मानं त्रीणि वर्षशतान्यपि । तस्य चोपददौ पुत्रान्‌ सहस्न॑ क्रतुसम्मितान्‌

Vāsudeva nói: “Nhờ yoga mà nhập vào tự thân, ông ở trong trạng thái chuyên chú suốt ba trăm năm. Hài lòng vì điều ấy, Śaṅkara ban cho ông một nghìn người con, xứng tầm với Kratu.”

Verse 89

योगेश्वरं देवगीतं वेत्थ कृष्ण न संशय: । याज्ञवल्क्य इति ख्यात ऋषि: परमधार्मिक:

Vāsudeva nói: “Hỡi Kṛṣṇa, chắc chắn ngươi biết khúc ca thiêng của Đấng Chúa tể Yoga—không còn nghi ngờ gì. Có một vị hiền triết nổi danh là Yājñavalkya, bậc chí thành với dharma.”

Verse 90

वेदव्यासश्न योगात्मा पराशरसुतो मुनि:

Vāsudeva nói: “Và Vedavyāsa—bậc mang bản tính của Yoga, vị hiền triết là con của Parāśara.”

Verse 91

सो<5पि शड्करमाराध्य प्राप्तवानतुलं यश: । पराशरजीके पुत्र मुनिवर वेदव्यास तो योगके स्वरूप ही हैं। उन्होंने भी शंकरजीकी आराधना करके वह महान्‌ यश पा लिया, जिसकी कहीं तुलना नहीं है ।।

Vāsudeva nói: “Ngài cũng vậy, sau khi thờ phụng Śaṅkara, đã đạt được danh tiếng vô song. Hiền triết Vedavyāsa—con của Parāśara, bậc tối thượng trong hàng ẩn sĩ—chính là hiện thân của Yoga; ngài cũng nhờ tôn thờ Chúa Śiva mà giành được vinh quang lớn lao, không gì sánh kịp. Quả thật, thuở xưa các hiền giả Bālakhilya từng bị Maghavat (Indra) khinh suất.”

Verse 92

तांक्षापि दैवतश्रेष्ठ: प्राह प्रीतो जगत्पति:

Bấy giờ, Đấng Chúa Tể của muôn loài, bậc tối thượng trong hàng chư thiên, lòng hoan hỷ, cũng cất lời với nàng.

Verse 93

महादेवस्य रोषाच्च आपो नष्टा: पुराभवन्‌

Thuở trước, vì cơn thịnh nộ của Mahādeva (Śiva), nước đã tiêu mất. Khi ấy chư thiên, lấy Rudra làm chủ, đã nhờ tế lễ Saptakapāla mà đạt được nguồn nước khác. Bởi vậy, chỉ khi Đấng Tryambaka—Chúa tể ba mắt—hài lòng, nước mới hiện hữu trên mặt đất.

Verse 94

ताक्ष सप्तकपालेन देवैरन्या: प्रवर्तिता: । ततः पानीयमभवत्‌ प्रसन्ने >यम्बके भुवि

Vāsudeva nói: “Thuở trước, khi nước bị tiêu diệt vì cơn thịnh nộ của Mahādeva, chư thiên đã khởi hành một phương cách khác qua nghi lễ Saptakapāla, với Rudra làm chủ. Sau đó, nước uống mới có trên mặt đất khi Tryambaka (Śiva), Đấng ba mắt, được làm cho hài lòng.”

Verse 95

अन्रेर्भार्यापि भर्तां संत्यज्य ब्रह्म॒वादिनी । नाहं तस्य मुनेर्भूयो वशगा स्यां कथंचन

Vāsudeva nói: “Ngay cả người vợ của Anṛ—dẫu chuyên tâm vào chân lý thiêng liêng và lời luận bàn về Phạm (Brahman)—cũng đã rời bỏ chồng mình. Vì thế, ta sẽ không bao giờ nữa, بأي cách nào, để mình rơi vào sự chi phối của vị hiền triết ấy.”

Verse 96

निराहारा भयादवत्रेस्त्रीणि वर्षशतान्यपि

Vāsudeva nói: “Vì sợ hãi, nàng đã nhịn ăn—thậm chí suốt hàng trăm năm.”

Verse 97

तामब्रवीद्धसन्‌ देवो भविता वै सुतस्तव

Vị thần mỉm cười và nói với nàng: “Quả thật, một người con trai sẽ được sinh ra cho nàng. Hỡi nữ thần, nhờ ân phúc của ta, chỉ cần uống phần lễ vật tế tự—dòng caru—nàng sẽ có con ngay cả khi không có sự phối hợp của chồng; điều ấy không chút nghi ngờ. Và trong dòng tộc của nàng, người con ấy sẽ được vang danh, mang chính tên của nàng, theo ý nguyện.”

Verse 98

विना भर्त्रां च रुद्रेण भविष्यति न संशय: । वंशे तवैव नाम्ना तु ख्यातिं यास्यति चेप्सिताम्‌

Vāsudeva nói: “Không cần chồng—và nhờ quyền năng của Rudra—điều ấy sẽ thành tựu; không chút nghi ngờ. Trong chính dòng tộc của nàng, người con ấy sẽ đạt danh tiếng như nàng mong, và danh tiếng ấy sẽ gắn liền với chính tên nàng.”

Verse 99

विकर्णश्व महादेवं तथा भक्तसुखावहम्‌ | प्रसाद्य भगवान्‌ सिद्धि प्राप्तवान्‌ मधुसूदन,मधुसूदन! ऐश्वर्यशाली विकर्णने भक्तसुखदायक महादेवजीको प्रसन्न करके मनोवांछित सिद्धि प्राप्त की थी

Vāsudeva nói: “Cũng như vậy, Vikarṇa đã làm hài lòng Mahādeva—Đấng đem niềm vui cho kẻ sùng tín—và đạt được thành tựu như ý. Vì thế, Madhusūdana (Kṛṣṇa) tuyên bố rằng lòng bhakti chân thành và sự thờ phụng cung kính đối với Śiva có thể ban cho thành công; bởi ân điển của thần linh đáp lại đức tin thật, chứ không phải quyền thế hay dòng dõi.”

Verse 100

शाकल्य: संशितात्मा वै नववर्षशतान्यपि । आराधयामास भवं मनोयज्ञेन केशव,केशव! शाकल्य ऋषिके मनमें सदा संशय बना रहता था। उन्होंने मनोमय यज्ञ (ध्यान)-के द्वारा भगवान्‌ शिवकी नौ सौ वर्षोतक आराधना की

Vāsudeva nói: “Hỡi Keśava, hiền triết Śākalya—kiên định và tự chế—đã thờ phụng Bhava (Śiva) bằng một tế lễ nội tâm của ý niệm, và ông duy trì sự sùng kính ấy suốt chín trăm năm. Đoạn này nêu bật sức mạnh đạo đức của kỷ luật nội tâm bền bỉ: thờ phụng chân chính không chỉ là nghi lễ bên ngoài, mà là ý chí tập trung, sự tiết chế và lòng kiên trì không lay chuyển.”

Verse 101

त॑ चाह भगवांस्तुष्टो ग्रन्थकारो भविष्यसि । वत्साक्षया च ते कीर्तिस्त्रिलोक्ये वै भविष्यति

Hài lòng về ông, Đấng Thế Tôn phán: “Hỡi con, ngươi sẽ trở thành người trước tác các trước tác thánh, và danh tiếng của ngươi sẽ bất diệt—lan khắp ba cõi.”

