Shloka 121
Śiva-nāmānukīrtana-prastāvaḥ
Prologue to the praise of Śiva and the Upamanyu testimony
तात! इसीलिये वह आटेका रस मुझे प्रिय नहीं लगा; अतः मैंने बालस्वभाववश ही अपनी मातासे कहा-- ।।
tāta! isīliye sa āṭekā rasa mama priyaḥ na lāga; ataḥ mayā bālasvabhāvavaśāt eva svamātāyai uktam—
na idaṃ kṣīrodanaṃ mātari yat tvaṃ me dattavatī asi |
tato mām abravīn mātā duḥkhaśokasamanvitā,
vane nivasatāṃ nityaṃ kandamūlaphalāśinām |
“mā! tvaṃ me yad dattavatī, etat kṣīrodanaṃ na.”
(mādhava!) tataḥ sā mātā duḥkhaśokanimagnā putrasnehāt mām hṛdayena āliṅgya mama mastakaṃ ghrātvā mām abravīt—
“vane nityaṃ nivasantaḥ kandamūla-phalāhārāḥ śuddhāntaraṅgā munayaḥ; teṣāṃ kṣīrodanaṃ kutaḥ syāt?”
Vāsudeva nói: “Người thân yêu, bởi vậy vị của thứ cháo thô ấy chẳng làm ta vừa lòng. Thế nên, với sự ngây thơ của tuổi nhỏ, ta thưa với mẹ: ‘Mẹ ơi, thứ mẹ cho con đây không phải cơm nấu sữa.’ Khi ấy mẹ ta—ngập trong buồn khổ và sầu thương—đã nói với ta. Ôm ta vì tình mẫu tử, rồi áp mũi ngửi đỉnh đầu ta, mẹ bảo: ‘Con ơi, những bậc hiền sĩ sống mãi trong rừng, chỉ nuôi thân bằng củ, rễ và trái, làm sao có thể kiếm được cơm sữa?’”
वासुदेव उवाच
Educational Q&A
The passage highlights contentment and ethical realism: those who live by austere forest-dharma (subsisting on roots and fruits) cannot be judged by standards of luxury. It also underscores compassion—understanding the limits and circumstances of others rather than demanding what is unavailable.
Vāsudeva recalls a childhood moment when he complained to his mother that what he received was not milk-rice. His mother, grieving yet affectionate, explains that forest-dwelling sages who live on simple foods cannot possibly procure milk-rice, gently correcting his childish expectation.