Verse 102

अक्षयं च कुल ते<स्तु महर्षिभिरलंकृतम्‌ । भविष्यति द्विजश्रेष्ठ: सूत्रकर्ता सुतस्तव,“तुम्हारा कुल अक्षय एवं महर्षियोंसे अलंकृत होगा। तुम्हारा पुत्र एक श्रेष्ठ ब्राह्मण एवं सूत्रकार होगा'

Vāsudeva nói: “Nguyện cho dòng tộc của ngươi được trường tồn và được tô điểm bởi các đại hiền triết. Con trai ngươi sẽ trở thành một brāhmaṇa ưu tú và là người soạn sūtra—kẻ kết tập những châm ngôn có thẩm quyền, gìn giữ học pháp thiêng liêng.”

Verse 103

सावर्णिश्वापि विख्यात ऋषिरासीत्‌ कृते युगे । इह तेन तपस्तप्तं षष्टिवर्षशतान्यथ,सत्ययुगमें सावर्णिनामसे विख्यात एक ऋषि थे। उन्होंने यहाँ आकर छ: हजार वर्षोतक तपस्या की

Vāsudeva nói: “Trong thời Kṛta (Satya) cũng có một hiền triết lừng danh tên Sāvarṇi. Đến chính nơi này, ông đã thực hành khổ hạnh trong sáu mươi trăm năm—tức sáu nghìn năm.”

Verse 104

तमाह भगवान्‌ रुद्र: साक्षात्‌ तुष्टोडस्मि तेडनघ । ग्रन्थकूल्लोकविख्यातो भवितास्यजरामर:

Bấy giờ, Thánh Chủ Rudra hiện ra trực tiếp và phán: “Hỡi người vô tội, ta rất hài lòng về ngươi. Ngươi sẽ trở thành người trước tác một luận thư lừng danh khắp thế gian, và ngươi sẽ không già, không chết.”

Verse 105

शक्रेण तु पुरा देवो वाराणस्यां जनार्दन । आराधितो<भूद्‌ भक्तेन दिग्वासा भस्मगुण्ठित:

Vāsudeva nói: Thuở xưa, tại Vārāṇasī, thần Janārdana đã được Śakra (Indra) chí thành thờ phụng—Ngài hiện thân như một ẩn sĩ “mặc trời” (digvāsa), thân mình bôi và phủ đầy tro thiêng.

Verse 106

नारदेन तु भक्त्यासौ भव आराधित: पुरा

Vāsudeva nói: “Thuở trước, hiền giả Nārada đã chí thành thờ phụng Bhava (Śiva). Hài lòng vì lòng sùng kính ấy, Bhava ban ân: ‘Bằng lời ca và nhạc khí, ngươi sẽ mãi theo ta và xướng dương ta.’”

Verse 107

तस्य तुष्टो महादेवो जगौ देवगुरुगगुरु: । तेजसा तपसा कीर्त्या त्वत्ममो न भविष्यति

Vāsudeva nói: “Hài lòng về người ấy, Mahādeva (Śiva) cất lời—Đấng là bậc đạo sư ngay cả của chư thiên: ‘Về uy quang (tejas), về sức mạnh khổ hạnh (tapas), và về danh tiếng (kīrti), sẽ không ai sánh bằng ngươi.’”

Verse 108

मयापि च यथा दृष्टो देवदेव: पुरा विभो

Lạy Đấng Tối Thượng, chính ta cũng đã từng được thấy “Thần của các thần” đúng như cách vừa được thuật lại—thuở xa xưa.

Verse 109

यदर्थ च मया देव: प्रयतेन तथा विभो

Lạy bậc hùng lực, mục đích vì đó ta đã dốc lòng tìm cầu Thượng Đế, nay đã được viên mãn.

Verse 110

यदवाप्तं॑ च मे पूर्व देवदेवान्महेश्वरात्‌

Vāsudeva nói: “Và điều mà trước kia ta đã thọ nhận từ Maheśvara—Đại Chúa Tể, Thần của chư thiên—nay ta xin thuật lại, coi như lời chứng có thẩm quyền.”

Verse 111

पुरा कृतयुगे तात ऋषिरासीन्महायशा:

Vāsudeva nói: “Thuở xa xưa, vào thời Kṛta Yuga, hỡi người thân yêu, có một bậc đại hiền giả lừng danh, tiếng tăm rạng rỡ.”

Verse 112

तस्याहमभवं पुत्रो धौम्यश्चापि ममानुज:,उन्हींका मैं पुत्र हूँ। मेरे छोटे भाईका नाम धौम्य है। माधव! किसी समय मैं धौम्यके साथ खेलता हुआ पवित्रात्मा मुनियोंके आश्रमपर आया

Vāsudeva nói: “Ta là con trai của vị ấy, còn Dhaumya là em trai ta. Hỡi Mādhava, có lần, khi ta đang vui đùa cùng Dhaumya, ta đã đến am thất của các bậc ẩn sĩ có tâm hồn thanh tịnh.”

Verse 113

कस्यचित्‌ त्वथ कालस्य धौम्येन सह माधव । आगच्छमाश्रमं क्रडिन्‌ मुनीनां भावितात्मनाम्‌

Vào một thời điểm nào đó, hỡi Mādhava, ta đã đến—khi đang vui đùa cùng Dhaumya—am thất của các bậc hiền sĩ có tâm trí đã được thanh lọc và điều phục.

Verse 114

तत्रापि च मया दृष्टा दुह्ममाना पयस्विनी । लक्षितं च मया क्षीरं स्वादुतो हमृतोपमम्‌,वहाँ मैंने देखा, एक दुधारू गाय दुही जा रही थी। वहीं मैंने दूध देखा, जो स्वादमें अमृतके समान होता है

Ngay tại đó, ta thấy một con bò cho sữa đang được vắt; và ta nhìn thấy dòng sữa ấy—ngọt lành, ví như cam lộ.

Verse 115

ततो&5हमन्रुवं बाल्याज्जननीमात्मनस्तथा । क्षीरोदनसमायुक्त भोजन हि प्रयच्छ मे,तब मैंने बालस्वभाववश अपनी मातासे कहा--“माँ! मुझे खानेके लिये दूध-भात दो”

Rồi vì tính trẻ con, ta thưa với chính mẹ mình rằng: “Mẹ ơi, xin cho con thức ăn—cơm trộn sữa.”

Verse 116

अभावाच्चैव दुग्धस्य दु:खिता जननी तदा । ततः पिष्टं समालोड्य तोयेन सह माधव

Vāsudeva nói: “Vì không có sữa, khi ấy mẹ buồn khổ. Rồi, hỡi Mādhava, mẹ trộn bột thật kỹ với nước.”

Verse 117

अथ गव्यं पयस्तात कदाचित्‌ प्राशितं मया,तात! उसके पहले एक दिन मैंने गायका दूध पीया था। पिताजी यज्ञके समय एक बड़े भारी धनी कुटुम्बीके घर मुझे ले गये थे। वहाँ दिव्य सुरभी गाय दूध दे रही थी

Vāsudeva nói: “Con yêu, có lần ta đã được uống sữa bò. Trước đó, vào một ngày nọ, đúng dịp tế lễ (yajña), cha ta dẫn ta đến nhà một gia chủ vô cùng giàu có. Ở đó, một con bò Surabhī kỳ diệu đang cho sữa.”

Verse 118

पित्राहं यज्ञकाले हि नीतो ज्ञातिकुलं महत्‌ । तत्र सा क्षरते देवी दिव्या गौ: सुरनन्दिनी

Vāsudeva nói: “Con yêu, vào dịp tế lễ của cha ta, ta được đưa đến một gia thất lớn của họ hàng. Ở đó, con bò thần linh ấy—Surabhī, niềm hoan hỷ của chư thiên—đang tuôn sữa.”

Verse 119

तस्याहं तत्‌ पय: पीत्वा रसेन हमृतोपमम्‌ । ज्ञात्वा क्षीरगुणांश्नैव उपलभ्य हि सम्भवम्‌

Vāsudeva nói: “Uống thứ sữa ấy—ngọt lành, ví như cam lộ—ta hiểu được phẩm tính đích thực của sữa, và cũng biết sữa được có được bằng cách nào.”

Verse 120

स च पिष्टरसस्तात न मे प्रीतिमुपावहत्‌ । ततो5हमन्रुवं बाल्याज्जननीमात्मनस्तदा

Và thứ thức ăn sền sệt như cháo ấy, hỡi người thân yêu, chẳng đem lại cho ta chút thỏa lòng nào. Vì thế, ngay từ thuở ấu thơ, khi ấy ta đã thưa với chính mẹ mình.

Verse 121

तात! इसीलिये वह आटेका रस मुझे प्रिय नहीं लगा; अतः मैंने बालस्वभाववश ही अपनी मातासे कहा-- ।।

Vāsudeva nói: “Người thân yêu, bởi vậy vị của thứ cháo thô ấy chẳng làm ta vừa lòng. Thế nên, với sự ngây thơ của tuổi nhỏ, ta thưa với mẹ: ‘Mẹ ơi, thứ mẹ cho con đây không phải cơm nấu sữa.’ Khi ấy mẹ ta—ngập trong buồn khổ và sầu thương—đã nói với ta. Ôm ta vì tình mẫu tử, rồi áp mũi ngửi đỉnh đầu ta, mẹ bảo: ‘Con ơi, những bậc hiền sĩ sống mãi trong rừng, chỉ nuôi thân bằng củ, rễ và trái, làm sao có thể kiếm được cơm sữa?’”

Verse 122

पुत्रस्नेहात्‌ परिष्वज्य मूर्थ्नि चाप्राय माधव । कुतः क्षीरोदनं वत्स मुनीनां भावितात्मनाम्‌

Vāsudeva nói: “Vì thương con, mẹ đã ôm con và hôn lên đỉnh đầu, hỡi Mādhava, rồi bảo: ‘Con ơi, lấy đâu ra cơm sữa cho những bậc hiền sĩ đã tự chế và tu luyện đến mức viên mãn?’”

Verse 123

आस्थितानां नदीं दिव्यां वालखिल्यैनिषेविताम्‌

Vāsudeva nhắc đến một dòng sông thiên giới—dòng sông mà những kẻ kiên định tìm đến nương tựa, và nơi các hiền sĩ Vālakhilya thường lui tới—gợi lên hình ảnh một chốn linh thiêng được nâng đỡ bởi hạnh bền chí của các bậc khổ hạnh và được thánh hóa bởi bước chân hiền giả không ngừng.

Verse 124

कुतः क्षीरं वनस्थानां मुनीनां गिरिवासिनाम्‌ | “जो बालखिल्योंद्वारा सेवित दिव्य नदी गंगाका सहारा लिये बैठे हैं, पर्वतों और वनोंमें रहनेवाले उन मुनियोंको दूध कहाँसे मिलेगा? || १२३ $ ।।

Vāsudeva nói: “Lấy đâu ra sữa cho những bậc hiền sĩ ở rừng, sống trên núi?” Câu hỏi ấy nhấn mạnh một lẽ phải: những người khổ hạnh đã từ bỏ đời sống định cư và của cải không thể bị trông đợi có những vật dụng của gia thất; vì vậy, chớ áp lên họ những đòi hỏi hay chuẩn mực chỉ hợp với đời tục.

Verse 125

नास्ति पुत्र पयो5रण्ये सुरभीगोत्रवर्जिते

Vāsudeva nói: “Con ơi, trong khu rừng này tuyệt nhiên không có sữa, vì nơi đây không có dòng giống Surabhī (bò thần)—không có bò nào cả. Bởi vậy, đối với chúng ta là các bậc hiền sĩ sống giữa sông ngòi, hang động, núi non và muôn bến thiêng, kiên trì khổ hạnh và tụng niệm thần chú, nơi nương tựa tối thượng chẳng ai khác ngoài Đức Śaṅkara.”

Verse 126

नदीगदह्दरशैलेषु तीर्थेषु विविधेषु च । तपसा जप्यनित्यानां शिवो न: परमा गति:

“Giữa sông ngòi, hang động, khe núi và vách đá, cùng nơi muôn bến thiêng khác nhau, chúng ta—những kẻ tu khổ hạnh luôn chuyên chú vào khổ hạnh và tụng niệm thần chú—lấy Śiva làm chỗ nương tựa tối thượng và đích đến rốt ráo.”

Verse 127

अप्रसाद्य विरूपाक्षं वरदं स्थाणुमव्ययम्‌ । कुत: क्षीरोदनं वत्स सुखानि वसनानि च

Vāsudeva nói: “Con ơi, nếu chưa làm cho Virūpākṣa—Đấng ban ân, bền vững muôn đời, bất hoại—hoan hỷ, thì làm sao có được cơm sữa, những hưởng lạc êm đềm và y phục tốt đẹp?”

Verse 128

त॑ प्रपद्य सदा वत्स सर्वभावेन शड्करम्‌ | तत्प्रसादाच्च कामेभ्य: फल प्राप्स्यसि पुत्रक,“बेटा! सदा सर्वतोभावसे उन्हीं भगवान्‌ शंकरकी शरण लेकर उनकी कृपासे ही इच्छानुसार फल पा सकोगे'

Vāsudeva nói: “Con yêu, hãy luôn nương tựa nơi Śaṅkara bằng trọn vẹn tâm thân. Chỉ nhờ ân sủng của Ngài, con sẽ đạt được quả báo mình cầu, đúng theo ý nguyện.”

Verse 129

जनन्यास्तद्‌ वच: श्रुत्वा तदाप्रभृति शत्रुहन्‌ प्राउजलि: प्रणतो भूत्वा इृदमम्बामचोदयम्‌,शत्रुसूदन! जननीकी वह बात सुनकर उसी समय मैंने उनके चरणोंमें प्रणाम किया और हाथ जोड़कर माताजीसे यह पूछा--

Nghe lời mẹ dạy, ngay từ giây phút ấy, ta—kẻ diệt thù—chắp tay cúi mình. Sau khi đảnh lễ dưới chân mẹ, ta kính cẩn thưa hỏi, mong được chỉ bày con đường phải theo.

Verse 130

को5यमम्ब महादेव: स कथं च प्रसीदति । कुत्र वा वसते देवो द्रष्टव्यो वा कथठचन,“अम्व! ये महादेवजी कौन हैं? और कैसे प्रसन्न होते हैं? वे शिव देवता कहाँ रहते हैं और कैसे उनका दर्शन किया जा सकता है?

Vāsudeva thưa: “Mẹ ơi, Mahādeva ấy rốt cuộc là ai? Bằng cách nào Ngài trở nên hoan hỷ và ban ân? Vị thần ấy ngự ở đâu, và nếu có thể, làm sao con được chiêm bái Ngài?”

Verse 131

तुष्यते वा कथं शर्वो रूपं॑ तस्य च कीदृशम्‌ । कथं ज्ञेय: प्रसन्नो वा दर्शयेज्जननि मम

Vāsudeva thưa: “Mẹ ơi, Śarva (Śiva) làm sao mới được thỏa lòng, và dung mạo Ngài ra sao? Bằng cách nào có thể thật sự biết Ngài? Hay khi Ngài hoan hỷ, Ngài sẽ ban cho con được chiêm kiến bằng cách nào?”

Verse 132

एवमुक्ता तदा कृष्ण माता मे सुतवत्सला । मूर्थन्याप्राय गोविन्द सबाष्पाकुललोचना

Khi con nói như vậy, mẹ con—dịu dàng trong tình mẫu tử—bỗng òa lệ. Ôi Govinda, mẹ ghé sát, áp mặt lên đầu con như muốn hít lấy hương tóc, đôi mắt mờ đi vì nước mắt, tay vuốt ve các chi thể con. Rồi với dáng vẻ trĩu nặng và giọng nói thấp buồn, mẹ cất lời.

Verse 133

प्रमार्जन्ती च गात्राणि मम वै मधुसूदन । दैन्यमालम्ब्य जननी इदमाह सुरोत्तम

Vāsudeva thưa: “Ôi Madhusūdana, mẹ con vì khổ não mà dịu dàng lau và vuốt ve các chi thể con. Rồi, với giọng khiêm nhường và u sầu, mẹ nói với con những lời này, ô bậc tối thượng giữa chư thiên.”

Verse 134

अम्बोवाच दुर्विज्ञेयो महादेवो दुराधारो दुरन्तक: । दुराबाधश्र दुर्ग्राह्मो दुर्दुश्यो हकृतात्मभि:

Amba nói: “Mahādeva vô cùng khó thấu hiểu. Ngài khó được giữ trọn trong tâm, và con đường đạt đến Ngài đầy những chướng ngại lớn lao. Với kẻ chưa tự chế ngự mình, Ngài khó đến gần, khó nắm bắt, và ngay cả khó được chiêm ngưỡng.”

Verse 135

यस्य रूपाण्यनेकानि प्रवदन्ति मनीषिण: । स्थानानि च विचित्राणि प्रसादाक्षाप्पनेकश:

Các bậc hiền triết tuyên rằng Thượng Đế Śaṅkara mang vô số hình tướng. Chốn ngự của Ngài kỳ diệu, muôn vẻ; ngay cả ân huệ do lòng từ mẫn ban xuống cũng hiển lộ theo nhiều cách khác nhau—dạy rằng thần tính không thể bị giam trong một dáng hình, một nơi chốn, hay một lối ban phúc duy nhất.

Verse 136

को हि तत्त्वेन तद्‌ वेद ईशस्य चरितं शुभम्‌ । कृतवान्‌ यानि रूपाणि देवदेव: पुरा किल | क्रीडते च तथा शर्व: प्रसीदति यथा च वै

Vāsudeva nói: Ai có thể biết đúng như thật những công hạnh cát tường và huyền nhiệm của Đấng Tự Tại—rằng thuở xa xưa, Thần của các thần, Mahādeva, đã từng mang những hình tướng nào? Và ai có thể hiểu được Śarva (Śiva) vui đùa trong cuộc hí lộng thần linh ra sao, và bằng cách nào Ngài hoan hỷ? Bài kệ nêu rõ giới hạn của trí người trước thần tính, khuyên ta khiêm cung và chí thành kính ngưỡng, chứ đừng tự phụ quả quyết.

Verse 137

हृदिस्थ: सर्वभूतानां विश्वरूपो महेश्वर: । भक्तानामनुकम्पार्थ दर्शनं च यथाश्रुतम्‌

Vāsudeva nói: “Đại Chúa Tể Maheśvara, Đấng mang hình tướng vũ trụ, ngự trong trái tim của mọi loài hữu tình. Vì lòng thương xót đối với kẻ sùng tín, Ngài ban cho họ được chiêm kiến Ngài—đúng như điều đã được nghe và truyền lại trong thánh truyền.”

Verse 138

कृतवान्‌ यानि रूपाणि कथितानि दिवौकसै:

Vāsudeva nói: “Hỡi con yêu, hãy nghe vắn tắt về những hình tướng khác nhau mà chư thiên đã thuật lại—những hình tướng Ngài đã mang để ban ân cho các brāhmaṇa. Điều gì con đang hỏi ta, ta sẽ nói cho con tất cả.”

Verse 139

अनुग्रहर्थ विप्राणां शूणु वत्स समासत: । तानि ते कीर्तयिष्यामि यन्मां त्वं परिपृच्छसि

“Vì muốn ban ân cho các brāhmaṇa, hỡi con yêu, hãy nghe vắn tắt. Ta sẽ kể cho con những hình tướng ấy, như chư thiên đã nói—tất cả điều con đang hỏi ta.”

Verse 140

अम्बोवाच ब्रह्मविष्णुसुरेन्द्राणां रुद्रादित्याश्विनामपि । विश्वेषामपि देवानां वपुर्धारयते भव:

Ambā nói: “Bhava (Śiva) mang lấy chính thân thể của Brahmā, Viṣṇu, Indra, các Rudra, các Āditya, các Aśvin, và quả thật của hết thảy chư thiên.”

Verse 141

नराणां देवनारीणां तथा प्रेतपिशाचयो: । किरातशबराणां च जलजानामनेकश:

Vāsudeva nói: “Trong loài người, trong các tiên nữ, cũng như trong bọn preta và piśāca; trong các Kirāta và Śabara nữa; và trong muôn loài sinh vật sinh ra từ nước—(nguyên lý ấy hiện hữu khắp nơi).”

Verse 142

कूर्मो मत्स्यस्तथा शड्ख: प्रवालाड्कुरभूषण:

Vāsudeva nói: “Ngài hiển lộ thành Rùa, thành Cá, thành Ốc tù và—được điểm trang như những mầm san hô. Quả thật, trong những hình tướng luôn mới—như các mùa bắt đầu từ mùa xuân, đẹp đẽ bởi chồi non—chỉ một mình Ngài hiện ra. Chính Đại Chúa ấy cũng mang lấy hình dạng của Yakṣa, Rākṣasa, loài rắn, Daitya, Dānava và các chúng sinh cư ngụ nơi cõi Pātāla.”

Verse 143

यक्षराक्षससर्पाणां दैत्यदानवयोरपि । वपुर्धारयते देवो भूयश्व विलवासिनाम्‌

Vāsudeva nói: “Đấng Thiêng liêng mang lấy thân hình ngay cả trong hàng yakṣa, rākṣasa và loài rắn; cũng như trong hàng daitya và dānava; và quả thật, hết lần này đến lần khác, Ngài còn nhận lấy thân thể của những kẻ cư ngụ nơi các cõi dưới lòng đất.”

Verse 144

व्याप्रसिंहमृगाणां च तरक्ष्वृक्षपतत्रिणाम्‌ उलूकश्चशृगालानां रूपाणि कुरुतेडपि च,वे व्याप्र, सिंह, मृग, तरक्षु, रीछ, पक्षी, उल्लू, कुत्ते और सियारोंके भी रूप धारण कर लेते हैं

Vāsudeva nói: “Ngài có thể mang lấy cả hình dạng hổ, sư tử và nai; của linh cẩu, gấu và chim muông; và cả hình dạng cú, chó và chó rừng.”

Verse 145

हंसकाकमयूराणां कृकलासकसारसाम्‌ | रूपाणि च बलाकानां गृध्रचक्राज़््योरपि

Vāsudeva nói: “Mahādeva (Śiva) mang hình tướng thiên nga, quạ, công, thằn lằn và hạc; Ngài cũng nhận hình dạng cò, kền kền và chim cakravāka. Như vậy, Đấng Chúa Tể hiển lộ trong vô số hình thái sinh linh, cho thấy thần tính thấm khắp muôn loài và không một tạo vật nào nằm ngoài phạm vi đáng được tôn kính.”

Verse 146

करोति वा स रूपाणि धारयत्यपि पर्वतम्‌ । गोरूपं च महादेवो हस्त्यश्वोष्टखराकृति:

Vāsudeva nói: “Ngài mang nhiều hình tướng; thậm chí có thể gánh giữ cả một ngọn núi. Mahādeva cũng hiển lộ trong hình bò, và trong dáng voi, ngựa, lạc đà, cùng lừa.”

Verse 147

छागशार्दूलरूपश्न अनेकमृगरूपधृक्‌ । अण्डजानां च दिव्यानां वपुर्धारयते भव:

Vāsudeva nói: “Bhava (Śiva) mang thân tướng muôn hình—có khi hiện làm dê, có khi hiện làm hổ; Ngài cũng nhận hình dạng các loài thú rừng khác nhau, và cả hình tướng những loài chim thần diệu. Lời dạy ấy nêu rõ sự hiện diện khắp nơi và năng lực biến hóa của Đấng Chúa Tể, đồng thời mời gọi lòng tôn kính đối với sự sống trong mọi biểu hiện.”

Verse 148

दण्डी छत्री च कुण्डी च द्विजानां धारणस्तथा । षण्मुखो वै बहुमुखस्त्रिनेत्रो बहुशीर्षक:

Vāsudeva nói: “Ngài mang những dấu hiệu bên ngoài của bậc Bà-la-môn—cầm gậy, che lọng, và mang bình nước (kamaṇḍalu). Có lúc Ngài hiện sáu mặt, có lúc nhiều mặt; có khi ba mắt, có khi nhiều đầu.”

Verse 149

अनेककटिपादश्न अनेकोदरवकक्‍्त्रधृक्‌ । अनेकपाणिपार्श्श्ष अनेकगणसंवृत:

Vāsudeva nói: “Ngài có muôn hình vạn trạng—hông và chân nhiều vô kể; mang vô số bụng và mặt. Tay và sườn cũng không sao đếm hết, và các đoàn tùy tùng vây quanh Ngài bốn phía.” Trong mạch văn, câu kệ gợi nỗi kinh ngạc trước một hiện diện siêu phàm, nhiều chi thể, đồng thời nhấn mạnh bài học đạo lý: quyền thế và hình tướng thế gian đều vô thường; lòng tôn kính chân thật hướng về trật tự thiêng liêng bao trùm mọi loài.

Verse 150

ऋषिगन्धर्वरूपश्व सिद्धचारणरूपधृक्‌ । भस्मपाण्ड्रगात्रश्न चन्द्रार्थकृतभूषण:

Vāsudeva nói: “Ngài mang hình tướng của các bậc hiền triết và Gandharva, lại cũng nhận lấy hình tướng của Siddha và Cāraṇa. Toàn thân Ngài hiện sắc trắng nhạt vì được xoa phủ tro thiêng, và trên trán Ngài đeo trang sức vầng trăng khuyết.”

Verse 151

अनेकरावसंघुष्ट श्वानेकस्तुतिसंस्कृत: । सर्वभूतान्तकः सर्व: सर्वलोकप्रतिछ्तित:

Vāsudeva nói: “Ngài vang dội bởi muôn thứ tiếng hô và náo động; Ngài được tôn vinh bằng vô vàn lời ca tụng. Ngài là kẻ kết liễu mọi hữu tình, tự thân bao trùm tất cả, và được an lập khắp các thế giới như nền tảng nội tại của muôn loài.”

Verse 152

सर्वलोकान्तरात्मा च सर्वगः सर्ववाद्यपि । सर्वत्र भगवान्‌ ज्ञेयो हृदिस्थ: सर्वदेहिनाम्‌

Vāsudeva nói: “Đấng Thế Tôn—là Nội Ngã của mọi thế giới, thấm khắp muôn phương, và hiện diện như nền tảng của mọi giáo thuyết và mọi lời nói—cần được nhận biết ở khắp nơi, đang ngự trong trái tim của mọi hữu thân.”

Verse 153

यो हि यं कामयेत्‌ काम॑ यस्मिन्नर्थेडर्च्यते पुनः । तत्‌ सर्व वेत्ति देवेशस्तं प्रपद्य यदीच्छसि

Vāsudeva nói: “Bất cứ điều gì một người ấp ủ làm dục vọng, và vì mục đích nào mà người ấy hết lần này đến lần khác dâng lễ thờ phụng—Śiva, Chúa tể của chư thiên, đều biết cả. Vậy nên, nếu ngươi cầu một ân huệ hay thành tựu nào, hãy nương tựa nơi Ngài.”

Verse 154

नन्दते कुप्यते चापि तथा हुंकारयत्यपि । चक्री शूली गदापाणिर्मुसली खड्गपट्टिशी

Vāsudeva nói: “Có khi Ngài hoan hỷ và làm người khác vui mừng; có khi nổi giận mà bày lộ cơn thịnh nộ; có khi cất tiếng gầm dữ dội. Ngài mang đĩa luân, giáo và chùy; lại còn cầm chày, kiếm và rìu chiến.”

Verse 155

भूधरो नागमौज्जी च नागकुण्डलकुण्डली । नागयज्ञोपवीती च नागचर्मोत्तरच्छद:

Vāsudeva nói: “Ngài là kẻ nâng đỡ địa cầu; thắt lưng bằng rắn. Ngài đeo khuyên tai bằng rắn, mang dây thánh (yajñopavīta) làm bằng rắn, và khoác da rắn làm áo choàng.” Lời miêu tả gợi lên Śeṣa như trụ cột vũ trụ—được đánh dấu bởi sự tự chế và bổn phận kiên định—đến cả trang sức cũng là biểu tượng của sức mạnh kỷ luật, được giữ gìn để phụng sự việc nâng đỡ thế gian.

Verse 156

हसते गायते चैव नृत्यते च मनोहरम्‌ । वादयत्यपि वाद्यानि विचित्राणि गणैर्युत:,वे अपने गणोंके साथ रहकर हँसते हैं, गाते हैं, मनोहर नृत्य करते हैं और विचित्र बाजे भी बजाते हैं

Vāsudeva nói: “Có các tùy tùng đi cùng, Ngài cười và hát; Ngài múa những điệu duyên dáng, và còn tấu lên đủ loại nhạc cụ kỳ diệu.”

Verse 157

वल्गते जृम्भते चैव रुदते रोदयत्यपि । उन्मत्तमत्तरूपं च भाषते चापि सुस्वर:

Vāsudeva nói: “Ngài nhảy nhót và vươn mình, ngáp dài; Ngài khóc và cũng khiến kẻ khác khóc. Có lúc Ngài nói như kẻ điên hay người say; có lúc lại thốt lời tuyệt hảo bằng giọng ngọt ngào.”

Verse 158

अतीव हसते रौद्रस्त्रासयन्‌ नयनैर्जनम्‌ । जागर्ति चैव स्वपिति जृम्भते च यथासुखम्‌

Vāsudeva nói: “Ngài cười quá mức, với vẻ dữ dằn, khiến người ta khiếp sợ chỉ bằng ánh mắt. Thế nhưng Ngài thức, Ngài ngủ, và Ngài ngáp—mỗi điều đều tùy ý Ngài.”

Verse 159

कभी भयंकर रूप धारण करके अपने नेत्रोंद्वारा लोगोंमें त्रास उत्पन्न करते हुए जोर- जोरसे अट्टहास करते, जागते, सोते और मौजसे अँगड़ाई लेते हैं ।।

Vāsudeva nói: “Ngài là đấng thực hành japa—và cũng là đấng được xưng niệm bằng japa; Ngài tu khổ hạnh—và cũng chính là mục đích vì đó mà khổ hạnh được thực hành. Ngài ban thí và cũng thọ nhận; Ngài hành yoga và cũng nhập thiền.” Lời dạy này nêu rõ Đấng Tối Thượng hiện hữu khắp nơi vừa là chủ thể vừa là đối tượng của mọi pháp hành; vì thế, lòng sùng kính và kỷ luật rốt cuộc đều hướng về—và được nâng đỡ bởi—cùng một thực tại tối thượng ấy.

Verse 160

वेदीमध्ये तथा यूपे गोष्ठमध्ये हुताशने । दृश्यते दृश्यते चापि बालो वृद्धों युवा तथा

Vāsudeva nói: “Ngài được thấy—quả thật được thấy—trong bàn thờ tế lễ, trên cột yūpa (cột hiến tế), trong chuồng bò, và trong ngọn lửa đang bừng cháy. Ngài cũng được chiêm kiến như một đứa trẻ, như một người già, và như một thanh niên.”

Verse 161

क्रीडते ऋषिकन्याभिक्रषिपत्नीभिरेव च । ऊर्ध्वकेशो महाशेफो नग्नो विकृतलोचन:

Vāsudeva nói: “Ngài vui đùa cùng các con gái của các bậc hiền triết và cùng các phu nhân của những người khổ hạnh. Có lúc Ngài hiện ra với tóc dựng ngược; có lúc với linga hùng vĩ; có lúc trần truồng; có lúc đôi mắt trở nên dữ dội và kỳ dị.”

Verse 162

गौर: श्यामस्तथा कृष्ण: पाण्डुरो धूमलोहित: । विकृताक्षो विशालाक्षो दिग्वासा: सर्ववासक:

Vāsudeva nói: “Ngài hiện ra trong muôn hình—khi thì trắng sáng, khi thì sẫm màu, khi thì đen, khi thì nhợt; có lúc như màu khói, có lúc đỏ như đồng. Có khi đôi mắt Ngài như biến dạng, có khi lại rực rỡ với đôi mắt to đẹp. Có khi Ngài được thấy trần truồng, có khi lại được trang sức bằng mọi loại y phục.”

Verse 163

अरूपस्याद्यरूपस्य अतिरूपाद्यरूपिण: । अनाट्यन्तमजस्यान्तं वेत्स्यते को5स्य तत्त्वतः

Vāsudeva nói: “Ngài vô tướng, lại là bậc đầu tiên trong vô tướng; vượt ngoài mọi hình tướng, mà vẫn là nguồn gốc của mọi hình tướng. Vì không sinh, Ngài không có khởi đầu cũng chẳng có tận cùng. Ai có thể thật sự biết được bản tính chân thực của Ngài?”

Verse 164

हृदि प्राणो मनो जीवो योगात्मा योगसंज्ञित: । ध्यानं तत्परमात्मा च भावग्राह्मो महेश्वर:

Vāsudeva nói: “Trong tim muôn loài, Bhagavān Śaṅkara—Đại Tự Tại (Maheśvara)—ngự như prāṇa (hơi thở sinh mệnh), như tâm, và như jīva (linh hồn cá thể). Ngài chính là bản thể của yoga, là bậc yogi, là thiền định, và là Paramātman (Đại Ngã). Maheśvara chỉ được nắm bắt bằng bhakti—bằng tâm thành kính.”

Verse 165

वादको गायनश्वैव सहस्रशतलोचन: । एकवतक्त्रो द्विवक्त्रश्न त्रिवक्‍त्रोडनेकवक्त्रक:,वे बाजा बजानेवाले और गीत गानेवाले हैं। उनके लाखों नेत्र हैं। वे एकमुख, द्विमुख, त्रिमुख और अनेक मुखवाले हैं

Vāsudeva nói: “Có kẻ gảy nhạc khí, có kẻ cất tiếng ca. Họ được miêu tả là có hàng trăm, hàng nghìn con mắt; có một mặt, hai mặt, ba mặt, thậm chí vô số mặt.”

Verse 166

तद्धक्तस्तद्गतो नित्य॑ तन्निष्ठस्तत्परायण: । भज पुत्र महादेवं ततः प्राप्स्यसि चेप्सितम्‌

Vāsudeva nói: “Hãy một lòng sùng kính Ngài; để tâm ngươi luôn chìm trong Ngài. Hãy đứng vững trong lời thệ nguyện duy nhất ấy, lấy Ngài làm nơi nương tựa tối thượng. Con ơi, hãy không ngừng thờ phụng Mahādeva; rồi con sẽ đạt được điều con cầu mong.”

Verse 167

जनन्यास्तद्‌ वच: श्रुत्वा तदाप्रभृति शत्रुहन्‌ । मम भक्तिर्महादेवे नैप्ठेकी समपद्यत

Vāsudeva nói: “Nghe lời mẹ ta, hỡi kẻ diệt thù, từ đó trở đi lòng sùng kính của ta đối với Mahādeva trở nên kiên định, không hề lay chuyển.”

Verse 168

शत्रुसूदन श्रीकृष्ण! माताका वह उपदेश सुनकर तभीसे महादेवजीके प्रति मेरी सुदृढ़ भक्ति हो गयी ।।

“Sau đó, nương nhờ khổ hạnh, ta đã làm hài lòng Śaṅkara. Suốt tròn một nghìn năm, ta đứng bất động, chỉ tựa trên đúng đầu ngón chân cái bên trái.”

Verse 169

एकं वर्षशतं चैव फलाहारस्ततो 5भवम्‌ । द्वितीयं शीर्णपर्णाशी तृतीयं चाम्बुभोजन:

Vāsudeva nói: “Suốt tròn một trăm năm, ta chỉ sống bằng trái cây. Sang thế kỷ thứ hai, ta tự nuôi mình bằng những chiếc lá khô rụng. Và trong thế kỷ thứ ba, ta giữ mạng sống chỉ bằng nước.”

Verse 170

शतानि सप्त चैवाहं वायुभक्षस्तदा भवम्‌ | एकं वर्षसहसत्रं तु दिव्यमाराधितो मया,फिर शेष सात सौ वर्षोतक केवल हवा पीकर रहा। इस प्रकार मैंने एक सहस्र दिव्य वर्षोतक उनकी आराधना की

Vāsudeva nói: “Khi ấy, ta sống như kẻ chỉ lấy khí trời làm dưỡng chất suốt bảy trăm năm. Bằng cách đó, trọn một nghìn năm thiêng liêng, ta đã chuyên tâm phụng thờ—thực hành khổ hạnh với lòng sùng kính.”

Verse 171

ततस्तुष्टो महादेव: सर्वलोके श्वरः: प्रभु: । एकभक्त इतितकज्ञात्वा जिज्ञासां कुरुते तदा,तदनन्तर सम्पूर्ण लोकोंके स्वामी भगवान्‌ महादेव मुझे अपना अनन्यभक्त जानकर संतुष्ट हुए और मेरी परीक्षा लेने लगे

Rồi Mahādeva—Đấng Tối Thượng, Chúa tể của muôn cõi—hoan hỷ. Biết ta là kẻ một lòng một dạ, Ngài liền bắt đầu thử thách ta, để dò xét chiều sâu và sự bền vững của lòng sùng kính ấy.

Verse 172

शक्ररूपं स कृत्वा तु सर्वैर्देवगणैर्वृत: । सहस्राक्षस्तदा भूत्वा वज्रपाणिमहायशा:

Bấy giờ Ngài hóa hiện thành hình Śakra (Indra), được chư thiên vây quanh. Trở thành Đấng Nghìn Mắt, lẫy lừng danh tiếng, tay cầm kim cang (vajra) rực sáng.

Verse 173

सुधावदातं रक्ताक्ष॑ं स्तब्धकर्ण मदोत्कटम्‌ । आवेष्टितकरं घोर चतुर्दष्टं महागजम्‌

Vāsudeva nói: “(Ta thấy) con voi hùng vĩ—trắng sáng như cam lộ, mắt đỏ, tai dựng cứng, đáng sợ, cuồng nộ vì men musth; vòi cuộn lại và có bốn ngà.”

Verse 174

समास्थित: स भगवान्‌ दीप्यमान: स्वतेजसा । आजगाम किरीटी तु हारकेयूरभूषित:

Vāsudeva nói: “Đấng Tôn Quý ấy, vững vàng và rực sáng bởi chính hào quang của mình, đã đến nơi đó—đội vương miện, đeo chuỗi ngọc nơi cổ và mang vòng trang sức nơi cánh tay.”

Verse 175

पाण्डुरेणातपत्रेण प्रियमाणेन मूर्थनि । सेव्यमानो5प्सरोभि श्व्‌ दिव्यगन्धर्वनादितै:

Một chiếc lọng trắng được nâng niu che trên đỉnh đầu ngài; các Apsara hầu cận phụng sự, còn những khúc nhạc mê say của các Gandharva cõi trời vang dội khắp bốn phương—một hình ảnh của vinh dự vương giả và phúc lạc siêu trần, được ban như quả báo của công đức.

Verse 176

ततो मामाह देवेन्द्रस्तुष्टस्ते5हं द्विजोत्तम । वरं वृणीष्व मत्तस्त्वं यत्‌ ते मनसि वर्तते

Bấy giờ Thiên Đế (Indra) hài lòng nói với ta: “Hỡi bậc tối thượng trong hàng Bà-la-môn, ta rất mãn nguyện về ngươi. Hãy chọn một ân huệ từ ta—điều gì đang ở trong tâm ngươi, cứ xin.” Nghe lời Indra, lòng ta chẳng hề hân hoan; nhưng vẫn giữ lễ, bề ngoài tỏ vẻ vui mừng, ta đáp lời chúa tể chư thiên.

Verse 177

शक्रस्य तु वच: श्रुत्वा नाहं प्रीतमनाभवम्‌ । अब्रुवंश्व तदा हृष्टो देवराजमिदं वच:

Nghe lời Śakra (Indra), lòng ta chẳng hề vui thích. Nhưng bề ngoài vẫn tỏ vẻ hân hoan, khi ấy ta thưa với vua chư thiên những lời này. Đoạn văn nhấn mạnh một thái độ nội tâm có kỷ luật: trước quyền lực, người ta vẫn có thể giữ lễ độ điềm nhiên, mà trong lòng không vướng mắc, luôn tỉnh thức về điều nên xin hay nên nhận.

Verse 178

नाहं त्वत्तो वरं काडक्षे नान्यस्मादपि दैवतात्‌ | महादेवादृते सौम्य सत्यमेतद्‌ ब्रवीमि ते,'सौम्य! मैं महादेवजीके सिवा तुमसे या दूसरे किसी देवतासे वर लेना नहीं चाहता। यह मैं सच्ची बात कहता हूँ

Vāsudeva nói: “Người thân mến, ta không muốn cầu xin ân huệ từ ngươi, cũng không từ bất cứ vị thần nào khác. Ngoại trừ Mahādeva (Śiva) mà thôi—đó là sự thật ta nói với ngươi.”

Verse 179

सत्यं सत्यं हि नः शक्र वाक्यमेतत्‌ सुनिश्चितम्‌ | न यन्महे श्वरं मुक्त्वा कथान्या मम रोचते

“Hỡi Śakra (Indra), lời này của ta là thật—thật vậy—và đã quyết định vững bền. Ngoài Maheśvara (Śiva) ra, không một đề tài hay lời luận bàn nào khác đem lại cho ta niềm hoan hỷ.”

Verse 180

पशुपतिवचनाद्‌ भवामि सद्य: कृमिरथवा तरुरप्यनेकशाख: । अपशुपतिवरप्रसादजा मे त्रिभुवनराज्यविभूतिरप्यनिष्टा

Vāsudeva nói: “Chỉ một lời của đức Paśupati, ta có thể lập tức, và với lòng hoan hỷ, hóa thành một con sâu—hay một cây nhiều cành. Nhưng nếu vinh quang của quyền bá chủ trên ba cõi đến với ta nhờ ân ban và ân huệ của bất kỳ ai khác ngoài Paśupati (Śiva), thì dẫu là thế, ta cũng không hề mong muốn.”

Verse 181

जन्म श्व॒पाकम ध्ये5पि मे5स्तु हरचरणवन्दनरतस्य । मा वानीश्वरभक्तो भवानि भवने5पि शक्रस्य

Vāsudeva nói: “Dẫu ta sinh vào hàng bị ruồng bỏ, cũng xin cứ như vậy—miễn là ta vẫn chuyên tâm thờ phụng và kính lễ dưới chân Hara. Nhưng xin đừng để ta thiếu lòng sùng kính đối với Đấng Chúa; ta chẳng ham ở cả trong cung điện của Indra nếu nơi ấy không có sự quy hướng độc nhất về Śiva.”

Verse 182

वाय्वम्बुभुजो5पि सतो नरस्य दुःखक्षय: कुतस्तस्य । भवति हि सुरासुरगुरौ यस्य न विश्वेश्वरे भक्ति:

Vāsudeva nói: “Dẫu một người chỉ sống nhờ khí và nước, nếu không có lòng sùng kính Viśveśvara—Đấng là bậc thầy của cả chư thiên lẫn a-tu-la—thì làm sao khổ đau của người ấy có thể tiêu tan?”

Verse 183

अलमन्याभिस्तेषां कथाभिरप्यन्यधर्मयुक्ताभि: । येषां न क्षणमपि रुचितो हरचरणस्मरणविच्छेद:

Với những người không hề ưa nổi dù chỉ một khoảnh khắc phải lìa xa sự tưởng niệm dưới chân Hara, thì mọi câu chuyện khác—dẫu gắn với những pháp môn khác—đều trở nên vô ích.

Verse 184

हरचरणनिरतमतिना भवितव्यमनार्जवं युगं प्राप्य । संसारभयं न भवति हरभक्तिरसायनं पीत्वा

Trong thời mạt pháp quanh co này, con người phải giữ tâm chuyên nhất nơi sự tưởng niệm dưới chân Hara. Khi đã uống “linh dược” của lòng sùng kính Śiva, nỗi sợ căn bệnh mang tên luân hồi liền không còn nữa.

Verse 185

दिवसं दिवसार्ध वा मुहूर्त वा क्षणं लवम्‌ न हालब्धप्रसादस्य भक्तिर्भवति शडूकरे

Vāsudeva nói: Với người chưa được ân sủng của Śiva, lòng sùng kính đối với Śaṅkara không thể khởi lên—dù chỉ một ngày, nửa ngày, một muhūrta, một sát-na, hay khoảnh khắc ngắn ngủi nhất.

Verse 186

अपि कीट: पतड़्जो वा भवेयं शड्कराज्ञया । न तु शक्र त्वया दत्त त्रलोक्यमपि कामये

Vāsudeva nói: “Theo lệnh của Śaṅkara, ta có thể trở thành cả một con sâu hay một con bướm đêm; nhưng hỡi Śakra, ta không ham muốn ngay cả quyền thống trị ba cõi nếu do ngươi ban. Bất cứ cảnh giới nào Mahādeva định đoạt—dẫu thấp hèn nhất—ta cũng xem là sự viên mãn tối thượng; còn vương quyền trên chư thiên, ta chẳng hề muốn nhận từ ai ngoài Ngài.”

Verse 187

श्वापि महेश्वरवचनाद्‌ भवामि स हि नः पर: काम: । त्रिदशगणराज्यमपि खलु नेच्छाम्यमहेश्वराज्ञप्तम्‌

Vāsudeva nói: “Chỉ một lời của Maheśvara, ta cũng sẽ thành chó; bởi đó chính là ước nguyện tối thượng của ta. Quả thật, ta không muốn nhận dù là quyền thống lĩnh chư thiên, nếu không do Maheśvara truyền lệnh.”

Verse 188

न नाकपृष्ठं न च देवराज्यं न ब्रह्मलोक॑ न च निष्कलत्वम्‌ | न सर्वकामानखिलान्‌ वृणोमि हरस्य दासत्वमहं वृणोमि

Vāsudeva tuyên bố: “Ta không cầu cõi trời, không ham vương quyền chư thiên, không mong về Brahmaloka, cũng chẳng cầu cảnh giới giải thoát vô tướng. Ta cũng không chọn sự thỏa mãn mọi dục vọng thế gian. Điều ta chọn chỉ một: được làm kẻ tôi tớ của Hara (Śiva).”

Verse 189

यावच्छशाड्कधवलामलबद्धमौलि- न प्रीयते पशुपतिर्भगवान्‌ ममेश: । तावज्जरामरणजन्मशताभिषघातै- दुःखानि देहविहितानि समुद्गह्यामि

Vāsudeva nói: “Chừng nào Đấng Paśupati—Chúa tể tối thượng của ta—với vầng trăng lưỡi liềm tinh khiết, sáng như nguyệt quang kết trên đỉnh đầu, còn chưa hoan hỷ, thì chừng ấy ta vẫn sẽ gánh chịu những khổ đau của thân xác, phát sinh từ hàng trăm lần va đập của sinh, lão và tử nối tiếp.”

Verse 190

दिवसकरशशाड्कवद्िदीप्तं त्रिभुवनसारमसारमाद्यमेकम्‌ । अजरममरमप्रसाद्य रुद्रं जगति पुमानिह को लभेत शान्तिम्‌

Vāsudeva nói: “Đấng rực sáng nhờ hào quang của mặt trời, mặt trăng và lửa; là tinh túy của ba cõi, ngoài Ngài không còn ‘tinh túy’ nào cao hơn; là nguyên nhân đầu tiên của vũ trụ, độc nhất vô nhị, vô sinh và bất tử—nếu chưa làm đẹp lòng Đức Rudra ấy bằng lòng sùng kính, thì người nào trong đời này có thể đạt được an lạc?”

Verse 191

यदि नाम जन्म भूयो भवति मदीयेै: पुनर्दोषै: । तस्मिंस्तस्मिउजन्मनि भवे भवेन्मे$क्षया भक्ति:

Vāsudeva nói: “Dẫu vì những lỗi lầm cứ tái diễn của chính ta mà ta phải sinh ra hết lần này đến lần khác trong cõi đời, thì đây là điều ta nguyện: trong mỗi kiếp ấy, lòng sùng kính của ta đối với Đức Śiva sẽ không hề suy giảm, không bao giờ tiêu hoại.”

Verse 192

शक्र उवाच कः पुनर्भवने हेतुरीशे कारणकारणे । येन शरवददृतेडन्यस्मात्‌ प्रसादं नाभिकाड्क्षसि

Śakra (Indra) hỏi: “Bạch Ngài, bậc Nhân của mọi nhân—đâu là lý do và bằng chứng cho niềm xác tín của Ngài về sự hiện hữu và tối thượng của Śiva, Chúa tể vũ trụ, đến mức ngoài Śiva ra Ngài không tìm cầu ân huệ hay ân sủng từ bất cứ thần linh nào khác?”

Verse 193

उपमन्युरुवाच सदसद्‌ व्यक्तमव्यक्तं यमाहुर्ब्रह्मवादिन: । नित्यमेकमनेकं च वरं तस्माद्‌ वृणीमहे

Upamanyu thưa: “Muôn tâu Thiên vương! Các bậc luận sư về Brahman, tùy theo những kiến giải khác nhau, gọi Ngài là hữu và vô, hiển lộ và vô hình, thường hằng, một mà cũng là nhiều; bởi vậy, chúng tôi sẽ cầu xin ân phúc từ chính Mahādeva ấy.”

Verse 194

अनादिमध्यपर्यन्तं ज्ञानैश्वर्यमचिन्तितम्‌ । आत्मानं परमं यस्माद्‌ वरं तस्माद्‌ वृणीमहे

“Ngài không có khởi đầu, không có giữa, không có tận cùng; quyền uy của Ngài chính là tri thức thuần tịnh; và Ngài vượt ngoài tầm với của năng lực tư duy—vì những lẽ ấy Ngài được gọi là Tối Thượng Ngã. Bởi vậy, chúng tôi sẽ cầu xin ân phúc từ chính Mahādeva ấy.”

Verse 195

ऐश्वर्य सकल॑ यस्मादनुत्पादितमव्ययम्‌ | अबीजाद्‌ बीजसम्भूतं वरं तस्माद्‌ वृणीमहे

Śakra (Indra) nói: “Mọi quyền uy và chủ quyền đều phát sinh từ Ngài—không do tạo tác, không hoại diệt, không cạn kiệt. Từ cội nguồn vô chủng, mọi điều ‘sinh từ hạt giống’ đều xuất hiện. Vì thế, chúng ta chọn cầu xin ân huệ từ Đại Thần ấy.”

Verse 196

तमस: परम ज्योतिस्तपस्तद्वृत्तिनां परम्‌ य॑ ज्ञात्वा नानुशोचन्ति वरं तस्माद्‌ वृणीमहे

Śakra (Indra) nói: “Ngài là Ánh Sáng tối thượng vượt ngoài bóng tối, là khổ hạnh cao nhất đối với những người tu khổ hạnh. Biết được Ngài rồi, bậc trí không còn sầu muộn. Vì thế, chúng ta chọn cầu xin ân huệ từ Chúa tể Śiva ấy.”

Verse 197

भूतभावनभावज्ञ सर्वभूताभिभावनम्‌ | सर्वगं सर्वदं देवं पूजयामि पुरन्दर

Śakra (Indra) bày tỏ lòng tôn kính: “Hỡi Purandara, ta thờ phụng vị Thần linh sinh thành muôn loài và thấu biết mọi tâm ý của chúng; là nền tảng tối hậu nơi mọi hữu tình bị khuất phục và tan rã; là Đấng khắp cùng và có thể ban cho mọi ân huệ.”

Verse 198

हेतुवादैर्विनिर्मुक्ते सांख्ययोगार्थदं परम्‌ यमुपासन्ति तत्त्वज्ञा वरं तस्माद्‌ वृणीमहे

Śakra (Indra) nói: “Đấng Tối thượng vượt ngoài mọi tranh biện và lối chẻ chữ bằng lý luận; Đấng ban cho người sùng tín mục đích tối hậu của Sāṅkhya và Yoga—giải thoát rốt ráo khỏi khổ đau và trực chứng Brahman—Đấng mà bậc tri chân lý hằng thờ phụng: từ chính Mahādeva ấy, chúng ta cầu xin một ân huệ.”

Verse 199

मघवन्‌ मघवात्मान यं वदन्ति सुरेश्वरम । सर्वभूतगुरुं देवं वरं तस्माद्‌ वृणीमहे,मघवन! ज्ञानी पुरुष जिन्हें देवेश्वर इन्द्ररूप तथा सम्पूर्ण भूतोंके गुरुदेव बताते हैं, उन्हींसे हम वर लेना चाहते हैं

Śakra nói: “Hỡi Maghavan, hỡi bậc tâm hồn cao quý—Đấng mà người đời tôn xưng là Chúa tể chư thiên, là bậc Thầy thiêng liêng của muôn loài: từ Ngài, chúng ta chọn cầu xin một ân huệ.”

Verse 200

य: पूर्वमसृजद्‌ देवं ब्रह्माणं लोकभावनम्‌ । अण्डमाकाशमापूर्य वरं तस्माद्‌ वृणीमहे

Đế Thích (Indra) thưa: “Đấng nào thuở ban sơ đã sinh ra thần Phạm Thiên (Brahmā), bậc nâng đỡ và kiến tạo các thế giới, lại làm đầy cõi hư không mênh mông bằng trứng vũ trụ—chính từ Đại Chúa Tể ấy, chúng ta cầu xin một ân phúc.”